Đại hội XIV của Đảng xác định rất rõ: Nhân dân là chủ thể, là trung tâm, là động lực và mục tiêu của sự phát triển; mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là phục vụ lợi ích của nhân dân.
Theo TS Nguyễn Đức Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng, Ban Tổ chức Trung ương, hiệu quả của nghị quyết Đại hội XIV phải được đo bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Muốn vậy, cần nâng cao trách nhiệm thực thi, phát huy vai trò giám sát của nhân dân và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị.
Báo Xây dựng đã có cuộc trao đổi với ông.
TS Nguyễn Đức Hà.
Gắn nghị quyết với chương trình hành động và trách nhiệm cụ thể
Theo ông, đâu là những điều kiện then chốt để Nghị quyết Đại hội XIV nhanh chóng đi vào cuộc sống, mang lại kết quả cụ thể cho người dân?
Trong nhiều nhiệm kỳ qua, khâu tổ chức thực hiện, đưa chủ trương, nghị quyết của Đảng vào cuộc sống được xác định là một trong những khâu yếu và còn nhiều hạn chế. Chính vì vậy, Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều đổi mới quan trọng nhằm khắc phục tình trạng này.
Điểm mới nổi bật là cùng với báo cáo chính trị, Đại hội đã xây dựng, thảo luận và thông qua Chương trình hành động thực hiện nghị quyết ngay tại Đại hội, đồng thời xác định Chương trình hành động là một bộ phận cấu thành của báo cáo chính trị.
Chương trình hành động không chỉ xác định những nhiệm vụ trọng tâm, các đề án lớn cần triển khai trong nhiệm kỳ mà còn phân công rõ trách nhiệm, thời gian thực hiện, nguồn lực và các điều kiện bảo đảm để tổ chức thực hiện hiệu quả. Việc thông qua Chương trình hành động tại Đại hội là cơ sở quan trọng để các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và cả hệ thống chính trị nâng cao tính hành động, chủ động triển khai thực hiện nghị quyết ngay sau Đại hội, không để xảy ra tình trạng chậm trễ hoặc lúng túng trong tổ chức thực hiện.
Đặc biệt, từ sau Đại hội đến nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu: "Nói phải đi đôi với làm; đã nói là làm; đã làm là làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng, làm có hiệu quả", đồng thời khắc phục triệt để tình trạng nói mà không làm hoặc nói nhiều nhưng làm ít.
Với tinh thần đó, ngay sau khi bế mạc Đại hội, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 01-CT/TW ngày 23/1/2026 về học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV. Tiếp đó, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị cán bộ toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên phạm vi cả nước. Những việc làm cụ thể này cho thấy quyết tâm chính trị rất cao của Trung ương trong việc khắc phục những hạn chế, khuyết điểm trước đây để sớm đưa Nghị quyết vào cuộc sống.
Khắc phục triệt để khâu yếu trong tổ chức thực hiện
Vậy, làm thế nào để khắc phục tình trạng nghị quyết đúng nhưng khâu tổ chức thực hiện còn chậm hoặc kém hiệu quả ở một số nơi, thưa ông?
Đây là khâu yếu đã được chỉ ra từ nhiều năm nay. Thực tiễn cho thấy, các chủ trương, nghị quyết của Đảng là đúng đắn, nhưng nếu khâu tổ chức thực hiện không tốt thì hiệu quả sẽ bị hạn chế, không đạt được mục tiêu, yêu cầu đề ra.
Vì vậy, ngay sau Đại hội XIV, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã chỉ đạo các cấp ủy trực thuộc Trung ương khẩn trương xây dựng chương trình hành động, kế hoạch công tác cụ thể trên cơ sở bám sát Nghị quyết Đại hội, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết và tình hình thực tiễn của từng địa phương, cơ quan, đơn vị.
Điều quan trọng là mỗi chương trình, kế hoạch phải xác định rõ trọng tâm, trọng điểm; chỉ rõ từng nhiệm vụ cụ thể và nguồn lực để thực hiện; phân công rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân; xác định thời hạn hoàn thành và kết quả đầu ra cần đạt được.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và thực chất. Thông qua kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện các điểm nghẽn, những khó khăn, bất cập phát sinh trong thực tiễn để tháo gỡ. Đồng thời, biểu dương kịp thời những mô hình hay, cách làm hiệu quả; chấn chỉnh những nơi thực hiện chưa nghiêm hoặc có biểu hiện sai sót, lệch lạc.
