Vào thời điểm thu hoạch lúa hoặc sau những trận mưa giông, các cơ sở y tế lại tiếp nhận nhiều trường hợp viêm da do kiến ba khoang. Nhiều người tự ý điều trị khiến vết thương nặng hơn, thậm chí nhiễm trùng và để lại sẹo.
Không chủ quan với tổn thương ngoài da
Vết tổn thương trên da do độc tố kiến ba khoang gây ra.
Sau 3 ngày tự điều trị tại nhà, nhưng những vết tổn thương ngoài da dần chuyển thành mụn nước, có mủ và sưng đỏ, đau rát, anh N.T.H (Hà Nội) tìm đến Bệnh viện Bạch Mai khám. Theo lời anh H, "sau khi lỡ tay miết chết con côn trùng hình dạng như kiến thì trên vùng cổ xuất hiện vài nốt đỏ kèm cảm giác nóng rát nhẹ. Sau đó, tại vết đỏ, cảm giác ngứa ngáy tăng dần nên tôi đã chà sát, gãi và vết tổn thương lan rộng trên da".
Qua thăm khám, bác sĩ xác định người bệnh bị viêm da tiếp xúc kích ứng do kiến ba khoang và đã tiến triển sang giai đoạn bội nhiễm. Nguyên nhân là do xử lý ban đầu không đúng cách, chà xát vùng da tổn thương khiến độc tố lan rộng, đồng thời tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng.
Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, kiến ba khoang thực chất không cắn hay chích người. Tổn thương da xuất hiện do tiếp xúc với dịch chứa độc tố trong cơ thể loài côn trùng này. Trong cơ thể kiến ba khoang có chứa Pederin, một loại độc tố có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh. Vào mùa gặt hoặc sau mưa bão, khi môi trường sống bị xáo trộn, kiến ba khoang thường bay vào nhà theo ánh đèn điện và bám lên quần áo, khăn mặt hoặc chăn gối.
"Phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay đập hoặc miết mạnh khi thấy côn trùng bò trên da. Chính hành động này làm cơ thể kiến bị nghiền nát, giải phóng độc tố Pederin tiếp xúc trực tiếp với da. Nguy hiểm hơn, độc tố có thể dính vào tay rồi lan sang mặt, cổ hoặc mắt khi người bệnh vô tình chạm vào", TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết.
"Thời gian vàng" xử lý tổn thương do kiến ba khoang
BS Trường cho hay, tại Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, một trong những sai lầm phổ biến nhất là bệnh nhân nhầm viêm da do kiến ba khoang với bệnh zona thần kinh. Thực tế, dù đều có biểu hiện phỏng nước, đau rát ngoài da nhưng bản chất hai bệnh hoàn toàn khác nhau.
Viêm da do kiến ba khoang là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin. Tổn thương thường xuất hiện ở vùng da hở như mặt, cổ, tay hoặc chân. Các mụn nước thường xếp thành vệt dài hoặc từng đám nhỏ, có thể xuất hiện mủ trắng đục ở giữa. Bệnh nhân thường có cảm giác chủ yếu là nóng rát, bỏng rát và ngứa nhiều.
Còn Zona thần kinh là bệnh do virus Herpes zoster gây ra. Mụn nước mọc thành từng chùm và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể. Người bệnh thường có cảm giác đau nhức sâu, như kim châm hoặc bỏng rát dọc theo đường đi của dây thần kinh; có thể kèm sốt nhẹ, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi.
TS.BS Nguyễn Hữu Trường cảnh báo, việc tự mua thuốc kháng virus điều trị zona sẽ không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang.
Nguy hiểm hơn, nhiều người còn đắp lá cây, lá trầu không, lá phèn đen hoặc các nguyên liệu dân gian khác lên vùng da tổn thương. Khi lớp bảo vệ da đã bị phá vỡ, các biện pháp này có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử và để lại sẹo lâu dài.
Theo BS Trường, xử trí đúng trong những phút đầu tiên sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế tổn thương da. Chính vì vậy, người dân lưu ý tuyệt đối không đập hoặc miết kiến trên da. Nếu phát hiện kiến ba khoang đang bò trên cơ thể, nên thổi nhẹ hoặc dùng giấy để gạt chúng ra ngoài. Tránh tuyệt đối việc đập hoặc chà xát, nên rửa sạch vùng da nghi ngờ tiếp xúc. Ngay sau khi tiếp xúc, cần rửa kỹ vùng da bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ độc tố còn bám trên bề mặt da.
"Việc rửa càng sớm thì nguy cơ tổn thương càng giảm. Khi da mới đỏ và bỏng rát, có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc sản phẩm phục hồi da chứa panthenol (vitamin B5), kẽm oxide theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người dân không nên tự ý sử dụng các thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.
Nếu tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc ảnh hưởng đến vùng mắt, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời", TS.BS Nguyễn Hữu Trường nhấn mạnh.