Chọn vật liệu xanh cho công trình: Góc nhìn từ tư vấn CICON
Trước nhiều sản phẩm được quảng bá là “vật liệu xanh”, chủ đầu tư cần xem xét đồng thời hiệu quả kinh tế, yêu cầu kỹ thuật và chi phí bảo trì trong suốt vòng đời công trình.
Khi nhiều nhà cung cấp cùng giới thiệu sản phẩm gạch là "vật liệu xanh", chủ đầu tư cần dựa vào những tiêu chí nào để lựa chọn? Theo CICON, việc đánh giá cần xuất phát từ hiệu quả sử dụng thực tế: Với mỗi mét vuông tường đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, cần bao nhiêu vật liệu, tổng chi phí đầu tư là bao nhiêu và chi phí bảo trì trong quá trình sử dụng như thế nào?
Theo Đề án phát triển vật liệu xây dựng TP.HCM đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, 30 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung trên địa bàn hiện mới khai thác khoảng 45–60% công suất thiết kế.
Tuy nhiên, thị trường vẫn còn những băn khoăn về chất lượng sản phẩm, tình trạng nứt, thấm và kỹ thuật thi công. Đây là những vấn đề cần được quan tâm, bởi quyết định lựa chọn vật liệu không chỉ ảnh hưởng đến chi phí đầu tư ban đầu mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng và tuổi thọ công trình.
Tính toán hiệu quả từ một mét vuông tường hoàn thiện
Giả sử hai phương án tường ngoài cùng đáp ứng yêu cầu thiết kế về khả năng chịu lực, cách nhiệt và độ bền. Nếu chỉ so sánh giá bán từng viên gạch, chủ đầu tư chưa thể đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế của mỗi phương án. Các khoản chi phí như vữa xây, phụ kiện liên kết, hao hụt vật liệu và nhân công thi công đều cần được tính toán.
Chẳng hạn, phương án sử dụng vật liệu xây nhẹ có thể giúp giảm tải trọng, thuận lợi hơn trong quá trình vận chuyển và thi công. Tuy nhiên, lợi thế này có thể bị thu hẹp nếu đội ngũ thi công chưa có kinh nghiệm, phải xử lý lại các vị trí tiếp giáp giữa tường và cột hoặc phát sinh lỗi trong quá trình hoàn thiện.

ThS. Nguyễn Văn Dũng – Founder & CEO CICON
Một yếu tố khác thường bị bỏ sót trong dự toán là chi phí bảo trì, sửa chữa. Đối với mặt ngoài các tòa nhà chung cư đang khai thác, việc xử lý một vị trí thấm nước có thể kéo theo nhiều khoản chi phí liên quan đến thiết bị làm việc trên cao, tổ chức thi công, bảo đảm an toàn và sinh hoạt của cư dân.
Do đó, khi so sánh các giải pháp vật liệu, cần tính đến cả chi phí bảo trì dự kiến trong cùng một khoảng thời gian sử dụng. Việc thay đổi giả định về tần suất sửa chữa hoặc tuổi thọ vật liệu cũng có thể làm thay đổi hiệu quả kinh tế giữa các phương án. Đây là cơ sở để chủ đầu tư xác định những thông tin cần kiểm chứng trước khi đưa ra quyết định.
Đối với tiêu chí môi trường, việc đánh giá cũng cần dựa trên cùng một cơ sở so sánh. Chẳng hạn, một nhà sản xuất công bố lượng phát thải trên mỗi kilôgam sản phẩm, trong khi đơn vị khác sử dụng đơn vị tính theo mét khối. Nếu đặt trực tiếp hai chỉ số cạnh nhau, kết quả có thể thiếu chính xác.
Đơn vị tư vấn cần quy đổi lượng phát thải theo lượng vật liệu thực tế sử dụng cho cùng một cấu kiện, đồng thời làm rõ phạm vi đánh giá và các công đoạn đã được tính toán. Những yếu tố như quá trình sản xuất, vận chuyển từ nhà máy đến công trường cũng cần được xem xét để đánh giá toàn diện hơn tác động môi trường của sản phẩm.
Kiểm soát yêu cầu kỹ thuật từ thiết kế đến công trường
CICON hoạt động trong bốn lĩnh vực chính gồm tư vấn thiết kế, tư vấn đấu thầu, tư vấn quản lý dự án và tư vấn giám sát. Trong quá trình triển khai, việc lựa chọn hoặc thay thế vật liệu là vấn đề có sự liên kết giữa các khâu này, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật phải được xác định rõ ngay từ bước thiết kế.
