Cận cảnh dự án thoát nước gần 400 tỷ đồng ở Quảng Trị đình trệ suốt 10 năm
Sau 10 năm kể từ ngày khởi công, dự án thoát nước và vệ sinh môi trường đô thị Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị vẫn đình trệ. Nhiều hạng mục dang dở, đường sá xuống cấp, trong khi phương án hoàn thành công trình vẫn đang được tính toán.
Khởi công năm 2016, dự án Thoát nước và vệ sinh môi trường đô thị Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị - được kỳ vọng giải quyết tình trạng ô nhiễm, cải thiện điều kiện sống cho người dân đô thị ba Đồn, nay thuộc hai phường Ba Đồn, Bắc Gianh. Dự án có tổng mức đầu tư ban đầu 13,6 triệu euro, sau đó được điều chỉnh lên 14,9 triệu euro, tương đương khoảng 400 tỷ đồng, từ nguồn vốn ODA Đan Mạch.
Theo kế hoạch ban đầu, công trình dự kiến hoàn thành sau 36 tháng, bàn giao vào tháng 11/2019. Tuy nhiên, tiến độ liên tục bị kéo dài. Đến năm 2021, việc thi công tại nhà máy xử lý nước thải ở phường Bắc Gianh dừng lại khi công trình mới hoàn thành phần thô.
Từ trên cao nhìn xuống, nhiều hạng mục công trình chưa hoàn thiện, nhiều khu vực không có mái che, phơi mưa nắng suốt thời gian dài, tạo cảnh tượng hoang hóa bên trong nhà máy. Nhiều hạng mục tại nhà máy vẫn dang dở sau nhiều năm dừng thi công, khiến công trình chưa thể vận hành theo thiết kế. Các tuyến ống thu gom, hố ga và điểm đấu nối hộ gia đình cũng chưa hoàn thiện, khiến toàn bộ hệ thống chưa thể vận hành.
Trong khuôn viên Nhà máy xử lý nước thải có các tòa nhà liền kề trong khuôn viên nhà máy chưa được lợp mái. Nước mưa hắt xuống công trình trong thời gian dài khiến công trình có dấu hiệu hoang hóa, xuống cấp.
Dự án do Ban Quản lý dự án ODA Quảng Trạch làm chủ đầu tư, đơn vị kế thừa hiện nay là Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Quảng Trạch. Những hạng mục xây dựng dở dang nằm im lìm bên trong khuôn viên nhà máy, chưa rõ thời điểm được tiếp tục thi công.
Theo số liệu chủ đầu tư cập nhật, đến thời điểm này giá trị khối lượng thực hiện đạt 68,1%. Số tiền đã thanh toán cho nhà thầu là hơn 10,17 triệu euro, tương đương khoảng 270 tỷ đồng. Số vốn còn lại chưa chưa bố trí để triển khai khoảng 130 tỷ đồng. Bên cạnh đó, nhà tài trợ thông báo không tiếp tục tài trợ nguồn vốn ODA cho dự án và Bộ Tài chính cũng đã thực hiện thủ tục tất toán các khoản vay của dự án cho phía Đan Mạch.
Cụ thể, tuyến ống áp lực mới thi công được 3.554/5.129m; tuyến ống tự chảy đạt 7.311/12.964m; tuyến cửa xả đạt 2.156/2.431m. Việc lắp đặt hố ga, đấu nối hộ gia đình mới được triển khai tại 940/2.274 hộ. Trong khi đó, các hạng mục quan trọng như bể lắng thứ cấp, mương oxy hóa, hệ thống điện động lực, thiết bị công nghệ và quan trắc vẫn chưa hoàn thiện. Mạng lưới thu gom và các điểm đấu nối hộ gia đình cũng chưa được triển khai đồng bộ, khiến toàn bộ hệ thống chưa thể vận hành, xử lý nước thải theo thiết kế.
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Quảng Trạch, quá trình thực hiện hợp đồng bị gián đoạn sau khi nhà thầu SUEZ (Đan Mạch) cho rằng chủ đầu tư chưa cung cấp được bằng chứng phù hợp về việc thu xếp đủ nguồn tài chính cho toàn bộ dự án, gồm vốn vay, viện trợ không hoàn lại và vốn đối ứng.
Phía chủ đầu tư cho biết, đã cung cấp hồ sơ chứng minh nguồn lực tài chính, thanh toán khối lượng công việc nhà thầu thực hiện và nhiều lần vận động SUEZ trở lại công trường nhưng không thành. Hai bên sau đó tiến tới chấm dứt hợp đồng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp, kiện tụng.
