Đô thị thông minh thế hệ mới không chỉ dừng ở kết nối dữ liệu, mà hướng tới sử dụng các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện nhiệm vụ, phối hợp giữa các hệ thống.
Tác nhân AI thu hẹp khoảng cách giữa phát hiện và hành động
Với sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, UBND TP Hà Nội, ngày 10/10, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) phối hợp với Stamford Global Leadership Center (SGLC) tổ chức Diễn đàn Đô thị Thông minh Tương lai - The Smart Agent City.
GS.TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, GS.TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhận định, thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển mới của công nghệ số. AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng. Các công nghệ số đang thâm nhập ngày càng sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản trị và đời sống xã hội.
Trong nhiều năm qua, nhiều quốc gia và thành phố trên thế giới đã ứng dụng công nghệ số, dữ liệu và các nền tảng thông minh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng cuộc sống của người dân. Nhưng sự phát triển rất nhanh của AI đang khiến câu chuyện ấy được đặt ra theo một cách mới.
Nếu trước đây chúng ta nói nhiều về đô thị số, đô thị thông minh, thì hôm nay những khái niệm như AI City, AI-Native City, Agent City hay Smart Agent City bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về tương lai đô thị.
Nếu đô thị số tập trung vào dữ liệu, kết nối hạ tầng và cung cấp dịch vụ trên nền tảng công nghệ thì đô thị thông minh thế hệ mới cần tiến xa hơn, hướng tới hình thành một hệ sinh thái đô thị sống, vận hành thông minh.
Theo ông Lam, AI có thể kết nối dữ liệu, điều phối nguồn lực, dự báo biến động, nguy cơ và tương tác trực tiếp, qua đó hỗ trợ nâng cao chất lượng sống. Tuy nhiên, các mô hình và giải pháp đô thị thông minh cần phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội Việt Nam, lấy trí tuệ kiến tạo đô thị, lấy công nghệ thúc đẩy phát triển và lấy con người làm trung tâm.
PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, chỉ ra hạn chế trong quá trình phát triển các trung tâm điều hành thông minh.
Từ góc nhìn quản lý Nhà nước, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, chỉ ra hạn chế trong quá trình phát triển các trung tâm điều hành thông minh: "Đô thị là thấy nhiều hơn làm. Hay nói cách khác là thể hiện nhiều hơn hành động".
Theo ông Hạnh, các hệ thống hiện có thể phát hiện tình trạng giao thông, điểm ngập và những vấn đề phát sinh, nhưng điều quan trọng là phải hỗ trợ xử lý sau khi phát hiện. Chẳng hạn, khi xảy ra ngập lụt, cơ quan thoát nước, cảnh sát giao thông và lực lượng ứng phó khẩn cấp cần phối hợp điều tiết phương tiện, cảnh báo người dân và tổ chức cứu hộ khi cần thiết.
Nếu dữ liệu bị chia cắt theo từng ngành, quá trình xử lý khó đạt hiệu quả đồng bộ. Vì vậy, các tác nhân AI được kỳ vọng thu hẹp khoảng cách giữa phát hiện và hành động thông qua khả năng thực hiện nhiệm vụ, phối hợp giữa các hệ thống.
Để AI vận hành hiệu quả, ông Hạnh nhấn mạnh dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc "Đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung", đồng thời sẵn sàng để máy đọc và xử lý. "Thức ăn của máy là dữ liệu. Nếu dữ liệu không sạch, nó không tiêu hóa được", ông Hạnh ví von.
Khi AI có khả năng trực tiếp thực hiện công việc, các vấn đề về phạm vi ủy quyền, trách nhiệm và an toàn cũng đặt ra yêu cầu mới đối với mô hình quản trị đô thị.
Agent City: Thiết lập quy tắc vận hành cho tác nhân AI
Tại Diễn đàn, Sáng kiến Agent City (Thành phố Tác nhân AI) do Tyr - công ty phát triển hạ tầng bảo mật cho nền kinh tế tác nhân AI, SGLC và VIDTI triển khai, chính thức được công bố. Sáng kiến hướng tới xây dựng một trong những môi trường quy mô lớn đầu tiên trên thế giới, nơi các tác nhân AI vận hành xuyên suốt các dịch vụ công và dịch vụ thương mại thực tế theo bộ quy tắc chung.
Theo TS Bangdao Chen, Agent City cho phép các tác nhân AI thực hiện công việc và phối hợp xuyên hệ thống an toàn, minh bạch, có trách nhiệm…
Trong tham luận "Agent City - Đô thị thông minh thế hệ AI-Native: Xu thế, đề xuất ý tưởng thí điểm", TS Bangdao Chen, đồng sáng lập Tyr; đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Blockchain (Đại học Oxford, Mỹ), đồng thời là thành viên Hội đồng Cố vấn Stamford Global Leadership Center, cho biết hệ sinh thái các tác nhân AI có khả năng phối hợp thực hiện nhiệm vụ trong đời sống, doanh nghiệp và quản trị đô thị.