Nếu hồ sơ thiết kế chỉ đưa ra định hướng chung như "ưu tiên sử dụng vật liệu xanh" mà không có tiêu chí cụ thể, chủ đầu tư sẽ gặp khó khăn khi đánh giá mức độ tương đương của sản phẩm thay thế. Ngược lại, khi yêu cầu về tính năng, chất lượng và điều kiện sử dụng được quy định rõ, đây sẽ là căn cứ để lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát thi công và nghiệm thu công trình.

CICON tư vấn thiết kế, dự toán, tư vấn đấu thầu, tư vấn giám sát chỉnh trang các khoa, phòng ĐH Kiến trúc TP.HCM.
Đối với hạng mục tường xây, đơn vị tư vấn thiết kế cần xác định rõ cấu tạo, giải pháp xử lý mối nối và các yêu cầu kỹ thuật tương ứng với từng vị trí sử dụng.
Ở bước đấu thầu, các nhà thầu cần được yêu cầu chào giá trên cùng phạm vi cung cấp và thi công. Chẳng hạn, nếu một báo giá đã bao gồm vữa chuyên dụng và phụ kiện liên kết, trong khi báo giá khác chưa tính hai hạng mục này, việc so sánh tổng giá trị sẽ chưa phản ánh đúng hiệu quả kinh tế của từng phương án.
Trong quá trình triển khai dự án, khi nhà cung cấp thông báo chậm tiến độ giao hàng, đơn vị tư vấn quản lý dự án cần đánh giá phạm vi ảnh hưởng đến các hạng mục liên quan, xác định thời điểm cần đưa ra quyết định và thời gian cần thiết để xem xét mẫu vật liệu thay thế.
Trường hợp phải thay đổi vật liệu, chủ đầu tư cần được thông tin đầy đủ về chi phí phát sinh, những nội dung thiết kế phải điều chỉnh và trách nhiệm cập nhật hồ sơ của các bên liên quan.
Việc kiểm soát thống nhất hồ sơ thiết kế và tiến độ cung ứng vật liệu có ý nghĩa quan trọng, tránh tình trạng các tổ đội thi công sử dụng những phiên bản bản vẽ khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ chung của dự án.
Tại công trường, tư vấn giám sát có trách nhiệm đối chiếu vật liệu được cung cấp với hồ sơ đã được chấp thuận, kiểm tra điều kiện bảo quản và việc tuân thủ chỉ dẫn kỹ thuật trong quá trình thi công.
Đối với các giải pháp vật liệu hoặc cấu tạo mới, việc thi công mẫu một đoạn tường giúp các bên thống nhất phương pháp xử lý mối nối, vị trí tiếp giáp và khu vực quanh ô cửa trước khi triển khai đại trà.
Đặc biệt, những chi tiết kỹ thuật sẽ bị che khuất sau khi hoàn thiện cần được kiểm tra đúng thời điểm. Bởi khi công trình đã trát và sơn, bề mặt hoàn thiện khó phản ánh đầy đủ chất lượng xử lý các mối nối và cấu tạo bên trong.
Sau khi công trình đưa vào sử dụng, hồ sơ bàn giao cần thể hiện rõ chủng loại vật liệu theo từng khu vực, những vị trí đã điều chỉnh trong quá trình thi công và yêu cầu bảo trì tương ứng.
Đây cũng là cơ sở để đơn vị quản lý vận hành theo dõi tình trạng công trình, nhất là tại các vị trí có nguy cơ thấm, nứt hoặc chịu tác động thường xuyên của điều kiện thời tiết.
Theo quan điểm của CICON, vật liệu xanh không nên chỉ được đánh giá qua tên gọi, thành phần hay một chỉ số môi trường riêng lẻ.
Giá trị của lựa chọn này cần được chứng minh bằng khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả kinh tế trong suốt quá trình sử dụng và mức độ giảm tác động đến môi trường. Một giải pháp vật liệu hiệu quả phải góp phần nâng cao tuổi thọ công trình, thuận lợi trong công tác bảo trì và bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài.
Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Xây dựng CICON
Trụ sở: B50 Khu dân cư Thới An, đường Lê Thị Riêng, phường Thới An, TP.HCM.
Hotline: 0288.88.99.789
Website: https://cicon.vn/