Ứng dụng GIS trong quy hoạch nông thôn mới góp phần đổi mới phương thức quản lý, chuẩn hóa dữ liệu và nâng cao khả năng kết nối, khai thác thông tin quy hoạch.
Trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2035, ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong xây dựng, quản lý quy hoạch được xác định là nhiệm vụ quan trọng, hướng tới chuẩn hóa dữ liệu, cập nhật vào Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch và phục vụ chia sẻ thông tin theo quy định. Đây không chỉ là bước chuyển từ bản đồ giấy sang bản đồ số mà còn đặt ra yêu cầu về tính chính xác, đồng bộ và khả năng kết nối dữ liệu giữa các cấp quản lý.
GIS cho phép gắn thông tin quy hoạch với vị trí địa lý, tích hợp dữ liệu về hiện trạng, sử dụng đất, tổ chức không gian và hạ tầng.
Ông Nguyễn Chí Ngọc, Phó vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch nông thôn hiện được thực hiện theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn. Trong đó, đã có quy định cụ thể về xây dựng hồ sơ điện tử, cơ sở dữ liệu GIS nhằm phục vụ quản lý và khai thác thông tin quy hoạch.
So với phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy và các bản vẽ riêng lẻ, GIS cho phép gắn thông tin quy hoạch với vị trí địa lý, tích hợp dữ liệu về hiện trạng, sử dụng đất, tổ chức không gian và hạ tầng trên cùng một nền tảng.
Nhờ đó, cơ quan quản lý thuận tiện hơn trong tra cứu, đối chiếu, phân tích dữ liệu và theo dõi quá trình thực hiện quy hoạch. Công cụ này cũng hỗ trợ phát hiện những nội dung chưa thống nhất giữa quy hoạch được duyệt với hiện trạng hoặc giữa các hệ thống hạ tầng.
Theo ông Ngọc, để dữ liệu quy hoạch cập nhật vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, yêu cầu quan trọng là bảo đảm sự thống nhất giữa các thành phần hồ sơ.
Bộ Xây dựng đã quy định cụ thể về thành phần, nội dung hồ sơ tại Thông tư số 16/2025/TT-BXD ngày 30/6/2025, được sửa đổi, bổ sung từ Thông tư số 43/2025/TT-BXD ngày 9/12/2025. Theo đó, hồ sơ điện tử gồm cơ sở dữ liệu số cơ bản, cơ sở dữ liệu số pháp lý và cơ sở dữ liệu GIS.
Trong quá trình thực hiện, địa phương cần kiểm tra sự khớp đúng giữa bản vẽ, thuyết minh, quyết định phê duyệt và dữ liệu GIS; xác định rõ nguồn dữ liệu, tình trạng pháp lý và nội dung cập nhật. Việc chuẩn hóa cần được thực hiện ngay từ khâu lập quy hoạch, bảo đảm chất lượng trước khi bàn giao, tích hợp vào hệ thống.
Phó vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc cho rằng, bên cạnh yêu cầu kỹ thuật, nhân lực cũng là thách thức đối với các địa phương.
Nhiệm vụ này cần sự phối hợp giữa cán bộ chuyên môn quy hoạch và cán bộ công nghệ thông tin. Địa phương có thể gặp khó khăn khi thiếu nhân sự vừa hiểu nội dung quy hoạch, vừa có kỹ năng xây dựng, kiểm tra và vận hành dữ liệu GIS, nhất là ở cấp xã. Khó khăn về hạ tầng phần cứng, phần mềm và bản quyền cũng cần được giải quyết.
Để hỗ trợ địa phương, Bộ Xây dựng đã giao Trung tâm Công nghệ thông tin chủ trì, phối hợp với Vụ Quy hoạch - Kiến trúc hướng dẫn thực hiện các quy định về xây dựng, chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu quy hoạch đô thị và nông thôn.
Trung tâm Công nghệ thông tin đã tổ chức các buổi hướng dẫn nghiệp vụ, phổ biến yêu cầu kỹ thuật, đồng thời bố trí cán bộ đầu mối trực tiếp hỗ trợ, giải đáp vướng mắc trong quá trình triển khai.
Qua đó, bảo đảm việc xây dựng, cập nhật dữ liệu quy hoạch được triển khai thống nhất, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu kết nối, khai thác và chia sẻ thông tin theo quy định.