Theo ông Bangdao Chen, khi AI có thể thay mặt cá nhân xử lý công việc, hỗ trợ doanh nghiệp và tương tác với hệ thống của các tổ chức khác, cần có môi trường vận hành thống nhất cùng những quy tắc rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm và an toàn.
Agent City hướng tới bước phát triển vượt ra ngoài việc sử dụng AI để phân tích dữ liệu hay hỗ trợ ra quyết định, tiến tới cho phép các tác nhân AI thực hiện công việc và phối hợp xuyên hệ thống an toàn, minh bạch, có trách nhiệm.
Sáng kiến xác định ba ưu tiên cốt lõi gồm bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ; an ninh trong vận hành tác nhân AI; thu hẹp khoảng cách số. Nguyên tắc xuyên suốt là AI không quản trị con người, mà con người quản lý và kiểm soát AI.
Theo đó, mỗi cá nhân, tổ chức giữ quyền kiểm soát dữ liệu, quy tắc nội bộ và các tác nhân AI đại diện cho mình. Tác nhân có thể bị dừng trước khi thực hiện hành động vượt quá phạm vi cho phép. Khi truy cập hệ thống của tổ chức khác, tác nhân phải qua cổng kiểm soát để xác minh danh tính, xác định chủ thể đại diện và chỉ được cấp quyền cần thiết cho nhiệm vụ.
Cần đồng bộ hạ tầng, thể chế và nguồn nhân lực
Trong phiên thảo luận chuyên đề "Agent City – Năng lực, thể chế và sandbox" do bà Trần Tuệ Tri, Nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Stamford Global Leadership Center, điều phối, các chuyên gia tập trung làm rõ các điều kiện để Việt Nam từng bước hiện thực hóa mô hình đô thị vận hành bằng tác nhân AI.
Các chuyên gia thảo luận về "Agent City – Năng lực, thể chế và sandbox".
Từ góc độ đầu tư hạ tầng công nghệ, ông Timothy Ngo, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Iozera.ai Inc, nhấn mạnh Agent City không chỉ đòi hỏi năng lực trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán, mà còn phụ thuộc vào sự đồng thuận của cộng đồng và chất lượng nguồn nhân lực địa phương. Thu hút đầu tư cần đi cùng truyền thông minh bạch, sự phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp, cũng như đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhân lực công nghệ.
Ông cũng đề cập cơ hội hình thành những mô hình việc làm mới, khi mỗi cá nhân có thể phát triển các tác nhân AI phục vụ khách hàng trên phạm vi toàn cầu.
Ở góc độ doanh nghiệp và thị trường, ông Ashish Arvind Thukral, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành NeuGenM.ai, cho rằng các tác nhân AI sẽ làm thay đổi cách khách hàng tìm kiếm, lựa chọn và giao dịch với thương hiệu.
Doanh nghiệp không chỉ cần hiện diện trên nền tảng số mà còn phải bảo đảm thông tin sản phẩm, dịch vụ và hệ thống có thể được AI tìm thấy, hiểu và tương tác. Điều này đòi hỏi chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ chế xác thực và thiết lập quy tắc an toàn cho giao dịch giữa các tác nhân AI.
Bàn về năng lực triển khai trong doanh nghiệp, bà Kaylene Wong, Giám đốc điều hành John Ethans International, nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo trong xác định bài toán kinh doanh cụ thể trước khi ứng dụng tác nhân AI. Doanh nghiệp cần rà soát quy trình, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp để tự động hóa và đo lường hiệu quả thông qua chất lượng dịch vụ, năng suất, tăng trưởng doanh thu. Đồng thời, cần phát triển đội ngũ có khả năng xây dựng, quản lý và phối hợp với các tác nhân AI, phân định rõ trách nhiệm của con người và phạm vi thực thi của công nghệ.
Toàn cảnh Diễn đàn.
TS Bangdao Chen đề xuất Việt Nam sớm triển khai các hoạt động thử nghiệm, mô phỏng để nhận diện rủi ro, kiểm chứng cơ chế kiểm soát và từng bước hoàn thiện chính sách quản trị tác nhân AI. Quá trình chuẩn bị cần gắn với đào tạo thông qua thực hành, đưa ứng dụng AI đến gần người dân qua những công cụ quen thuộc như email và nền tảng nhắn tin, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận và thu thập phản hồi thực tế.
Các ý kiến tại Diễn đàn cho thấy phát triển Agent City cần được tiếp cận như một quá trình chuyển đổi đồng bộ giữa hạ tầng công nghệ, thể chế, nguồn nhân lực và sự sẵn sàng của doanh nghiệp, người dân. Cùng với đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), sự giám sát của con người và trách nhiệm giải trình là những yếu tố quan trọng để các tác nhân AI hoạt động an toàn trong môi trường thực tế.