Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chuyển quản lý bưu chính từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu là bước đột phá, nhưng cần bảo đảm an ninh dữ liệu, quyền riêng tư và tránh phát sinh gánh nặng cho doanh nghiệp.
Sáng 17/10, sau khi làm việc ở Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ cho ý kiến đối với: Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thảo luận tại Tổ số 2 (Đoàn TP.HCM). Ảnh: Media Quốc hội.
Tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM), tham gia ý kiến về dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những nội dung đổi mới của dự thảo, nhất là việc chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh số hóa, định danh bưu gửi và quản lý dựa trên dữ liệu.
Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ các vấn đề về ranh giới pháp lý giữa bưu chính, vận tải và logistics; cơ chế hậu kiểm; bảo vệ dữ liệu cá nhân; tính bền vững của dịch vụ bưu chính công ích và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.
Theo dự thảo, số lượng thủ tục hành chính dự kiến giảm từ 14 thủ tục xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ, không thẩm định sâu nội dung như trước; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh và chịu sự kiểm tra, giám sát sau đăng ký.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là thay đổi mang tính cách mạng trong phương thức quản lý nhà nước, phù hợp với tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế số.
Tuy nhiên, cùng với những tác động tích cực, phương thức quản lý mới cũng đặt ra các rủi ro cần được nhận diện và xử lý ngay trong quá trình hoàn thiện Luật. “Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực, minh bạch và năng lực giám sát đủ mạnh”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, các tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm có thể trở thành hình thức hoặc ngược lại, tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.
Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu của doanh nghiệp, nhất là thông tin về mã định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh trong quá trình cung ứng dịch vụ.
Đồng thời, cần quy định những yêu cầu số hóa bắt buộc đối với doanh nghiệp quy mô lớn, có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ, bảo đảm vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa không tạo thêm những rào cản mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh và ranh giới pháp lý giữa dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics.
Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo đã có bước tiến khi xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động, bao gồm việc chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trong mạng bưu chính; đồng thời phân biệt với các hoạt động vận tải, kho bãi và logistics độc lập. Đây là điểm then chốt nhằm giải quyết những vướng mắc kéo dài nhiều năm trong việc phân định phạm vi quản lý giữa các lĩnh vực.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cách tiếp cận phải dựa trên bản chất hoạt động, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi của dịch vụ hay hình thức tổ chức kinh doanh. Tuy nhiên, ranh giới giữa các hoạt động này vẫn có thể phát sinh tranh cãi trong thực tiễn.
Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng trường hợp doanh nghiệp logistics bên thứ ba, bên thứ tư vừa thực hiện dịch vụ kho bãi, logistics, vừa tổ chức giao hàng; hoặc nền tảng công nghệ chỉ thực hiện điều phối đơn hàng mà không trực tiếp sở hữu, vận hành mạng lưới bưu chính.
Nếu quy định không đủ rõ, doanh nghiệp có thể bị quản lý chồng chéo hoặc xuất hiện những hoạt động chưa được điều chỉnh đầy đủ.
Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung các tiêu chí cụ thể, có thể định lượng để phân định phạm vi hoạt động bưu chính, vận tải và logistics; đồng thời làm rõ trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ.
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) quy định về hoạt động bưu chính; quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động bưu chính và quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoặc tham gia thực hiện hoạt động bưu chính tại Việt Nam.
Dự thảo được xây dựng theo hướng phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa hoạt động bưu chính với vận tải hàng hóa, thương mại và thương mại điện tử.
Dự thảo gồm 8 chương, 51 điều, quy định về những vấn đề chung; kinh doanh dịch vụ bưu chính; hoạt động bưu chính công ích; quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bưu chính, người sử dụng dịch vụ; bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tranh chấp; quản lý nhà nước về bưu chính và điều khoản thi hành.