"Đất nước thiên hùng ca": Đưa sử Việt lên sân khấu bằng công nghệ nhập vai

"Đất nước thiên hùng ca" tái hiện 4.000 năm lịch sử Việt Nam bằng cách kể mới. Từ huyền thoại Lạc Long Quân - Âu Cơ đến Việt Nam hôm nay, quá khứ được chuyển hóa thành trải nghiệm sân khấu nhập vai, nơi lịch sử được cảm nhận bằng nhiều giác quan.

Không phải ngẫu nhiên nhiều quốc gia đầu tư những chương trình biểu diễn quy mô lớn để kể lịch sử của mình. Pháp có "Puy du Fou". Trung Quốc có "Impression Liu Sanjie" và "The Romance of the Song Dynasty". Những chương trình ấy không chỉ bán vé, mà còn bán một trải nghiệm văn hóa, để mỗi đêm diễn trở thành một cách quảng bá hình ảnh quốc gia. 

Việt Nam chưa có nhiều sản phẩm biểu diễn thường kỳ mang tham vọng tương tự và "Đất nước thiên hùng ca" xuất hiện trong khoảng trống ấy. Điểm hấp dẫn của các chương trình ấy không nằm ở công nghệ hay quy mô đầu tư, mà ở khả năng biến lịch sử và văn hóa thành một trải nghiệm đủ sức níu chân công chúng.

Sáu chương diễn và hành trình đi tìm "căn cước" Việt Nam

Lịch sử Việt Nam chưa bao giờ thiếu những câu chuyện lớn. Điều khó hơn là kể lại những câu chuyện ai cũng biết theo cách khiến người xem vẫn muốn dõi theo suốt 75 phút. Đó cũng là bài toán mà ê kíp "Đất nước thiên hùng ca" lựa chọn giải.

Điều đáng chú ý là chương trình không đi theo lối kể chuyện biên niên. Sáu chương diễn được kết nối như sáu tầng bản sắc của dân tộc, từ cội nguồn, nền văn minh, ý chí giữ nước, chiều sâu văn hiến đến khát vọng hòa bình và phát triển. Mỗi chương là một lát cắt của lịch sử, nhưng khi đặt cạnh nhau lại tạo thành một hành trình thống nhất về căn cước Việt Nam.

Nếu "Long Tiên kỳ duyên" gieo xuống sân khấu câu hỏi "Người Việt đến từ đâu?", thì "Hùng Vương dựng nước" lại trả lời bằng hình ảnh của một nền văn minh. Tiếng trống đồng, mùa lúa mới, nghi lễ cầu mưa hay những dòng thác thóc đổ xuống giữa khán phòng không chỉ minh họa cho nền văn minh lúa nước. Chúng gợi nhắc về ký ức của một cộng đồng cư dân biết sống cùng đất, cùng nước và từ đó hình thành bản sắc riêng.

Từ cội nguồn ấy, mạch kể chuyển sang hành trình gìn giữ giang sơn. Ở "Giang sơn vững bền", tiết tấu sân khấu thay đổi rõ rệt. Không còn sự khoan thai của huyền sử hay không khí lễ hội, khán phòng bị cuốn vào nhịp gấp gáp của những cuộc chiến giữ nước.

Trận Bạch Đằng được lựa chọn như điểm nhấn không chỉ bởi quy mô dàn dựng với chiến thuyền, khói lửa, sân khấu nước và những màn trình diễn trên không, mà còn bởi đây là biểu tượng của trí tuệ quân sự và khát vọng độc lập - hai giá trị xuyên suốt lịch sử Việt Nam. Khi đạo cụ bất ngờ xuất hiện từ phía khán đài, khoảng cách giữa sân khấu và người xem gần như bị xóa nhòa; lịch sử không còn ở phía trước, mà bao trùm lấy không gian khán phòng.

Điều thú vị là chương trình không để mạch cảm xúc dừng lại ở hào khí chiến trận. Sau Bạch Đằng là một khoảng lặng. Hình ảnh vua Trần Nhân Tông rời ngai vàng để lên Yên Tử xuất hiện như điểm chuyển nhịp của toàn bộ vở diễn. Từ sức mạnh của gươm giáo, câu chuyện chuyển sang sức mạnh của văn hóa và tư tưởng. Đó cũng là lời nhắc rằng, điều làm nên sức bền của một dân tộc không chỉ là những chiến thắng, mà còn là chiều sâu tinh thần được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Phần cuối của chương trình tiếp tục mở rộng mạch kể ấy. Chiến tranh hiện lên bằng những mất mát của những con người bình thường, trước khi nhường chỗ cho nhịp sống hòa bình trong hình ảnh Quan họ Kinh Bắc, cồng chiêng Tây Nguyên, lễ hội Nghinh Ông phương Nam và lá cờ Tổ quốc phủ kín khán phòng. Vở diễn khép lại không bằng một chiến thắng quân sự, mà bằng một trạng thái: quá khứ gặp gỡ hiện tại để mở ra khát vọng về tương lai.

