Đại biểu Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế thí điểm tạo quỹ đất sạch tại các khu kinh tế cửa khẩu, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và phát triển đồng bộ hạ tầng logistics, cửa khẩu thông minh.
Sáng 31/10, tiếp tục phiên họp toàn thể tại hội trường, Quốc hội thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.
Phát biểu thảo luận, đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng) nhấn mạnh, địa phương đang có cơ hội mở rộng giao thương với Trung Quốc và khu vực ASEAN thông qua các cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, Trà Lĩnh và tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.
Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn Cao Bằng). Ảnh: Media Quốc hội.
Tuy nhiên, địa hình chia cắt, quỹ đất bằng hạn chế, chi phí đầu tư hạ tầng cao cùng những vướng mắc trong chuẩn bị đất đai, thủ tục đầu tư đang ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa lợi thế thành động lực phát triển.
Từ thực tiễn Cao Bằng, đại biểu kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế cửa khẩu tại các tỉnh miền núi, biên giới, tập trung vào hai vấn đề là tạo lập quỹ đất sạch và lựa chọn nhà đầu tư.
Về tạo lập quỹ đất, đại biểu cho biết, theo Điều 79 Luật Đất đai năm 2024, việc Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải bảo đảm căn cứ, điều kiện theo quy định pháp luật và quyền lợi hợp pháp của người dân.
Tại Cao Bằng, những khu vực thuận lợi phát triển logistics, kho bãi, thương mại thường đan xen đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp và đất ở. Theo tổng hợp của địa phương, thời gian chuẩn bị đối với một số dự án có thể kéo dài từ 1,5-2 năm, trong khi nhà đầu tư cần mặt bằng sẵn sàng để triển khai.
Vì vậy, đại biểu kiến nghị Chính phủ rà soát quy định hiện hành, nghiên cứu trình Quốc hội cơ chế thí điểm tạo lập quỹ đất sạch tại một số khu chức năng ưu tiên trong khu kinh tế cửa khẩu, trên cơ sở quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 đã được phê duyệt.
Cơ chế này cần giới hạn rõ phạm vi áp dụng, ưu tiên hạ tầng logistics, kho bãi và công trình quan trọng; xác định cụ thể căn cứ thu hồi đất phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng. Đồng thời, phải có danh mục dự án, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nguồn vốn thực hiện; công khai tiến độ khai thác, giám sát việc sử dụng đất sau thu hồi, xử lý trách nhiệm đối với trường hợp chậm triển khai, gây lãng phí.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng các đại biểu tham dự phiên thảo luận sáng 31/10 tại Hội trường. Ảnh: Media Quốc hội.
Về lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu cho rằng, các khu kinh tế cửa khẩu miền núi cần doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, kinh nghiệm và khả năng tổ chức chuỗi dịch vụ. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cao, thời gian thực hiện thủ tục kéo dài đang làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Dẫn quy định tại Điều 23 và Điều 28 Luật Đầu tư năm 2025 về các hình thức lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đầu tư đặc biệt, đại biểu đề nghị rà soát, vận dụng đầy đủ các cơ chế hiện hành, đồng thời nghiên cứu cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với một số dự án logistics, kho bãi, thương mại có tác động lan tỏa lớn.
Đại biểu lưu ý không nên miễn đấu giá, đấu thầu chỉ dựa trên mức vốn đăng ký từ 500 tỷ đồng, bởi vốn đăng ký chưa đủ chứng minh năng lực thực hiện và hiệu quả dự án. Việc lựa chọn cần căn cứ vào năng lực tài chính, kinh nghiệm, tiến độ giải ngân, khả năng kết nối nguồn hàng, tạo việc làm và đóng góp cho địa phương.
Quá trình lựa chọn phải công khai, có cơ chế giám sát cam kết và xử lý vi phạm. Trường hợp có nhiều nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu cần tổ chức lựa chọn cạnh tranh phù hợp. Những ngoại lệ khác với quy định hiện hành phải trình Quốc hội xem xét, quy định rõ điều kiện, nghĩa vụ tài chính đất đai và trách nhiệm giải trình.
Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ liên thông thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng; xác định rõ đầu mối, thời hạn giải quyết để rút ngắn thời gian triển khai dự án. Đồng thời, sớm tháo gỡ vướng mắc về tạo quỹ đất, thủ tục đầu tư và phát triển logistics cửa khẩu. Những nội dung cần cơ chế khác quy định hiện hành có thể nghiên cứu thí điểm có thời hạn, kèm tiêu chí, giám sát và tổng kết.
Đại biểu Nguyễn Đăng Ân (Đoàn Lạng Sơn). Ảnh: Media Quốc hội.
Cùng quan tâm đến phát triển kinh tế cửa khẩu, đại biểu Nguyễn Đăng Ân (Đoàn Lạng Sơn) cho rằng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2027 là tiếp tục đầu tư hạ tầng, phát huy hiệu quả kết nối và khai thác các công trình sau đầu tư.
Theo đại biểu, hạ tầng cửa khẩu phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, nhưng để thực sự trở thành động lực tăng trưởng cần gắn với các trung tâm logistics, công nghiệp chế biến, dịch vụ thương mại và các vùng sản xuất.
Đối với những địa phương có cửa khẩu quốc tế như Lạng Sơn, đại biểu đề nghị nhìn nhận kinh tế cửa khẩu trong mối liên kết với phát triển kinh tế vùng và cả nước, tăng cường kết nối giữa các tỉnh có cửa khẩu đường bộ như Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai với những địa phương có cửa khẩu cảng biển như Quảng Ninh, Hải Phòng.
Đại biểu nhấn mạnh, kinh tế cửa khẩu không nên chỉ giới hạn trong hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới. Nếu tổ chức tốt kết nối giữa các cửa khẩu với trung tâm sản xuất, chế biến, tiêu thụ trong nước sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao giá trị hàng hóa, mở rộng thị trường, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.
Để thực hiện mục tiêu này, đại biểu Nguyễn Đăng Ân đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo hoàn thành đồng bộ các quy hoạch, đẩy nhanh đầu tư cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh; tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương có cửa khẩu trong đầu tư, quản lý, khai thác hạ tầng giao thông, logistics, đồng thời chú trọng thu hút đầu tư vào sản xuất.
Qua đó, khai thác hiệu quả lợi thế cửa khẩu, mở rộng không gian phát triển và tạo thêm động lực tăng trưởng cho các tỉnh miền núi, biên giới.