Các cửa ngõ TP.HCM đang chịu áp lực lớn từ giao thông đô thị, liên tỉnh và vận tải hàng hóa. Việc nâng cấp quốc lộ 1, quốc lộ 13 và triển khai Vành đai 4 được kỳ vọng tăng năng lực kết nối, từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn.
Những chuyến xe "ngại" đi qua cửa ngõ
10h trưa 21/8, không phải giờ cao điểm, nhóm PV Báo Xây dựng bắt đầu chuyến đi bằng xe Grab từ khu vực ngã tư Bình Phước đến cầu Bình Lợi. Quãng đường chỉ khoảng 4km nhưng mất khoảng 30 phút.
Đoạn quốc lộ 13 khoảng 4km nhưng phải mất 30 phút di chuyển.
Trên quốc lộ 13, xe máy, ô tô, xe tải, xe khách cùng dồn trên một trục. Tại các điểm giao cắt, dòng xe nhiều thời điểm chỉ có thể nhích từng chút, trong khi phía sau phương tiện tiếp tục nối dài.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra trên quốc lộ 1, cửa ngõ kết nối TP.HCM với các tỉnh miền Tây. Xe container, xe tải, xe khách và ô tô con cùng lưu thông trên những đoạn đường thường xuyên quá tải, đặc biệt tại các điểm giao cắt và khu vực có lưu lượng phương tiện lớn.
Anh Nguyễn Hữu Đắc (39 tuổi), tài xế Grab thường xuyên chạy trên quốc lộ 13, cho biết vào giờ cao điểm, anh gần như không nhận các cuốc xe phải đi xuyên qua những đoạn thường xuyên ùn ứ.
"Có vài kilomet mà phải mất hơn một tiếng đồng hồ. Xe gần như chỉ nhích từng chút một trên đường. Khách sốt ruột, tài xế cũng nóng ruột", anh Đắc nói.
Dòng xe ken đặc trên quốc lộ 13, nơi đang phải gánh cả giao thông đô thị và liên vùng.
Theo anh, sau nhiều lần "chôn chân" trên tuyến, anh thường chọn những cuốc xe khác, dù quãng đường xa hơn.
Với xe tải, container, thời gian chờ trên đường còn kéo theo chi phí nhiên liệu, nhân công và ảnh hưởng lịch giao nhận.
Anh Văn Hùng (40 tuổi), tài xế xe container thường xuyên chạy trên quốc lộ 1, cho biết vào những thời điểm lưu lượng phương tiện tăng cao, các dòng xe lớn nhỏ cùng dồn vào những đoạn thắt khiến việc di chuyển rất khó khăn.
Thực tế trên quốc lộ 1 và quốc lộ 13 cho thấy áp lực tại các cửa ngõ không chỉ đến từ lượng phương tiện ngày càng lớn mà còn do mặt đường hạn chế, nhiều điểm giao cắt và dòng phương tiện liên tục nhập, tách khỏi tuyến chính.
Khi những tuyến đường này đồng thời phải đảm nhận giao thông đô thị, liên tỉnh và vận tải hàng hóa, chỉ một điểm xung đột hoặc sự cố nhỏ cũng có thể khiến dòng xe nhanh chóng dồn ứ kéo dài.
Quốc lộ 1 là cửa ngõ huyết mạch kết nối TP.HCM với các tỉnh miền Tây nhưng thường xuyên chịu áp lực lớn về giao thông.
Áp lực này không chỉ xuất hiện ở phía Đông Bắc hay phía Tây Nam mà còn hiện diện trên nhiều hướng cửa ngõ khác của TP.HCM. Ở phía Tây Bắc, quốc lộ 22 kết nối thành phố với Tây Ninh và các địa phương lân cận; phía Nam, trục Nguyễn Hữu Thọ chịu sức ép từ dòng phương tiện của Nhà Bè và các khu đô thị, khu vực phát triển mới.
Mỗi tuyến có đặc điểm khác nhau nhưng cùng cho thấy một thực tế: các cửa ngõ đang phải gánh đồng thời giao thông đô thị, liên tỉnh và vận tải hàng hóa, trong khi nhu cầu đi lại, vận chuyển ngày càng tăng.
Một quãng đường vài kilomet mất hàng chục phút, khi lặp lại hàng ngày trên quy mô lớn, không chỉ làm người dân mất thêm thời gian, tài xế giảm hiệu quả khai thác mà còn kéo dài thời gian giao nhận, phát sinh thêm chi phí vận tải và ảnh hưởng đến cả chuỗi logistics.
Mặt đường nhỏ, nhiều đoạn thắt khiến quốc lộ 1 thường xuyên ùn ứ khi lưu lượng phương tiện tăng cao.
Bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM, Founder & CEO MP Logistics, cho rằng hạ tầng giao thông là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí logistics.
Theo bà Phương, kinh tế phát triển nhanh nhưng hạ tầng chưa theo kịp; quy hoạch đô thị, khu công nghiệp và hệ thống giao thông chưa tạo được sự kết nối đồng bộ, dẫn đến ùn tắc giao thông, ùn tắc hàng hóa tại cảng và làm gia tăng chi phí logistics.
