Chiều 21/10, góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, một số đại biểu bày tỏ băn khăn và đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định người làm việc trên nền tảng số tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Chiều 21/10, góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), có đại biểu bày tỏ băn khăn và đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định người làm việc trên nền tảng số tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Thảo luận tại Tổ 16 (Đoàn Lai Châu, An Giang), đại biểu Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính bày tỏ nhất trí với nhiều nội dung trong Tờ trình của Chính phủ cũng như báo cáo thẩm tra.
Tuy nhiên, liên quan đến quy định về nhóm người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên các nền tảng số phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu bày tỏ nhiều băn khoăn.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định người làm việc trên nền tảng số tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Ảnh: Văn Duẩn.
Theo đại biểu, nhóm lao động này có tính chất linh hoạt cao cả về thời gian lẫn địa điểm làm việc; phương thức quản lý cũng mang tính di động. Đặc biệt, họ không có người sử dụng lao động (không có chủ).
Do thời gian làm việc linh hoạt nên thu nhập của họ cũng biến động liên tục. Trong khi đó, gốc của việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là phải xác định được một mức thu nhập nhất định và ổn định làm căn cứ để tính mức đóng. "Nếu thu nhập biến động thì rất khó xác định nghĩa vụ đóng cụ thể", ông Toàn nói.
Ông Toàn cho biết bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện nay gồm hai phần đóng góp: từ người sử dụng lao động và từ người lao động. Nhóm này không có người sử dụng lao động, nên nếu đưa họ vào diện bắt buộc thì vô hình trung có thể tạo thêm gánh nặng tài chính cho chính bản thân người lao động.
Nếu Luật đưa quy định "bắt buộc", đồng nghĩa với việc người lao động không thể từ chối tham gia. Dù mục đích của chính sách là nhân văn và muốn bảo vệ người lao động, nhưng nếu quy định bắt buộc mà họ không có khả năng đóng thì sẽ rơi vào trạng thái vi phạm pháp luật và bị xử lý.
"Mặc dù dự thảo Luật có quy định căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội để Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định, nhưng tiêu chí phát triển đến mức độ nào cũng chưa thực sự rõ ràng", đại biểu Toàn nói và đề nghị cần đánh giá kỹ tác động của chính sách này.
Để hỗ trợ tốt nhất cho nhóm lao động không có quan hệ lao động và người làm việc trên các nền tảng số, đại biểu cho rằng Nhà nước nên có chính sách hỗ trợ thêm kinh phí để khuyến khích họ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ở mức độ cao hơn.
Điều này vừa giúp họ hưởng chế độ khi hết độ tuổi lao động, vừa bảo đảm tính bền vững và khả thi của chính sách.
Đại biểu Hồ Đức Thắng (Đoàn An Giang) phát biểu. Ảnh: Văn Duẩn.
Cùng quan điểm, đại biểu Hồ Đức Thắng (Đoàn An Giang) cũng băn khoăn đến việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc với nhóm lao động trên nền tảng số.
"Không phải ai làm việc trên nền tảng số cũng giống nhau. Có thể đa số mọi người đang hiểu đối tượng chính là tài xế Grab. Tuy nhiên, Grab không phải là đối tượng duy nhất lao động trên nền tảng số.
Có những người chỉ sử dụng các nền tảng số như một công cụ thuần túy để bán hàng: họ trả tiền cho nền tảng để được đăng thông tin công khai. Với trường hợp này, họ hoàn toàn không có quan hệ lao động hay liên quan gì đến nền tảng đó.
Còn với tài xế Grab, bản chất quan hệ lao động giữa họ, người chạy xe ôm và chủ nền tảng vẫn chưa thực sự rõ ràng", đại biểu Thắng nêu.
Với việc dự thảo Luật giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội lộ trình tiến tới đưa các đối tượng lao động trên nền tảng số tham gia bảo hiểm bắt buộc, đại biểu cho rằng cần phải xem xét thận trọng.
Theo đại biểu, lực lượng lao động là tài xế công nghệ hiện khá đông đảo nhưng thu nhập của họ lại rất thấp, nên không phải ai cũng sẵn sàng tham gia.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng) đồng tình với chủ trương mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động tự do, lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần làm rõ các điều kiện thực hiện trước khi áp dụng chính sách bắt buộc.
Theo ông Sơn, dự thảo Luật chưa xác định cụ thể đối tượng tham gia, thu nhập làm căn cứ đóng, trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp nền tảng. Trong khi đó, thu nhập của nhóm lao động này còn bấp bênh, việc phát sinh thêm nghĩa vụ đóng bắt buộc có thể tạo gánh nặng tài chính.
Đại biểu đề nghị nếu giữ quy định, Luật cần xác lập các tiêu chí, nguyên tắc cơ bản và bắt buộc lấy ý kiến người chịu tác động. Thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028, nhằm có đủ thời gian hoàn thiện pháp luật liên quan và hệ thống dữ liệu liên thông.
Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định rõ, đại biểu đề xuất chưa sửa khoản 6 Điều 2 trong lần này mà xem xét khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội. Trong thời gian chuyển tiếp, cần tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nhóm lao động này.