Việc đưa vào vận hành Hệ thống cơ sở dữ liệu về an toàn, vệ sinh lao động và tai nạn lao động có thể giúp nhận diện sớm nguy cơ, xác định "điểm nóng" rủi ro, tạo cơ sở để phòng ngừa tai nạn lao động ngay từ gốc.
Số hóa dữ liệu an toàn lao động: Gỡ "điểm nghẽn" trong quản lý rủi ro
Mỗi năm, hàng nghìn vụ tai nạn lao động được thống kê, nhưng phần lớn dữ liệu vẫn nằm rải rác trong các báo cáo giấy hoặc bảng tính, gây khó khăn cho việc phân tích, cảnh báo và xây dựng chính sách phòng ngừa.
Hệ thống cơ sở dữ liệu số về an toàn, vệ sinh lao động vừa được đưa vào vận hành được kỳ vọng sẽ biến những dữ liệu rời rạc thành công cụ hỗ trợ quản lý, dự báo và bảo vệ người lao động hiệu quả hơn.
Trong khi đó, doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian cho công tác tổng hợp, lưu trữ và báo cáo, nhưng việc chia sẻ, khai thác dữ liệu vẫn còn nhiều hạn chế.
Đó là khoảng trống mà Hệ thống cơ sở dữ liệu (CSDL) về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) và tai nạn lao động vừa được Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh Lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) xây dựng, đưa vào vận hành hướng tới giải quyết.
Được phát triển trên nền tảng tích hợp dữ liệu thống kê với công nghệ GIS (hệ thống thông tin địa lý), hệ thống không chỉ lưu trữ dữ liệu mà còn số hóa toàn bộ thông tin về tai nạn lao động trên bản đồ số. Mỗi vụ tai nạn được kết nối với vị trí địa lý, thời gian, ngành nghề, loại hình doanh nghiệp, mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân xảy ra.
Thay vì những bảng số liệu khô cứng, dữ liệu được trực quan hóa, cho phép người quản lý nhanh chóng nhận diện các địa phương, lĩnh vực hay nhóm ngành có nguy cơ cao. Hệ thống cũng hỗ trợ phân tích xu hướng theo thời gian, xác định "điểm nóng" về tai nạn lao động và so sánh giữa các địa phương, ngành nghề để phục vụ công tác quản lý, thanh tra, nghiên cứu và hoạch định chính sách.
Theo các chuyên gia, điểm khác biệt của nền tảng là khả năng tích hợp dữ liệu đa nguồn với công nghệ GIS và phân tích dữ liệu thông minh. Điều này giúp cơ quan quản lý không chỉ biết "đã xảy ra bao nhiêu vụ tai nạn", mà còn trả lời được câu hỏi "tai nạn tập trung ở đâu, vì sao xảy ra và cần ưu tiên phòng ngừa khu vực nào".
Mở đường cho quản lý an toàn lao động hiện đại
Không chỉ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng kỳ vọng hệ thống sẽ góp phần tháo gỡ nhiều bất cập trong công tác ATVSLĐ.
Đại diện Công ty CP Xây dựng và Đầu tư Visicons cho biết, quy định hiện hành chưa phân biệt rõ giữa huấn luyện ATVSLĐ lần đầu - mang tính nền tảng - với các khóa huấn luyện bổ sung theo từng công trường, dự án hoặc vị trí làm việc.
Trong lĩnh vực xây dựng, người lao động, cán bộ quản lý và cán bộ an toàn thường xuyên di chuyển giữa các công trường nhưng kiến thức an toàn cơ bản không thay đổi nhiều. Việc phải tổ chức huấn luyện lặp lại khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí, tăng thủ tục và ảnh hưởng đến tiến độ huy động nhân lực. Đáng chú ý, hiện vẫn chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung để các doanh nghiệp công nhận kết quả huấn luyện của nhau.
Ở góc độ quản lý nội bộ, ông Đỗ Vũ Tuấn - cán bộ an toàn Tổng công ty Lilama - cho biết khối lượng hồ sơ về ATVSLĐ tại mỗi dự án rất lớn. Từ hồ sơ nhân sự, đào tạo, thiết bị thi công, đánh giá rủi ro, giấy phép làm việc, biên bản kiểm tra công trường, hồ sơ sự cố đến các cuộc diễn tập đều phải lưu trữ, cập nhật và tổng hợp định kỳ.
Cứ 6 tháng và cuối năm, các ban dự án tiếp tục gửi báo cáo về Tổng công ty để tổng hợp, lập báo cáo gửi cơ quan quản lý nhà nước theo quy định. Ngoài báo cáo về tai nạn lao động còn có nhiều báo cáo khác như phòng chống thiên tai, tuyên truyền ATVSLĐ, an toàn thực phẩm... khiến khối lượng công việc ngày càng lớn.
Theo các chuyên gia, khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông trên một nền tảng chung, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể thời gian tổng hợp, hạn chế trùng lặp hồ sơ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.
Không chỉ phục vụ công tác quản lý hiện nay, hệ thống còn được kỳ vọng trở thành nền tảng cho việc dự báo, cảnh báo sớm và phòng ngừa tai nạn lao động theo hướng chủ động, khoa học và dựa trên dữ liệu.
Trong bối cảnh môi trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, những rủi ro về ATVSLĐ cũng không còn chỉ xuất hiện ở nhà máy hay công trường.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Thơ, Viện trưởng Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh Lao động, cho biết quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi bản chất môi trường làm việc. Bên cạnh các nguy cơ truyền thống, người lao động ngày càng phải đối mặt với những rủi ro mới phát sinh từ công nghệ.
Theo ông, áp lực kết nối liên tục qua email, tin nhắn và các nền tảng quản lý công việc khiến nhiều người rơi vào tình trạng "stress số", khó tách bạch giữa công việc và cuộc sống. Xu hướng làm việc từ xa, làm việc tự do hay cộng tác trực tuyến cũng có thể làm gia tăng cảm giác cô lập, lo âu, kiệt sức nghề nghiệp.
Đặc biệt, sự tham gia ngày càng sâu của trí tuệ nhân tạo trong quản trị lao động - từ phân công công việc, đánh giá hiệu suất đến giám sát hành vi - đang đặt ra những thách thức hoàn toàn mới đối với công tác ATVSLĐ.
Những rủi ro này không gây hậu quả ngay lập tức, nhưng có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng nguồn nhân lực nếu không được nhận diện, theo dõi và quản lý kịp thời.