Sáng 30/7, tại Hà Nội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI".
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn.
Theo Chủ tịch Quốc hội, những kết quả đạt được trong hoạt động giám sát thời gian qua là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, cùng sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.
"Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo phương thức giám sát mới với tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.
Theo Chủ tịch Quốc hội, hoạt động giám sát trong bối cảnh mới không chỉ dừng lại ở việc xem xét, đánh giá những việc đã làm mà phải góp phần định hình những việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế mà còn phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển. Giá trị của giám sát được thể hiện qua những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.
Định hướng Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị tập trung thảo luận, lựa chọn đúng những vấn đề mang tính chiến lược, những "điểm nghẽn của điểm nghẽn", các lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ...
Cùng với đó, hoạt động giám sát phải gắn với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; các kiến nghị sau giám sát cần được chuyển hóa thành yêu cầu cụ thể trong sửa đổi chính sách, xác định rõ nội dung cần sửa, cơ quan chịu trách nhiệm và tạo chuyển biến thực sự.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo, cảnh báo sớm; đồng thời siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát, xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả thực hiện.
"Tinh thần phải thật rõ: Giám sát phải có trọng tâm; kết luận phải có địa chỉ; kiến nghị phải có thời hạn; trách nhiệm phải được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Diễn đàn lần này không chỉ nhằm nhìn lại thực tiễn hoạt động giám sát thời gian qua mà quan trọng hơn là hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại Diễn đàn.
Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm nghiên cứu, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong giai đoạn tới; đồng thời nhấn mạnh cần chuyển trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật - lĩnh vực đang là điểm nghẽn hiện nay.
Cùng với đó, cần ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, các chính sách tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.
Qua giám sát, lãnh đạo Chính phủ cho rằng cần phân định rõ nội dung nào còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng đề nghị tăng cường khảo sát, giám sát việc thực thi pháp luật ở cấp tỉnh, cấp xã, nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp.
Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Phó Thủ tướng lưu ý cần giám sát đồng thời việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện, bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số, năng lực quản trị.
Phó Thủ tướng cũng lưu ý cần kịp thời phát hiện những vấn đề như phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng thực hiện, cấp trên buông lỏng kiểm tra.
Với các kết luận giám sát của Quốc hội, theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, cần gắn với mục tiêu, thời hạn, kết quả giải quyết; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền, đúng pháp luật.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu đề dẫn Diễn đàn.
Phát biểu đề dẫn Diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, về định hướng giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, hoạt động giám sát cần bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội; tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước, nhất là hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia và những chủ trương lớn về phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với đó, giám sát cần chú trọng phát hiện các điểm nghẽn về thể chế, bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện; quan tâm việc thực hiện phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và cải cách hành chính.
Theo bà Lê Thị Nga, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ là đổi mới nội dung mà còn phải đổi mới phương pháp, cách thức tổ chức và các điều kiện bảo đảm.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát với kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác, bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.