Cách nào ngăn tái lấn chiếm sau giải tỏa chợ cóc, chợ tạm?

Hà Nội đang bước vào giai đoạn quyết liệt trong lộ trình xử lý hơn 231 chợ cóc, chợ tạm và các điểm kinh doanh tự phát.

Tuy nhiên, giải tỏa chỉ là bước khởi đầu, khó nhất là duy trì kết quả lâu dài, ngăn tái lấn chiếm và đáp ứng nhu cầu mua bán thiết yếu của người dân.

Chiến dịch giải tỏa đồng loạt

Đầu tháng 6, ghi nhận tại khu vực lối đi cạnh tổ hợp chung cư HH3 - HH4 Linh Đàm, xung quanh đường Nguyễn Phan Chánh (phường Hoàng Liệt) cho thấy khung cảnh đã thay đổi đáng kể so với trước đây.

Từng được xem là một trong những "điểm nóng" về trật tự đô thị của Hà Nội, khu vực này trước đó tồn tại hơn 110 ki-ốt kinh doanh tự phát, lấn chiếm gần như toàn bộ lòng đường, vỉa hè.

Với khoảng 40.000 cư dân sinh sống tại khu đô thị HH Linh Đàm, nhu cầu mua bán hàng hóa thiết yếu rất lớn, trong khi khu vực chưa có chợ truyền thống hay trung tâm thương mại đủ quy mô đáp ứng nhu cầu. Khoảng trống về hạ tầng thương mại đã khiến các khu chợ tự phát hình thành.

Trước thực trạng trên, Giám đốc Công an Hà Nội đã có văn bản chỉ đạo xử lý dứt điểm các vi phạm về trật tự đô thị và ùn tắc giao thông. Ngay sau đó, UBND phường Hoàng Liệt ban hành thông báo, huy động lực lượng phối hợp với Công an phường tổ chức tuyên truyền, vận động người dân tự giác tháo dỡ các công trình vi phạm.

Từ tối 7/5, các tổ công tác liên tục có mặt tại hiện trường để hỗ trợ người dân di dời hàng hóa, tháo dỡ mái che, phông bạt. Đến nay, toàn bộ hơn 110 ki-ốt đã được giải tỏa.

Không chỉ tại Hoàng Liệt, nhiều địa phương khác cũng đang đồng loạt triển khai các biện pháp xử lý chợ cóc, chợ tạm.

Tại phường Hoàng Mai, ngõ 240 Tân Mai - tuyến ngõ dân sinh kéo dài hàng trăm mét từ lâu đã trở thành khu chợ tự phát với hàng loạt hộ kinh doanh tận dụng lòng đường để buôn bán.

Phó chủ tịch UBND phường Hoàng Mai Vũ Hùng Quân thông tin, phường đã nhiều lần yêu cầu các hộ kinh doanh, cơ sở buôn bán trên tuyến ngõ 240 Tân Mai và khu vực "chợ cóc, chợ tạm" chủ động, tự giác tháo dỡ toàn bộ mái che, mái vẩy, bục bệ, biển quảng cáo, biển vẫy đã lắp đặt sai quy định.

Từ ngày 29/5 đến đầu tháng 6, những động thái quyết liệt hơn đã được thực hiện. Đến nay, khu vực này đã cơ bản được giải tỏa, thông thoáng và trật tự hơn.

Tại ngõ 332 phố Hoàng Công Chất (phường Phú Diễn), một điểm chợ cóc tồn tại nhiều năm cũng vừa được xử lý dứt điểm. Trước khi giải tỏa, hàng chục quầy hàng kinh doanh thực phẩm, rau củ lấn chiếm toàn bộ vỉa hè; khách mua hàng dừng đỗ xe dưới lòng đường khiến giao thông thường xuyên ùn tắc.

Ngăn tái lấn chiếm từ gốc

Theo thống kê của Công an Hà Nội, đến ngày 10/5, thành phố đã giải tỏa được 184 trong tổng số 231 điểm chợ cóc, kinh doanh tự phát và 310 điểm vi phạm trật tự đô thị. Sau giải tỏa, các điểm đã được lập danh sách, phân công cán bộ phụ trách và duy trì chế độ kiểm tra đột xuất nhằm ngăn chặn tình trạng tái lấn chiếm.

