Giám định chất lượng

BIM góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý ngành Xây dựng

-

Sau gần 10 năm triển khai Đề án áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM), mô hình này góp phần giảm chi phí, rút ngắn tiến độ và nâng cao chất lượng công trình, tạo nền tảng chuyển đổi từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu.

BIM mang lại hiệu quả rõ nét tại các dự án

Tại Hội nghị phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với mục tiêu tăng trưởng ngành Xây dựng tổ chức chiều 16/11, TS Nguyễn Phạm Quang Tú, Phó viện trưởng Viện Kinh tế xây dựng đã trình bày tham luận "Nghiên cứu áp dụng BIM giải quyết các vấn đề của ngành Xây dựng". 

BIM góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý ngành Xây dựng- Ảnh 1.

Thứ trưởng Phạm Minh Hà tham quan gian hàng của Viện Kinh tế xây dựng.

TS Nguyễn Phạm Quang Tú cho biết, trong bối cảnh ngành Xây dựng phải đáp ứng yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, đô thị hiện đại, xanh và thông minh, dữ liệu số của công trình có vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Tuy nhiên, trên thực tế, phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy và bản vẽ hai chiều còn bộc lộ nhiều hạn chế. Thông tin dự án phân tán ở nhiều bản vẽ, đơn vị khiến sai sót thiết kế có thể chỉ được phát hiện khi đã thi công, dẫn đến phải sửa chữa, làm lại, tăng chi phí và kéo dài tiến độ. 

Hồ sơ giấy cũng làm chậm quá trình thẩm định, nghiệm thu, quyết toán, giải ngân. Trong khi dữ liệu công trình sau bàn giao chưa được liên thông, gây khó khăn cho công tác quản lý, bảo trì và vận hành.

Trong gần 10 năm triển khai Đề án áp dụng BIM (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2500/QĐ-TTg, năm 2016), Bộ Xây dựng đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý; hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức thí điểm BIM tại 33 dự án (gồm 9 dự án vốn đầu tư công, 10 dự án vốn nhà nước ngoài đầu tư công và 14 dự án sử dụng nguồn vốn khác).

Đáng chú ý, Quyết định số 258/QĐ-TTg ngày 17/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Lộ trình áp dụng BIM trong hoạt động xây dựng. 

Việc áp dụng BIM cũng được cụ thể hóa tại Nghị định số 175/2024/NĐ-CP (quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng).

Tiếp đó, Luật Xây dựng năm 2025 luật hóa việc ứng dụng BIM. Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 217/2026/NĐ-CP mở rộng áp dụng bắt buộc đối với công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, ngay từ giai đoạn lập dự án.

Theo TS Nguyễn Phạm Quang Tú, kết quả đánh giá tại 27/33 dự án áp dụng BIM cho thấy những hiệu quả thiết thực. Toàn bộ dự án được đánh giá đều ghi nhận BIM góp phần giảm chi phí, trong đó có dự án giảm tới 12% chi phí xây dựng; 75% dự án tiết kiệm vật liệu; 89,5% dự án đánh giá rút ngắn thời gian thực hiện. 

Đặc biệt, 100% dự án ghi nhận giảm yêu cầu sửa đổi do thiết kế không phù hợp. Một số dự án giảm sửa đổi thiết kế 10 - 30%.

"Việc kiểm soát thiết kế và khối lượng trên không gian số trước khi khởi công giúp phát hiện sớm những bất cập, hạn chế phát sinh trong quá trình thi công, qua đó giảm lãng phí nguồn lực và góp phần bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình", TS Tú nhấn mạnh.

BIM góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý ngành Xây dựng- Ảnh 2.

TS Nguyễn Phạm Quang Tú, Phó viện trưởng Viện Kinh tế xây dựng.

Mức độ áp dụng BIM trong hoạt động đấu thầu cũng tăng nhanh. Theo số liệu cập nhật đến tháng 11/2026, lũy kế có 821 gói thầu với đầy đủ hồ sơ hợp lệ thuộc 739 dự án, tổng giá gói thầu đạt 38.255,48 tỷ đồng, hiện diện tại cả 34 tỉnh, thành phố. 

