Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý ba vấn đề cần giải quyết trước khi Nghị quyết 206/2025/QH15 hết hiệu lực, đồng thời nhấn mạnh cơ chế đặc biệt không thể trở thành lối đi thường xuyên, ảnh hưởng đến kỷ cương lập pháp và sự ổn định của pháp luật.
Phát biểu thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM) sáng 23/10 về tình hình triển khai Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, đây là nghị quyết chưa có tiền lệ, tạo điều kiện để Chính phủ áp dụng cơ chế đặc biệt, tháo gỡ những vướng mắc mà nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ mất nhiều thời gian.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.
Sau hơn một năm triển khai, đã có 26 nghị quyết được thông qua, xử lý 556/786 phản ánh, kiến nghị. Riêng 5 nghị quyết về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh giúp tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm.
Ghi nhận những kết quả đạt được, Chủ tịch Quốc hội đồng thời chỉ rõ ba nút thắt cần giải quyết trước khi Nghị quyết hết hiệu lực vào ngày 1/1/2027.
Thứ nhất, tiến độ xử lý văn bản còn chậm, nhất là ở các bộ, ngành. Đáng chú ý, tiến độ chậm lại nằm ngay tại các bộ, ngành, cũng là những cơ quan đề xuất cơ chế tháo gỡ.
Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại tổ sáng 23/10. Ảnh: Media Quốc hội.
Về đề xuất kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt đến ngày 31/12/2027 nhằm tránh khoảng trống pháp lý, Chủ tịch Quốc hội đồng tình nhưng nhấn mạnh Nghị quyết của Kỳ họp thứ 2 phải quy định rõ ba nội dung.
Cụ thể, chỉ gia hạn một lần, không có lần thứ hai. Nghị quyết phải kèm phụ lục danh mục cụ thể từng nghị quyết, văn bản được kéo dài hiệu lực. Với những nội dung đã được luật hóa, cần chấm dứt áp dụng cơ chế theo nghị quyết thí điểm, đồng thời xác định rõ cơ quan chủ trì và thời hạn hoàn thành sửa đổi các văn bản liên quan. Văn bản sửa đổi phải có hiệu lực chậm nhất từ ngày 1/1/2028.
Bên cạnh đó, Chính phủ phải định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ thực hiện; bộ, ngành nào chậm thì người đứng đầu phải giải trình. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc gia hạn nhằm hoàn thành công việc, không phải để tiếp tục trì hoãn.
Thứ hai, cải cách phải thực chất, không chỉ nhanh mà còn phải khả thi. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc ban hành nghị quyết cần đi đôi với đánh giá khả năng giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc chính sách liên tục thay đổi khiến quá trình triển khai bị đảo lộn, gây tốn kém thời gian, công sức. Doanh nghiệp và cán bộ tại bộ phận một cửa chưa kịp làm quen với quy trình cũ đã phải tiếp tục thực hiện quy trình mới.
Một số thủ tục dù đã được bãi bỏ trong văn bản nhưng chưa được cập nhật lên cơ sở dữ liệu quốc gia, chưa tái cấu trúc quy trình điện tử, khiến người dân chưa thực sự được hưởng lợi từ cải cách.
Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cải cách phải hướng tới việc đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, thay vì để người dân phải liên tục thích ứng với những thay đổi.
Vì vậy, thước đo đánh giá cải cách cũng cần thay đổi. Không chỉ tính số thủ tục được cắt giảm hay số nghị quyết được ban hành, mà phải đánh giá bằng thời gian, chi phí thực tế mà người dân, doanh nghiệp tiết kiệm được và mức độ hài lòng của họ. Đối với những nghị quyết có thời gian thực hiện còn ngắn, chưa đủ điều kiện kiểm nghiệm đầy đủ hiệu quả, cần thận trọng, chưa vội vàng luật hóa.
Thứ ba, cần hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề liên quan đến nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước, do đó phải được nghiên cứu kỹ lưỡng.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cơ chế đặc biệt phải là van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật - điều mà nhà đầu tư cần nhất cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Trường hợp thực sự cần thiết, cơ chế phải được thiết kế chặt chẽ theo hướng Chính phủ đề xuất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định; chỉ áp dụng trong tình huống khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp kịp thời. Cơ chế cần có thời hạn cụ thể, loại trừ các lĩnh vực liên quan đến quyền con người, quyền công dân, tội phạm, thuế; đồng thời phải trình Quốc hội tại kỳ họp gần nhất để xem xét, phê chuẩn hoặc bãi bỏ.
Từ kết quả xử lý 786 phản ánh, kiến nghị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây cũng là lời nhắc nhở về những vướng mắc phát sinh trước hết từ chất lượng xây dựng pháp luật. Chất lượng này phụ thuộc vào cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và chính Quốc hội trong quá trình xem xét, quyết định.
Cho biết dự kiến trong năm 2026, Quốc hội sẽ xem xét, ban hành hơn 60 luật, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, nếu không kiểm soát chất lượng ngay từ đầu thì hôm nay tháo gỡ, ngày mai lại tiếp tục tháo gỡ. Cách bền vững nhất không phải là thường xuyên sử dụng cơ chế đặc biệt, mà là bảo đảm mỗi đạo luật ngay từ đầu phải rõ ràng, khả thi.