Các chuyên gia quản lý đô thị cho rằng, việc duy trì kết quả sau giải tỏa phụ thuộc rất lớn vào trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Nếu người đứng đầu địa phương quyết liệt, phân công rõ trách nhiệm và duy trì kiểm tra thường xuyên, nguy cơ tái lấn chiếm sẽ giảm đáng kể.

Thực tế, tại Hà Nội cho thấy không ít chợ cóc từng bị xử lý nhiều lần nhưng sau đó nhanh chóng tái xuất hiện. Nguyên nhân xuất phát từ cả nhu cầu mua bán của người dân lẫn sinh kế của các tiểu thương.

Theo ông Tạ Việt Dũng, Phó chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt, sau khi giải tỏa toàn bộ hơn 110 ki-ốt tại khu HH Linh Đàm, địa phương đã phối hợp với ban quản lý, ban quản trị các tòa nhà tăng cường giám sát, vận động các hộ kinh doanh tầng 1 không tái lấn chiếm vỉa hè. Công an phường được giao phối hợp với các đơn vị chuyên môn tổ chức kiểm tra thường xuyên.

Đại diện Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Hồng Hà cho biết, phường vừa hoàn thành việc xóa bỏ toàn bộ 9 chợ cóc, chợ tạm và các điểm kinh doanh tự phát trên địa bàn. Hiện phường đang tập trung vào giai đoạn sau là giữ vững kết quả. Ban Chỉ đạo 197 và Công an phường bố trí lực lượng chốt trực hằng ngày tại các khu vực từng là chợ cóc để ngăn ngừa vi phạm tái diễn.

Còn tại phường Tương Mai, lực lượng an ninh cơ sở được phân công thường xuyên tuần tra, giám sát tại các khu vực trọng điểm. Khi phát hiện dấu hiệu tái họp chợ sẽ kịp thời phối hợp xử lý.

Bài toán sinh kế cần lời giải

Một thực tế khó phủ nhận là chợ cóc tồn tại bởi đáp ứng nhu cầu thực tế của cả người bán lẫn người mua.

Tại khu HH Linh Đàm, hơn 40.000 cư dân có nhu cầu mua sắm hằng ngày, trong khi hệ thống hạ tầng thương mại chưa theo kịp tốc độ phát triển dân số. Tại nhiều khu dân cư khác, chợ cóc vẫn được người dân lựa chọn bởi sự thuận tiện, gần nơi ở và giá cả phù hợp.

Chính vì vậy, nhiều địa phương cho rằng việc giải tỏa chỉ có thể thành công bền vững khi đi kèm giải pháp bố trí nơi kinh doanh phù hợp cho tiểu thương.

Theo ông Tạ Việt Dũng, sau khi chấm dứt hoạt động của các chợ tạm tại HH Linh Đàm, phường Hoàng Liệt sẽ đẩy nhanh việc rà soát diện tích, quy mô và đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng khu chợ mới phục vụ nhu cầu kinh doanh, mua bán của người dân.

Tại phường Tương Mai, địa phương đã xây dựng phương án bố trí các hộ kinh doanh vào hoạt động tại chợ Đồng Tâm theo quy định. Cùng đó là công tác tuyên truyền, vận động người dân không mua bán tại các điểm chợ nằm ngoài quy hoạch.

Theo các chuyên gia, lộ trình xử lý hơn 231 chợ cóc, chợ tạm của Hà Nội không chỉ là câu chuyện lập lại trật tự đô thị. Đó còn là bài toán quản trị đô thị đòi hỏi sự kết hợp giữa chế tài pháp luật, trách nhiệm của chính quyền cơ sở và các giải pháp bảo đảm sinh kế cho người dân, xây dựng không gian kinh doanh hợp pháp, phù hợp với nhu cầu thực tế.