Thực tế cho thấy, nơi nào, cấp nào người đứng đầu chỉ đạo quyết liệt, sâu sát, cụ thể và thường xuyên coi trọng công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc thực hiện thì ở nơi đó, cấp đó kết quả đạt được cao hơn.
Địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm
Theo ông, cần đổi mới công tác lãnh đạo, chỉ đạo và phân công trách nhiệm như thế nào để các mục tiêu của nghị quyết được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở?
Trước hết, tôi cho rằng các cấp ủy cần bám sát chương trình, kế hoạch đã đề ra, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm. Mỗi nhiệm vụ trong chương trình, kế hoạch công tác phải được thực hiện theo phương châm "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả.
Đặc biệt, trong bối cảnh chúng ta đang thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với giao thẩm quyền và bảo đảm nguồn lực. Theo đó, địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Những vấn đề thuộc thẩm quyền cấp nào thì cấp đó chủ động giải quyết, nhất là các vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân.
Bên cạnh đó, cần phát huy mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu với yêu cầu "6 dám": dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám đổi mới, dám đương đầu với khó khăn, thách thức và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đồng thời, việc huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị có ý nghĩa rất quan trọng. Mỗi địa phương, mỗi ngành cần phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh đặc thù và lợi thế riêng có để tạo ra động lực phát triển mới. Mặt khác, cần thực hiện nghiêm cơ chế vận hành của hệ thống chính trị theo tinh thần: "Nhất hô bá ứng, tiền hô hậu ủng, trên dưới đồng lòng, dọc ngang thông suốt" và "Trung ương gương mẫu làm trước, địa phương hưởng ứng làm theo".
Phát huy vai trò giám sát của nhân dân
Theo ông, cần có cơ chế nào để người dân trực tiếp tham gia và thụ hưởng những thành quả từ việc thực hiện Nghị quyết trong thời gian sớm nhất?
Đảng ta luôn nhất quán quan điểm "Dân là gốc". Đại hội XIV của Đảng xác định rất rõ: Nhân dân là chủ thể, là trung tâm, là động lực và mục tiêu của sự phát triển; mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là phục vụ lợi ích của nhân dân.
Vì vậy, những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân cần được công khai, tuyên truyền đầy đủ để người dân biết, hiểu rõ và tham gia đóng góp ý kiến. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi nhất để nhân dân tích cực tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách đó theo phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát, dân thụ hưởng".
Một nội dung rất quan trọng là phát huy vai trò giám sát của nhân dân đối với việc thực hiện các chủ trương, nghị quyết, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống ở cơ sở. Sự tham gia giám sát của người dân sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả trong thực thi chính sách.
Bên cạnh nguồn lực từ ngân sách Nhà nước, cần đẩy mạnh xã hội hóa trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở để huy động sự tham gia, đóng góp của người dân và cộng đồng. Khi trực tiếp tham gia, người dân càng thấy rõ trách nhiệm của mình và cũng là những người được hưởng lợi trực tiếp từ các thành quả phát triển đó.
Ông kỳ vọng những chuyển biến nổi bật nào trong nhiệm kỳ tới để người dân thấy rõ hiệu quả của Nghị quyết Đại hội XIV?
Với sự lãnh đạo tập trung, thống nhất và quyết liệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, tôi tin tưởng các mục tiêu mà Đại hội XIV đề ra sẽ được triển khai thực hiện nghiêm túc, hiệu quả.
Điều quan trọng nhất là những kết quả đó phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân. Người dân phải cảm nhận được sự cải thiện về hạ tầng giao thông, môi trường sống, chất lượng giáo dục, dịch vụ y tế, điều kiện nhà ở và các dịch vụ công thiết yếu.
Khi những thành quả phát triển hiện hữu trong từng khu dân cư, từng địa phương và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, đó chính là minh chứng rõ nét nhất cho hiệu quả của việc đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống.