Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu phát triển, ứng dụng AI gắn với bảo đảm an toàn, tháo gỡ rào cản trong chuyển đổi số, giúp người dân, nhất là nhóm yếu thế tiếp cận và sử dụng hiệu quả các nền tảng số.
Ngày 12/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội về các nội dung thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. Ảnh: Media Quốc hội.
Nêu chất vấn, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) cho biết, đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Việt Nam còn thấp so với các nước trong khu vực.
Dẫn số liệu khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đại biểu cho biết chỉ có 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và 3,9% doanh nghiệp có hợp tác về khoa học, công nghệ. Đại biểu đề nghị có giải pháp khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và thúc đẩy khu vực tư nhân tham gia đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, sàn giao dịch công nghệ Techmart do Bộ chủ trì đã có khoảng 80.000 ý tưởng, sản phẩm được đưa lên nhưng chỉ có khoảng 8.000 giao dịch thành công, với số vốn khoảng 13 tỷ đồng.
Đối với việc trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật cho phép doanh nghiệp trích lập tối đa 20% theo quy định. Tuy nhiên, nguồn vốn từ doanh nghiệp Nhà nước hiện chiếm hơn 85%, cho thấy sự tham gia của các doanh nghiệp thuộc khu vực khác còn hạn chế.
Từ thực tế này, Bộ trưởng cho rằng, cần có giải pháp cụ thể để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Một trong những hướng đi đang được Bộ triển khai thí điểm là mô hình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng AI, tham khảo kinh nghiệm từ Singapore. Theo đó, khi doanh nghiệp có bài toán sản xuất, kinh doanh có thể giải quyết bằng AI nhưng thiếu nhân lực, Bộ sẽ kết nối với các tổ chức, trường đại học và chuyên gia có khả năng phát triển ứng dụng.
Bộ trưởng cho biết Bộ có thể hỗ trợ tối đa 3 tỷ đồng để chuyên gia, nhà khoa học trực tiếp đến doanh nghiệp phát triển giải pháp AI, giải quyết các bài toán thực tế. Mô hình này hướng tới hỗ trợ những doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực tự nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng thường đề nghị mỗi địa phương xác định khoảng 3-5 doanh nghiệp có tiềm năng để tập trung đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào sản xuất. Tại Sơn La, Bộ trưởng đề cập khả năng ứng dụng công nghệ gen trong chăn nuôi bò nhằm cải thiện năng suất sữa và phát triển đàn vật nuôi.
Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên). Ảnh: Media Quốc hội.
Theo Bộ trưởng, cần xác định đúng nhu cầu của doanh nghiệp, từ đó huy động nguồn lực khoa học, công nghệ để giải quyết, hướng tới đưa doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo.
Tiếp tục chất vấn về phát triển AI, đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn Tuyên Quang) đề nghị làm rõ cơ chế quản trị AI để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro; đồng thời có chính sách để những nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam đã ban hành Luật AI, trở thành một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới có luật riêng về lĩnh vực này.
Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng Luật AI, vấn đề an toàn luôn được đặt lên hàng đầu. Việt Nam hiện có 3 cấp độ bảo mật, do đó, bảo đảm an toàn dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Luật AI và các nghị định hướng dẫn đã đưa ra khung pháp lý để giải quyết vấn đề này.
Đề cập đến việc cân bằng giữa phát triển và quản lý AI, Bộ trưởng lấy ví dụ trong lĩnh vực báo chí điện tử. Khi một tờ báo cho phép AI tiếp cận, khai thác dữ liệu, lượng truy cập có thể tăng lên nhiều lần. Ngược lại, nếu không cho phép AI tiếp cận, lượng truy cập có thể giảm đáng kể. Đây là bài toán doanh nghiệp phải cân nhắc để dung hòa giữa ứng dụng AI và quản lý tác động của công nghệ.
Ở góc độ quản lý Nhà nước, trên cơ sở Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật AI cùng các nghị định hướng dẫn, Bộ đã ban hành khung đạo đức AI, đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp xác định những việc nên làm và không nên làm khi ứng dụng công nghệ.
Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai). Ảnh: Media Quốc hội.
Về chính sách phát triển AI dành cho người cao tuổi và các nhóm yếu thế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, trong quá trình xây dựng Luật Chuyển đổi số và Luật AI, vấn đề xã hội số, đặc biệt là bảo đảm quyền tiếp cận công nghệ của người yếu thế đã được quan tâm.
Đối với người dân vùng sâu, vùng xa, trước hết phải bảo đảm hạ tầng kết nối. Những nơi chưa có sóng viễn thông cần được đầu tư đường truyền, đồng thời trang bị thiết bị truy cập và hướng dẫn người dân sử dụng.
Bộ trưởng cũng đánh giá cao phong trào "Bình dân học vụ số" do Quốc hội triển khai, góp phần tạo sức lan tỏa trong cộng đồng, giúp người dân từng bước tiếp cận và sử dụng công nghệ số.
Liên quan đến những khó khăn trong chuyển đổi số tại cấp xã, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, việc Bộ Khoa học và Công nghệ trực tiếp khảo sát, xác định các bài toán ở cơ sở là cần thiết, nhưng cần làm rõ hơn giải pháp và thời hạn xử lý.
Đại biểu phản ánh tình trạng có quá nhiều ứng dụng do các bộ, ngành và địa phương triển khai, khiến người dân, cán bộ, công chức phải cài đặt nhiều phần mềm, quản lý nhiều tài khoản và nhập đi nhập lại cùng một thông tin.
Dẫn số liệu trong báo cáo của Bộ, đại biểu cho biết còn 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu chưa được xây dựng, 7/8 cơ sở dữ liệu đã kết nối vẫn đồng bộ ngoại tuyến và 30/79 nền tảng số dùng chung quốc gia chưa được triển khai.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng đưa ra những cam kết có thể đo lường được về số lượng giấy tờ được cắt giảm, số hồ sơ người dân không phải nộp lại và thời hạn hoàn thành. Đồng thời, cần rà soát, tích hợp các ứng dụng trùng lặp về một đầu mối, sử dụng một tài khoản định danh duy nhất và dừng những dự án mới trùng lặp với các nền tảng quốc gia.
Quang cảnh phiên trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. Ảnh: Media Quốc hội.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đang triển khai thí điểm các giải pháp hỗ trợ xử lý 29 bài toán mà cán bộ cấp xã gặp phải, dự kiến kết thúc giai đoạn này vào tháng 12. Từ đầu năm 2027, Bộ sẽ triển khai thí điểm nhân rộng hệ thống hỗ trợ đến các xã, từng bước tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số tại cơ sở.
Bộ trưởng thừa nhận những vấn đề này tạo áp lực lớn đối với cán bộ cấp xã. Nếu nhìn từ góc độ kỹ thuật của chuyên gia công nghệ, đây có thể là những bài toán không quá phức tạp, nhưng trong điều kiện làm việc thực tế và trách nhiệm của cán bộ cơ sở, các vấn đề trở nên rất lớn.