Trong đó, lĩnh vực giao thông chiếm 58,5; dân dụng chiếm 31,1%. Trên 91% hồ sơ mời thầu đã đưa tiêu chí nhân sự BIM vào đánh giá hồ sơ dự thầu.

BIM hiện được ứng dụng tại nhiều công trình trọng điểm như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Metro số 1 TP.HCM, Metro Nhổn - Ga Hà Nội, cầu Thủ Thiêm 2, cao tốc Bắc - Nam, tòa nhà Landmark 81 và Trụ sở Tập đoàn Viettel.

Cùng với ứng dụng thực tế, nhận thức và năng lực của đội ngũ hành nghề cũng được cải thiện. Tỷ lệ người hành nghề chưa biết đến BIM giảm từ 22% xuống còn 4%. 

Trên 70% cá nhân hành nghề biết đến Đề án. 97% người được khảo sát khẳng định BIM là nền tảng chuyển đổi số ngành Xây dựng. Hơn 10.000 lượt cán bộ, kỹ sư, giảng viên đã tham gia đào tạo, tập huấn và hội thảo.

Tập trung xây dựng kho dữ liệu BIM quốc gia

Đề cập định hướng giai đoạn 2026-2030, TS Nguyễn Phạm Quang Tú cho biết, trọng tâm không chỉ là mở rộng số lượng dự án ứng dụng BIM mà phải chuyển sang khai thác hiệu quả dữ liệu công trình, phục vụ quản lý nhà nước và đổi mới sáng tạo.

Theo quy định tại Nghị định số 217/2026/NĐ-CP, dữ liệu BIM được xác định là tài nguyên số. Cơ quan chuyên môn có thể thẩm định, kiểm tra nghiệm thu trực tiếp trên mô hình. Khi đủ điều kiện, BIM thay thế hồ sơ thiết kế giấy và có giá trị pháp lý tương đương. 

Mô hình hoàn công được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng và bàn giao cho đơn vị quản lý, vận hành.

Đặc biệt, dữ liệu BIM phải được nộp theo định dạng chuẩn mở IFC hoặc định dạng mở khác phù hợp, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và không phụ thuộc vào một phần mềm cụ thể. 

Khi tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), cảm biến IoT và trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu công trình có thể trở thành đầu vào phục vụ quản lý quy hoạch, giao thông, năng lượng, tài sản công và phát triển đô thị thông minh.

Để thực hiện mục tiêu này, Viện Kinh tế xây dựng kiến nghị tập trung bốn nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, nghiên cứu, hướng dẫn sử dụng mô hình BIM trong quản lý nhà nước về hoạt động xây dựng, từ thẩm định, cấp phép đến kiểm tra nghiệm thu; từng bước thí điểm sử dụng mô hình thay hồ sơ thiết kế giấy tại những nơi đủ điều kiện.

Thứ hai, sớm xây dựng Kho dữ liệu BIM quốc gia, tích hợp bộ quy tắc quy chuẩn có khả năng đọc bằng máy, công cụ kiểm tra tự động và nền tảng dùng chung, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý và giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ ba, đưa việc bàn giao mô hình BIM hoàn công vào nền nếp, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống quản lý vận hành. 

Trước mắt, cần xây dựng lộ trình theo từng loại công trình, tập trung vào đường sắt, sân bay và cảng biển; từng bước mở rộng ứng dụng AI, IoT, GIS và BIM đối với các dự án kết cấu hạ tầng mới.

BIM góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý ngành Xây dựng- Ảnh 3.

Hội nghị phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với mục tiêu tăng trưởng ngành Xây dựng.

Cuối cùng, đẩy mạnh bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra dữ liệu mở, sử dụng công cụ thẩm định tự động và quản trị dữ liệu cho cán bộ chuyên môn, đồng thời phát huy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực BIM.

Theo TS Nguyễn Phạm Quang Tú, Đề án theo Quyết định số 2500/QĐ-TTg đã hoàn thành vai trò mở đường. Giai đoạn tới cần tập trung vào dữ liệu công trình và thực thi các quy định đã ban hành, qua đó đưa BIM trở thành công cụ thiết thực nâng cao năng suất, hiệu quả đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng ngành Xây dựng.