Đây là một trong những nội dung được nêu trong dự thảo Nghị định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến rộng rãi.
Chấm dứt "khung cứng", xác định chi phí theo thiết kế thực tế
Theo dự thảo nghị định, điểm thay đổi đáng chú ý là việc bỏ quy định 4 phương pháp xác định tổng mức đầu tư gồm: theo khối lượng và đơn giá, suất vốn đầu tư, dữ liệu công trình tương tự và phương pháp kết hợp.
Cách tiếp cận mới về tổng mức đầu tư được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn chi phí, thúc đẩy tiến độ các dự án xây dựng.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, các phương pháp này chỉ phù hợp để xác định một phần chi phí (như chi phí xây dựng, thiết bị), trong khi tổng mức đầu tư là tổng hợp nhiều khoản mục.
Thực tiễn hiện nay, việc lập dự án có thể sử dụng nhiều cấp độ thiết kế như thiết kế cơ sở, thiết kế FEED, thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công, nên cách tiếp cận cũ không còn phù hợp.
Dự thảo nghị định chuyển sang nguyên tắc xác định tổng mức đầu tư trên cơ sở tổng hợp các khoản mục chi phí phù hợp với thiết kế xây dựng được lựa chọn, đồng thời sử dụng hệ thống định mức và giá xây dựng như công cụ tham chiếu.
Cách tiếp cận này cho phép kiểm soát chi phí ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, đồng thời tăng tính linh hoạt, nhất là với các dự án quy mô lớn, kéo dài, sử dụng công nghệ mới.
Định mức, đơn giá không còn là "chuẩn bắt buộc"
Một thay đổi quan trọng khác là điều chỉnh cách sử dụng hệ thống định mức, đơn giá xây dựng. Dự thảo nghị định không còn coi đây là "chuẩn cứng" bắt buộc, mà chuyển sang nguyên tắc tham khảo, sử dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của từng dự án.
Nội dung thẩm định cũng được sửa đổi theo hướng đánh giá việc áp dụng chính sách, chế độ và tham khảo hệ thống giá, định mức, thay vì kiểm tra sự tuân thủ máy móc như trước.
Thực tế lâu nay cho thấy, việc "đóng khung" theo định mức, đơn giá công bố đã khiến nhiều dự án thiếu linh hoạt, thậm chí phát sinh sai lệch so với chi phí thực tế. Việc điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một trong những điểm nghẽn lớn trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Bên cạnh đó, dự thảo nghị định cũng cho phép tham khảo dữ liệu chi phí của các dự án tương tự trong nước và quốc tế, đặc biệt với các công trình có yếu tố kỹ thuật phức tạp, công nghệ mới chưa phổ biến tại Việt Nam.
Giảm thủ tục điều chỉnh, tăng kiểm soát tổng thể
Dự thảo nghị định đồng thời sửa đổi toàn diện các quy định về thẩm định, thẩm tra và điều chỉnh tổng mức đầu tư theo hướng tăng kiểm soát tổng thể, giảm thủ tục hành chính.
Theo đó, tổng mức đầu tư được xác định trên cơ sở tổng hợp chi phí của từng công trình, hạng mục công trình độc lập, giúp kiểm soát chi phí ngay từ đầu và phù hợp với nguyên tắc cơ quan quản lý Nhà nước chỉ kiểm soát một lần đối với mỗi dự án.
Theo dự thảo nghị định gồm 8 Chương, 40 Điều, quy định đầy đủ các nội dung về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, từ tổng mức đầu tư, dự toán đến định mức, giá xây dựng và trách nhiệm các chủ thể.
Đáng chú ý, dự thảo nghị định bổ sung chi phí dự phòng rủi ro trong tổng mức đầu tư, nhằm xử lý các phát sinh không lường trước như yếu tố bất khả kháng hoặc biến động điều kiện thực hiện dự án. Quy định này giúp hạn chế việc điều chỉnh dự án nhiều lần, qua đó rút ngắn thời gian triển khai.
Đối với các dự án có phân chia thành phần, dự thảo nghị định cho phép xác định tổng mức đầu tư theo dự án tổng thể hoặc từng dự án thành phần.
Trường hợp điều chỉnh dự án thành phần nhưng không làm thay đổi mục tiêu, quy mô và không làm tăng tổng mức đầu tư tổng thể thì chỉ thực hiện thủ tục hành chính, không phải điều chỉnh dự án theo quy định, qua đó giảm đáng kể thời gian và chi phí.
Phân định lại trách nhiệm, nâng tính khả thi dự án
Về công tác thẩm định, dự thảo nghị định cơ bản giữ nguyên thẩm quyền, nhưng điều chỉnh nội dung và phân công trách nhiệm giữa các cơ quan.
Một số nội dung như sự phù hợp của tổng mức đầu tư với sơ bộ tổng mức đầu tư, hay việc sử dụng dữ liệu chi phí sẽ được chuyển sang cơ quan chuyên môn của người quyết định đầu tư. Trong khi đó, cơ quan chuyên môn về xây dựng tập trung vào việc đánh giá sự phù hợp với chính sách, chế độ và việc sử dụng hệ thống giá, định mức.
Đồng thời, dự thảo bổ sung các nội dung thẩm định quan trọng như khả năng cân đối nguồn vốn, đánh giá rủi ro tài chính, hiệu quả đầu tư gắn với chi phí vận hành, bảo trì trong suốt vòng đời dự án, đặc biệt đối với các dự án PPP.
Ngoài ra, lần đầu tiên dự thảo quy định rõ về thẩm tra tổng mức đầu tư đối với các dự án quy mô lớn, phức tạp, nhằm nâng cao chất lượng thẩm định và đảm bảo tính kinh tế - kỹ thuật.