Có được xây dựng trên đất khai hoang, lấn chiếm?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có trả lời công dân về trường hợp sử dụng, xây dựng trên đất khai hoang, lấn chiếm.

Xây nhà trên đất nông nghiệp là vi phạm pháp luật

Bà Nguyễn Thị Thanh Nga có gửi câu hỏi tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường về trường hợp, một gia đình đã khai hoang và trực tiếp sử dụng thửa đất nông nghiệp (loại đất trồng cây lâu năm – CLN) từ năm 1985 cho đến ngày 19/10/2025. Thời điểm hiện tại, thửa đất trên chưa được cấp "sổ đỏ" (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), chưa được Nhà nước giao đất, cho thuê đất.

Ngày 20/10/2025, gia đình này xây dựng nhà ở và các công trình phục vụ sinh hoạt trên thửa đất nêu trên. UBND xã nơi cư trú yêu cầu gia đình này tháo dỡ. Bà Nga hỏi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trường hợp trên có vi phạm pháp luật không bởi khu vực nông thôn không phải xin phép xây dựng nhà?

Trả lời bà Nga, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trường hợp nêu trên đang sử dụng đất nông nghiệp (trồng cây lâu năm) từ năm 1985 đến tháng 10/2025. UBND xã căn cứ hồ sơ quản lý tại địa phương để xác định (lấn chiếm, sử dụng ổn định không có giấy tờ, loại đất ...). Nếu theo hồ sơ quản lý của UBND xã đến tháng 10/2025 thửa đất vẫn là đất nông nghiệp thì việc xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp là vi phạm pháp Luật Đất đai.

Bà Nguyễn Thị Lan cũng có nội dung hỏi rằng, gia đình bà đang sử dụng đất ổn định để trồng cây lâu năm từ năm 2000 đến nay, đất không tranh chấp; nay gia đình bà lập hồ sơ xin cấp sổ đỏ.

Qua kiểm tra hồ sơ địa chính qua các thời kỳ tại địa phương (hồ sơ đo đạc tại Nghị định 64/CP được phê duyệt năm 1999) thì khu đất trên thuộc đất Hoang (Hg) do UBND xã đăng ký kê khai quản lý. Đến năm 2012 thực hiện dự án đo đạc cơ sở dữ liệu đất đai và được phê duyệt năm 2019 thì vị trí đất trên có kê khai sử dụng.

Bà Lan hỏi, trường hợp trên có xác định là đất lấn chiếm (theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Luật Đất đai năm 2024. "Chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép) không?

Trả lời nguyên tắc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trường hợp trên được xác định là chiếm đất từ năm 2000.

Ai quản lý sau khi người dân trả lại đất?

Ông Nguyễn Văn Giang (Khánh Hòa) đưa một tình huống hỏi về việc quản lý đất sau khi người dân trả lại đất. Cụ thể ông Cao Biển và bà Mấu Thị Luyện có một thửa đất tại thôn Dốc Trầu, xã Ba Cụm Bắc, tỉnh Khánh Hòa.

Thửa đất trên đã được UBND huyện Khánh Sơn cấp sổ đỏ (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) vào ngày 6/8/2003 mang tên hộ gia đình ông Cao Biển và bà Mấu Thị Luyện. Thuộc đất thửa đất số 30 tờ bản đồ số 06, diện tích 14.050m2 loại đất trồng rừng sản xuất. Do người đồng bào Raglay có tập quán du canh nên từ năm 2004 ông Cao Biển và bà Mấu Thị Luyện đã không canh tác và sử dụng thửa đất nêu trên.

Sau đó gia đình ông Nguyễn Phước Thiên Ân và bà Phạm Thị Ngọc Hà đến canh tác và sử dụng từ năm 2005 và sử dụng đến nay. Thực tế gia đình ông Cao Biện đã không sử dụng thửa đất trên từ năm 2004 và hiện nay gia đình ông Cao Biện không có tranh chấp với gia đình ông Ân, bà Hà và cũng không còn nhu cầu sử dụng thửa đất nêu trên.

Như vậy trong trong trường hợp nêu trên. Nếu ông Cao Biện và bà Mấu Thị Luyện không còn nhu cầu sử dụng thửa đất và có đơn tự nguyện trả lại đất và sau khi UBND xã thu hồi đất thì ông Nguyễn Phước Thiên Ân, bà Phạm Thị Ngọc Hà đã sử dụng thửa đất từ năm 2005 đến nay có được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thửa đất nêu trên hay không?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo quy định tại khoản 2 Điều 82 Luật Đất đai năm 2024, trường hợp người sử dụng đất không còn nhu cầu sử dụng đất và có đơn tự nguyện trả lại đất thì Nhà nước thực hiện thu hồi đất. Thửa đất thu hồi được đưa vào quỹ đất do Nhà nước quản lý; tại khu vực nông thôn, quỹ đất này do ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức quản lý theo quy định của pháp luật về đất đai.