Cuối tháng 6/2025, Ban Quản lý dự án ODA Quảng Trạch và SUEZ ký thanh lý hợp đồng. Đến nay, dự án chưa thể thi công trở lại do nguồn vốn ODA đã kết thúc, nhà tài trợ không tiếp tục bố trí vốn. Vì vậy, việc xử lý hợp đồng cũ mới chỉ là một phần công việc; vấn đề quan trọng hơn là xác định chính xác khối lượng đã thực hiện, phần việc còn lại và nguồn lực cần thiết để hoàn thành công trình.
Không chỉ nhà máy xử lý nước thải tại phường Bắc Gianh, dấu tích của quá trình thi công còn hiện diện trên một số tuyến đường ở khu vực trung tâm phường Ba Đồn. Theo ghi nhận, nhiều đoạn mặt đường sụt lún, nham nhở; khi trời mưa, nước đọng gây mất vệ sinh. Người đi xe máy phải dè chừng tại những vị trí hư hỏng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Theo ông Trần Thanh Hưng, Chủ tịch UBND phường Ba Đồn, địa phương đề nghị tỉnh quan tâm bố trí nguồn lực để tiếp tục triển khai, hoàn thành dự án. Công trình dừng giữa chừng nhiều năm gây lãng phí, trong khi nhu cầu thu gom, xử lý nước thải và cải thiện môi trường của người dân ngày càng cấp thiết. Đáng chú ý, kênh Xuân Hưng, khu vực liên quan đến đời sống và môi trường đô thị Ba Đồn, có dòng nước đục, bốc mùi khó chịu, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân xung quanh.
Tìm phương án xử lý, bố trí vốn để đưa dự án về đích
Liên quan đến phương án xử lý dự án, ông Nguyễn Đăng Quang, Phó bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Trị cho biết Thường trực HĐND tỉnh đã làm việc với UBND các phường Bắc Gianh, Ba Đồn, xã Quảng Trạch và lấy ý kiến các sở, ngành liên quan.
Trên cơ sở đó, Thường trực HĐND tỉnh đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo nghiên cứu, đánh giá tổng thể dự án, xác định điểm dừng kỹ thuật, tổ chức nghiệm thu và quyết toán phần đã thực hiện. Đồng thời, nghiên cứu phương án tái cấu trúc phần còn lại, xem xét bố trí vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để tiếp tục triển khai, phát huy hiệu quả đầu tư, hạn chế lãng phí, góp phần xử lý nước thải, khắc phục ô nhiễm môi trường và cải thiện đời sống người dân.
Sáng 19/10, trao đổi với PV Báo Xây dựng, ông Nguyễn Thanh Hải, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Quảng Trạch cho biết: Ban đã có văn bản gửi Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị, đề xuất tham mưu UBND tỉnh cho phép dừng dự án Thoát nước và vệ sinh môi trường đô thị Ba Đồn để lập hồ sơ quyết toán phần khối lượng đã thực hiện.
Sau khi hoàn tất thủ tục quyết toán, các cơ quan liên quan sẽ nghiên cứu phương án tổ chức gói thầu mới đối với phần khối lượng còn lại để tiếp tục hoàn thành dự án, bảo đảm mục tiêu đầu tư, tính đồng bộ của hạ tầng kỹ thuật, tránh chồng chéo, lãng phí và sớm ổn định đời sống người dân.
Về phương án đầu tư hoàn thành dự án, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Phan Phong Phú cho biết: Đã giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Quảng Trạch nghiên cứu thuê đơn vị tư vấn đánh giá tổng thể, toàn diện dự án và tham mưu, báo cáo UBND tỉnh trước ngày 19/10/2026. Đồng thời nghiên cứu phương án kiểm toán độc lập dự án, quản lý đầy đủ hồ sơ, tài liệu, tài sản, vật tư, thiết bị cho đến khi có quyết định của cấp có thẩm quyền và thực hiện bàn giao theo quy định.
Sở Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị, địa phương liên quan thống nhất đơn vị lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án mới để triển khai các hạng mục còn lại sau khi hoàn tất thủ tục kết thúc, đóng dự án cũ theo quy định; báo cáo UBND tỉnh Quảng Trị trước ngày 22/10/2026.
UBND các phường Ba Đồn, Bắc Gianh và các đơn vị liên quan tiếp tục phối hợp quản lý, bảo vệ các công trình, tài sản, vật tư, thiết bị đã đầu tư nhưng chưa bàn giao cho địa phương.
Ngoài ra, Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp, Sở Xây dựng tham mưu UBND tỉnh đề nghị Bộ Tài chính làm rõ thẩm quyền quyết định dừng sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài và chủ trương tiếp tục bố trí vốn để hoàn thành dự án.