6 trường hợp thu hồi, được bồi thường bằng đất ở
Luật Đất đai sửa đổi quy định khi nào người có đất thu hồi được nhận đất, nhà ở hoặc tiền.
Có thể lựa chọn bồi thường bằng loại đất khác
Luật Đất đai (sửa đổi) quy định 6 trường hợp được bồi thường bằng đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (khoản 1 Điều 43).

Người có đất thu hồi có thể được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng nếu đáp ứng điều kiện về nhu cầu và quỹ đất của địa phương.
Theo đó, người được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê thuộc diện được bồi thường về đất. Hộ gia đình, cá nhân được giao đất hoặc thuê đất theo các hình thức có thu tiền sử dụng đất vẫn được bồi thường bằng đất dù được miễn tiền sử dụng đất. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệp cũng được bồi thường, trừ đất thuê trả tiền hằng năm.
Luật quy định bồi thường về đất cho cộng đồng dân cư đang sử dụng đất nông nghiệp hoặc đất phục vụ hoạt động văn hóa, tín ngưỡng chung. Tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc đang sử dụng đất được bồi thường, trừ đất do Nhà nước giao, cho thuê hoặc đất nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho từ ngày 1/7/2004 trở về sau. Các trường hợp khác đang sử dụng đất được bồi thường nếu đáp ứng điều kiện do Chính phủ quy định.
Người đủ điều kiện được bồi thường về đất được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi. Nếu không có đất cùng mục đích, người có đất thu hồi có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở (khoản 2 Điều 41).
Nếu không có đất, nhà ở để bồi thường, người có đất thu hồi được bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người có đất thu hồi không có nhu cầu nhận đất hoặc nhà ở thì được bồi thường bằng tiền.
Với dự án thuộc diện quy định tại Điều 42 phải thu hồi đất làm di chuyển cả cộng đồng dân cư, ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế, xã hội và truyền thống văn hóa của cộng đồng, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đặc thù căn cứ vào điều kiện thực tế của địa phương.
Giá đất bồi thường phải có lợi cho người dân
Theo Điều 38 Luật Đất đai (sửa đổi) về trình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Cơ quan thực hiện lập kế hoạch và tổ chức họp với người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước khi ban hành thông báo thu hồi đất.

Trình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Sau đó, cơ quan thực hiện điều tra thu nhập, việc làm, điều kiện tiếp cận hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật, xác định đối tượng chính sách, đồng thời kiểm đếm và xác định nguồn gốc đất, tài sản gắn liền với đất.
Dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được công khai, lấy ý kiến trước khi thẩm định và phê duyệt. Phương án gồm kinh phí xây dựng tái định cư cho người có đất thu hồi của dự án theo quy định của Chính phủ. Theo trình tự chung, phương án đã duyệt được công khai trước khi ban hành và tổ chức thực hiện quyết định thu hồi đất, kể cả cưỡng chế nếu có.
Thông báo thu hồi đất có hiệu lực 12 tháng kể từ ngày ban hành. Nếu thông báo hết hiệu lực, chưa có quyết định thu hồi đất và dự án vẫn tiếp tục triển khai, cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất phải gia hạn thông báo với thời hạn không quá 12 tháng.
Nếu không phải bố trí tái định cư và phương án đã được niêm yết công khai, luật cho phép thực hiện quyết định thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án trong ba trường hợp. Đó là dự án quan trọng quốc gia hoặc dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án được trên 75% người sử dụng đất đồng ý thu hồi trước khi duyệt phương án, hoặc trường hợp người sử dụng đất tự nguyện bàn giao mặt bằng trước khi phương án được phê duyệt.
Nếu phải bố trí tái định cư, việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất chỉ được tiến hành sau khi người có đất thu hồi đã được bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt. Phương án phải ghi rõ kinh phí và thời gian tạm cư (khoản 4 Điều 41).
Giá đất để tính tiền bồi thường về đất và giá đất để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi bồi thường, hỗ trợ bằng giao đất, cho thuê đất được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án. Khi phải điều chỉnh phương án, áp dụng giá đất, giá tài sản có lợi hơn cho người có đất thu hồi và chủ sở hữu tài sản.
Tiền bồi thường, hỗ trợ phải được chi trả trong thời hạn ghi tại phương án đã duyệt. Nếu chậm chi trả, người có đất thu hồi và chủ sở hữu tài sản được nhận thêm khoản tiền tính theo mức tiền chậm nộp của Luật Quản lý thuế, căn cứ vào số tiền và thời gian chậm trả.
Với dự án công trình kết cấu hạ tầng giao thông có khai thác quỹ đất vùng phụ cận, vùng này phải được xác định trong văn bản chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phạm vi cụ thể theo từng dự án.
Các quy định nêu trong bài áp dụng từ ngày 1/7/2027 theo Điều 109 của Luật Đất đai (sửa đổi), được Quốc hội thông qua ngày 21/11/2026.