Biến động địa chính trị toàn cầu đang tạo sức ép lớn lên thị trường năng lượng, đặt Việt Nam trước yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực tự chủ và thích ứng.
Chủ động an ninh năng lượng: Nhu cầu cấp thiết
Phát biểu tại Hội thảo, TS Võ Trí Thành – Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho biết: Trong bối cảnh thế giới chứng kiến những biến động địa - chính trị ngày càng phức tạp, thị trường năng lượng toàn cầu trở thành lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và rõ nét nhất. Rủi ro nguồn cung, biến động giá cả và gián đoạn logistics đang tạo áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu.
Căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy giá dầu Brent có thời điểm lên tới 115,6 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, kéo theo tác động lan tỏa sang tỷ giá, chi phí tài chính và chuỗi vận tải quốc tế, tạo ra cú sốc kép đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Toàn cảnh hội thảo "Biến động địa – chính trị và chiển lược đảm bảo năng lượng.
Theo báo cáo thống kê của Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu, Việt Nam chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các biến động này. Trong tháng 3/2026, giá xăng E5 A92 tăng 26,2% và dầu diesel tăng 57,4% so với bình quân tháng trước.
Chi phí vận tải, sản xuất và logistics theo đó gia tăng, lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và vật tư đầu vào. Trong khi nguồn cung trong nước mới chỉ đáp ứng một phần nhu cầu, bài toán an ninh năng lượng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
Không chỉ là vấn đề ngắn hạn, thách thức còn nằm ở năng lực tự chủ trong trung và dài hạn. Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu, khí, than và LNG, cũng như công nghệ và hạ tầng phục vụ chuyển dịch năng lượng. Nhu cầu điện tiếp tục tăng mạnh cùng quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và phát triển trung tâm dữ liệu, đòi hỏi nâng cao năng lực dự trữ, điều độ và đa dạng hóa nguồn cung.
Biến động năng lượng cũng tạo áp lực dây chuyền lên doanh nghiệp, đặc biệt ở các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như vận tải, chế biến, vật liệu xây dựng, nông nghiệp và phân bón. Việc đảm bảo nguồn cung phân bón ổn định không chỉ liên quan sản xuất công nghiệp mà còn gắn trực tiếp với an ninh lương thực quốc gia.
TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận định yếu tố địa chính trị đang tác động ngày càng sâu rộng đến kinh tế vĩ mô. Trung Đông tiếp tục là điểm nóng năng lượng, khiến giá dầu biến động mạnh và tạo hiệu ứng lan tỏa toàn cầu. Với Việt Nam, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chủ động hơn trong chiến lược an ninh năng lượng.
Áp lực không chỉ đến từ bên ngoài. Trong nước, lạm phát được kiểm soát nhưng mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao, khiến chi phí vốn tăng và làm suy giảm động lực đầu tư, đặc biệt là khu vực tư nhân. Trong khi đó, đầu tư công giải ngân chưa đạt kỳ vọng, dòng vốn FDI trở nên thận trọng hơn trước bất ổn toàn cầu, khiến các động lực tăng trưởng truyền thống cần được củng cố cả về chất lượng và hiệu quả.
Cần đẩy nhanh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng
Trước bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực dự báo, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó và tăng cường khả năng thích ứng của hệ thống năng lượng cũng như cộng đồng doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Quốc Thập – Chủ tịch Hội dầu khí Việt Nam cho rằng một trong những rủi ro lớn hiện nay là sự phụ thuộc cao vào nhập khẩu trong toàn bộ chuỗi năng lượng. Từ LNG, LPG đến than và dầu thô, phần lớn nguồn cung đến từ bên ngoài, trong khi chuỗi LNG trong nước chưa hoàn chỉnh và phụ thuộc nhiều vào vận tải quốc tế. Bên cạnh đó, dự trữ năng lượng, đặc biệt là xăng dầu và dầu thô, còn hạn chế.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là sự phụ thuộc vào nguồn dầu thô đầu vào của các nhà máy lọc dầu. Khi nguồn cung tập trung vào một số thị trường nhất định, các biến động địa chính trị có thể nhanh chóng chuyển hóa thành rủi ro.
Việc phát triển hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia đã được đặt ra trong nhiều chiến lược và quy hoạch, song tiến độ triển khai còn chậm. Theo các chuyên gia, các vướng mắc về cơ chế, chính sách và lợi ích nhà đầu tư đang là rào cản lớn.
Trước những thách thức này, các chuyên gia kiến nghị cần đẩy nhanh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc vào một thị trường hoặc một loại nhiên liệu. Đồng thời, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, hoàn thiện chuỗi LNG, tăng cường dự trữ và nghiên cứu các giải pháp dài hạn như điện hạt nhân.
Bên cạnh đó, các ý kiến cũng cho rằng, dù đối mặt nhiều khó khăn, bối cảnh địa chính trị cũng mở ra một số cơ hội mới. Xu hướng dịch chuyển du lịch toàn cầu sang các khu vực an toàn giúp Việt Nam có lợi thế thu hút khách quốc tế nếu cải thiện chính sách thị thực, hạ tầng và xúc tiến. Bên cạnh đó, nếu được khơi thông hợp lý, thị trường bất động sản có thể tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, góp phần thúc đẩy nhiều ngành liên quan.
Trong bối cảnh biến động, đây cũng là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy cải cách, tái cấu trúc và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Khả năng thích ứng nhanh, chính sách linh hoạt và tầm nhìn dài hạn sẽ là những yếu tố then chốt giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng và tận dụng cơ hội để bứt phá trong giai đoạn tới.