Nhiều người, đặc biệt người lớn tuổi, tin rằng tiêm, truyền "thuốc bổ não" có thể giúp giảm đau đầu, chóng mặt, tăng cường trí nhớ hay phòng ngừa đột quỵ. Tuy nhiên việc làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.
Cần hiểu đúng về thuốc bổ não
3 năm nay, bà Nguyễn Thị Trang (60 tuổi, Hà Nội) đều đặn định kỳ tiêm 1 liệu trình 3 ngày "thuốc bổ não". Theo bà Trang, bà thường xuyên đau đầu, chóng mặt. Đi khám thì được chẩn đoán tăng huyết áp và có dùng thuốc đều, tuy nhiên các cơn chóng mặt vẫn hay xuất hiện. Bạn bè giới thiệu tiêm thêm "thuốc bổ não" sẽ giúp giảm đau đầu và còn phòng ngừa đột quỵ, nên bà Trang tiêm đều mỗi năm.
Một bệnh nhân nhập viện do sốc sau khi tiêm "thuốc bổ não" tại nhà.
Nhiều năm nay, việc tiêm "thuốc bổ não" dường như trở thành trào lưu, đặc biệt được người già ưa thích với niềm tin giúp giảm đau đầu, chóng mặt, tăng cường trí nhớ hay phòng ngừa đột quỵ.
Tuy nhiên, theo chia sẻ của PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, thuốc bổ não là tên gọi "dân dã" chỉ các loại thuốc được tiêm vào cơ thể để hỗ trợ chức năng não bộ. Các loại thuốc bổ não đường tiêm, truyền thường được chia thành ba nhóm chính như sau: Nhóm thuốc giúp tăng sử dụng oxy của tế bào não mà phổ biến nhất là Cerebrolysin, ngoài ra còn có Piracetam, Citicoline…; Nhóm thuốc làm giãn mạch máu não, ví dụ như Cinnarizin; Nhóm kết hợp cả hai tác dụng trên như Phezam - kết hợp giữa Piracetam và Cinnarizin
Thuốc bổ não dạng tiêm có công dụng tăng cường tuần hoàn máu lên não nhờ cơ chế giãn mạch não, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ nhờ tăng sử dụng oxy của các tế bào não. Nó có thể hỗ trợ phục hồi nhanh và giảm thiểu các hậu quả của phẫu thuật, chấn thương sọ não, đột quỵ cấp nhờ cả 2 cơ chế của nhóm thuốc này.
Ông Lân Hiếu nhấn mạnh, những chỉ định dùng thuốc bổ não đường tiêm truyền được các hội chuyên ngành khuyến cáo thường ở mức bằng chứng thấp, không phải là thuốc bắt buộc. Chủ yếu dùng trong các trường hợp cấp cứu đột quỵ, chấn thương sọ não, chóng mặt tiền đình cấp... Chưa một loại thuốc bổ não nào được khuyến cáo tiêm truyền dự phòng đột quỵ, tăng trí nhớ...
Biến chứng khó lường sau tiêm, truyền
BS Lân Hiếu thông tin, đáng lưu ý, nhiều biến chứng có thể gặp khi sử dụng thuốc đường tiêm truyền như sưng đỏ và mẩn ngứa tại vị trí tiêm. Rối loạn tiêu hóa, đau vùng thượng vị, nôn mửa, tiêu chảy. Buồn ngủ và ngủ gà gật. Thuốc có thể gây rối loạn nồng độ insulin trong cơ thể và điều này ảnh hưởng đến việc điều trị bệnh tiểu đường. Ngoài ra, việc dùng chung thuốc bổ não với kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ chảy máu... Cũng giống như các thuốc tiêm truyền khác, thuốc bổ cũng có nguy cơ gây sốc phản vệ nên trước khi sử dụng luôn cần kiểm tra đã đủ bộ chống sốc theo quy định hay chưa.
Còn theo BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, "nhiều người tin rằng thuốc bổ nếu không có lợi thì cũng không gây hại. Y học hiện đại cho thấy điều ngược lại, bất cứ can thiệp nào vào cơ thể, đặc biệt bằng đường tiêm truyền, đều mang rủi ro rất rõ ràng. Ví như nguy cơ tai biến đường truyền, nhiễm trùng, nặng có thể dẫn đến tử vong; tích tũy độc tính và tương tác thuốc. Hoặc mất cơ hội để chẩn đoán và điều trị đúng.
"Khi đã bỏ ra cả chục triệu đồng cho vài tuần tiêm truyền, nhiều gia đình có cảm giác mình đã "làm hết những gì có thể". Cảm giác an tâm giả tạo này làm họ chậm trễ đến gặp bác sĩ chuyên khoa, bỏ lỡ thời gian vàng để chẩn đoán những nguyên nhân suy giảm trí nhớ có thể chữa khỏi", ông Hoàng cho hay.
Để tránh "tiền mất, tật mang", BS Lân Hiếu khuyến cáo "thay vì rủ nhau đi tiêm, các cô các bác hãy rủ nhau đi đo huyết áp định kỳ, đi bộ buổi sáng, ngủ đúng giờ, ăn nhạt bớt... Đây mới là đơn thuốc bổ não tốt nhất".
Còn theo BS Hoàng, "chăm sóc não bộ người cao tuổi không phải là chuyện "chọn thuốc nào để tiêm", mà là xây dựng cả một hệ sinh thái an toàn cho não: môi trường sống, thói quen, điều trị bệnh nền, hỗ trợ tâm lý".
PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu đưa ra 3 khuyến cáo:
Không nên, không có khuyến cáo nào cho rằng tiêm thuốc bổ não định kỳ trên người bình thường sẽ có lợi cho sức khoẻ.
Các chuyên gia cảnh báo việc tự ý tiêm bổ não tiềm ẩn nhiều nguy cơ, có loại chưa được cấp phép, chưa kiểm chứng an toàn, đặc biệt là các biến chứng do tiêm truyền có thể gặp trong thực tế. Chỉ được dùng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Dùng đường tiêm truyền khi vẫn có thể uống được là hoàn toàn không hợp lý. Các thuốc bổ não hầu như đều có dạng uống, tiêm truyền thường dùng trong trường hợp cấp cứu, bệnh nhân tri giác không tốt.