Khi phương tiện phải mất thêm thời gian trên đường, doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí nhiên liệu, nhân công, thời gian chờ và vận hành.
Bà Phương cho biết chi phí logistics của Việt Nam hiện đã vượt mức 20%, cao hơn những mức 17-18% thường được nhắc đến trước đây.
Điều đó cho thấy câu chuyện cửa ngõ không đơn thuần là giải bài toán đi lại. Nâng năng lực các tuyến huyết mạch còn tác động đến vận chuyển hàng hóa, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng kết nối của toàn vùng.
Những "cánh cửa" đang được mở rộng
Trong bối cảnh đó, TP.HCM đang triển khai đồng loạt các dự án nhằm tăng năng lực những cửa ngõ quan trọng.
Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công các dự án tại TP.HCM dịp Quốc khánh 2/9.
Dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1, đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Long An cũ, có phần xây dựng tổng mức đầu tư khoảng 6.674 tỷ đồng. Tuyến dài khoảng 9,62km, được mở rộng lên khoảng 60m, quy mô 10-12 làn xe. Tổng mức đầu tư toàn dự án, bao gồm cả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, khoảng 16.285 tỷ đồng.
Đây là hướng cửa ngõ Tây Nam, nơi quốc lộ 1 vừa đảm nhận giao thông đô thị, vừa là trục đưa dòng người và hàng hóa từ các tỉnh miền Tây vào TP.HCM.
Ở phía Đông Bắc, dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ có tổng mức đầu tư khoảng 6.276 tỷ đồng. Tuyến được mở rộng lên 60m, quy mô 10-14 làn xe; trong đó có đoạn cầu cạn dài khoảng 3,55 km với 4 làn xe, kết hợp đường song hành 8-10 làn xe.
Hai dự án tập trung vào những tuyến đã hình thành từ lâu nhưng đang phải gánh đồng thời nhiều loại nhu cầu, từ đi lại hàng ngày của cư dân đô thị đến giao thông liên tỉnh và vận tải hàng hóa.
Dòng xe ken đặc trên quốc lộ 13 đổ vào trung tâm TP.HCM.
Trong khi đó, các dự án thành phần Vành đai 4 được triển khai theo hướng tạo thêm hành lang kết nối liên vùng. Dự án thành phần 2-1, đoạn từ ngã tư Tóc Tiên - Châu Pha đến cầu Châu Đức, gồm cầu Châu Đức tại khu vực giáp ranh Đồng Nai, có tổng mức đầu tư khoảng 4.776 tỷ đồng; Dự án thành phần 2-3, đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai, gồm cầu Phú Thuận qua sông Sài Gòn và cầu Thầy Cai, có tổng mức đầu tư khoảng 7.050 tỷ đồng.
Ngoài ra, TP.HCM cũng đang triển khai các dự án trên những hướng cửa ngõ khác nhằm từng bước giải tỏa áp lực trên toàn mạng lưới. Ở phía Nam, trục Nguyễn Hữu Thọ dự kiến được nâng cấp với tuyến đường trên cao dài khoảng 7,2km cùng hệ thống đường song hành, tăng năng lực kết nối cho khu vực đang phát triển nhanh.
Trong khi đó, quốc lộ 22, cửa ngõ Tây Bắc kết nối Tây Ninh và cửa khẩu Mộc Bài, đoạn từ nút giao An Sương đến Vành đai 3 dự kiến mở rộng lên 60m, quy mô 10 làn xe và xây dựng 7 cầu vượt tại các nút giao lớn.
Áp lực lớn trên trục Bắc - Nam (đường Nguyễn Hữu Thọ) đang chịu áp lực lớn khi phương tiện từ khu vực phía Nam liên tục đổ về trung tâm.
Các dự án này được kỳ vọng tăng khả năng lưu thông, giảm xung đột tại các điểm giao cắt và nâng năng lực vận chuyển hành khách, hàng hóa trên những hướng cửa ngõ đang chịu áp lực lớn.
Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, việc khởi công nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 13 và các đoạn thuộc Vành đai 4 là bước cụ thể hóa các chủ trương về phát triển hạ tầng giao thông đối ngoại, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn lưu thông, tăng năng lực kết nối giữa TP.HCM với các địa phương trong vùng và mở rộng dư địa phát triển cho toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Như vậy, từ những tuyến đường đang chịu áp lực từng ngày, TP.HCM đang bắt đầu xử lý bài toán ở cả hai phía: tăng năng lực trên những cửa ngõ hiện hữu và mở thêm hướng kết nối mới. Nhưng đây mới là lớp đầu tiên của quá trình thay đổi.
Khi các tuyến cửa ngõ được nối với vành đai, cao tốc, đường sắt và metro, câu chuyện sẽ không còn dừng ở việc "mở rộng đường" mà chuyển sang tổ chức lại cả mạng lưới giao thông và không gian phát triển của thành phố.