Cắt giảm nhiều đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, tăng hậu kiểm
Sáng 21/11, với 481/482 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, trong đó cắt giảm nhiều đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường có 4 điều và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/3/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 2, Điều 3 của luật này.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo tóm tắt nội dung tiếp thu, giải trình. Ảnh: Media Quốc hội.
Trước đó, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày báo cáo tóm tắt nội dung tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội tại các phiên thảo luận ở Tổ và Hội trường đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, Luật được sửa theo hướng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với hậu kiểm chặt chẽ. Kế thừa Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP của Chính phủ, dự thảo cắt giảm nhiều đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), giấy phép môi trường (GPMT), chuyển mạnh sang hình thức đăng ký môi trường.
Theo đó, luật hoàn thiện quy định miễn ĐTM đối với các dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung và cụm công nghiệp đã đáp ứng yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, thủ tục môi trường. Giấy phép môi trường chỉ áp dụng đối với dự án thứ cấp có phát sinh nhiều khí thải ra môi trường. Cách tiếp cận này nhằm giảm gánh nặng thủ tục, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát các nguy cơ gây ô nhiễm.
Từ ngày 1/3/2027, hơn 90% dự án thuộc diện phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và xin cấp giấy phép môi trường sẽ được cắt giảm thủ tục; đồng thời, thời gian giải quyết thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp giảm hơn 52%.
Luật hoàn thiện các tiêu chí môi trường, trong đó đưa yếu tố di dân, tái định cư; hoạt động xả nước thải vào nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt và xả thải vào khu dân cư tập trung vào nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường.
Việc phân cấp cho địa phương trong thẩm định báo cáo ĐTM, cấp giấy phép môi trường cũng được đẩy mạnh, đi đôi với cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu, đặc biệt là Chủ tịch UBND các cấp trong kiểm soát và xử lý ô nhiễm thuộc phạm vi quản lý.
Để tránh tình trạng buông lỏng quản lý khi giảm tiền kiểm, Chính phủ bổ sung các công cụ hậu kiểm, tăng cường giám sát theo mức độ rủi ro và dựa trên dữ liệu. Dự thảo cũng bổ sung tiêu chí "địa bàn hoạt động" nhằm phân định trách nhiệm của cơ quan Trung ương, trách nhiệm phối hợp giữa các địa phương trong xử lý ô nhiễm liên tỉnh.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội.
Một nội dung trọng tâm khác là hoàn thiện các quy định về quản lý chất thải, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tái chế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và trao quyền chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, phù hợp với điều kiện hạ tầng kỹ thuật về bảo vệ môi trường.
Đối với quản lý tài nguyên nước và kiểm soát ô nhiễm, dự thảo bổ sung quy định quản lý chất lượng nước mặt theo lưu vực, kiểm soát khả năng chịu tải của từng thông số ô nhiễm. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát, phòng ngừa và xử lý các nguồn gây ô nhiễm. Trong lĩnh vực môi trường không khí, dự thảo luật hóa các công cụ kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp, đồng thời bổ sung nội dung kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí theo phương thức quản lý tổng hợp.
Với hoạt động quan trắc môi trường, dự thảo bổ sung quy định nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan và toàn vẹn của dữ liệu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, có khả năng chia sẻ, sử dụng chung được chú trọng, gắn với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về môi trường. Những điều chỉnh này hướng tới hình thành hệ thống quản lý môi trường dựa trên dữ liệu, nâng cao khả năng phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm và hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định kịp thời, chính xác.
Liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon, theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, Luật tiếp tục duy trì quy định về kỳ báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở 2 năm một lần như Luật hiện hành. Đồng thời, trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường carbon được hoàn thiện theo thông lệ quốc tế, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu hội nhập và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Đây là một trong những nội dung quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc thực hiện các mục tiêu giảm phát thải, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững. Bên cạnh đó, dự thảo Luật tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng về bảo vệ môi trường, an ninh môi trường và phát triển kinh tế nhà nước.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về thẩm quyền giải thể Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và quỹ bảo vệ môi trường cấp tỉnh; đồng thời giao Chính phủ quy định chuyển tiếp trong trường hợp tổ chức lại hoặc giải thể các quỹ. Quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc rà soát, sắp xếp các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách theo Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.
Về nguồn lực tài chính, dự thảo quy định bố trí khoản chi riêng cho sự nghiệp bảo vệ môi trường trong ngân sách nhà nước, bảo đảm nguồn lực tương xứng với tốc độ tăng trưởng, quy mô nền kinh tế và yêu cầu nhiệm vụ. Tuy nhiên, Luật không quy định cứng tỷ lệ phần trăm chi tối thiểu nhằm bảo đảm sự linh hoạt trong cân đối, điều hành ngân sách hằng năm, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 79-NQ/TW và pháp luật về ngân sách nhà nước.