Sáu chương diễn không có tham vọng kể hết chiều dài bốn nghìn năm lịch sử. Điều ê-kíp lựa chọn là những biểu tượng đủ sức đánh thức ký ức chung của người Việt, để lịch sử được tiếp cận bằng cảm xúc trước khi được ghi nhớ bằng tư liệu.

Khi công nghệ lùi lại để cảm xúc bước lên sân khấu

Thông tin giới thiệu chương trình dành nhiều dung lượng cho sân khấu nước, hologram, laser, mapping, hệ thống LED Panorama hay các giải pháp trình diễn hiện đại. Đó đều là những yếu tố tạo nên quy mô của một đại show.

Tuy nhiên, điều được nhiều khách mời nhắc đến sau suất diễn sớm lại không phải danh mục công nghệ. Họ nói nhiều hơn về cảm giác được "đi vào" câu chuyện lịch sử.

Đó cũng là tinh thần của mô hình Immersive Theatre mà chương trình theo đuổi. Công nghệ không đóng vai nhân vật chính, mà lùi lại để mở rộng không gian kể chuyện. Khi những cơn mưa trút xuống trong nghi lễ cầu mùa, chiến thuyền lao ra giữa trận Bạch Đằng hay lá cờ Tổ quốc phủ kín khán phòng, khán giả không còn giữ vai trò người quan sát. Họ trở thành một phần của không gian trình diễn.

Là một trong những khán giả có mặt từ đầu đến cuối show diễn nghệ thuật này, ông Lê Quốc Vinh - Chủ tịch Le Group cho biết, điều ông nhớ nhất sau buổi diễn không phải là hệ thống kỹ thuật hay những hiệu ứng sân khấu hiện đại, mà là những khoảnh khắc khiến khoảng cách giữa người xem và câu chuyện gần như biến mất. Đại cảnh Bạch Đằng với chiến thuyền lao giữa khói lửa hay hình ảnh "dòng thác thóc" đổ xuống khán phòng tạo nên sự choáng ngợp về thị giác. Nhưng điều khiến ông ấn tượng hơn cả lại là khi một diễn viên bước xuống hàng ghế khán giả, kính cẩn mời ông miếng trầu như lời chào của người Việt xưa.

"Chi tiết ấy rất nhỏ, nhưng tạo cảm giác mình không còn là người ngồi xem. Mình được kéo vào không gian của vở diễn", ông chia sẻ. Theo ông, chính những điểm chạm văn hóa dung dị ấy mới tạo nên sức mạnh của sân khấu nhập vai. Công nghệ có thể khiến khán giả trầm trồ, nhưng những tương tác rất đời, rất Việt như miếng trầu mời khách mới là điều còn đọng lại sau khi màn diễn khép lại. "Người trẻ hôm nay không chỉ tìm đến một buổi biểu diễn, mà tìm kiếm một trải nghiệm để được tham gia và được chạm vào cảm xúc", ông nói.

Nhà báo Diễm Quỳnh, Giám đốc Trung tâm Sản xuất phim truyền hình (VFC) nhìn chương trình từ góc độ một sản phẩm văn hóa dành cho cả người Việt và du khách quốc tế. Theo chị, trong 75 phút, ê kíp đã cố gắng chắt lọc những lớp văn hóa và lịch sử tiêu biểu nhất của dân tộc. "Nếu có bạn bè nước ngoài đến Hà Nội, tôi sẽ giới thiệu họ xem chương trình này", chị chia sẻ.

Đạo diễn Hoàng Công Cường cho rằng công nghệ trong chương trình được sử dụng đúng vai trò: phục vụ câu chuyện thay vì lấn át câu chuyện. Trong khi đó, nhạc sĩ Huy Tuấn đánh giá việc cô đọng 4.000 năm lịch sử trong 75 phút là một thách thức lớn, nhưng những lát cắt được lựa chọn đủ để khơi gợi sự tò mò của thế hệ trẻ đối với lịch sử dân tộc.

Từ một show diễn đến bài toán của công nghiệp văn hóa

Điều đáng chú ý nhất mà "Đất nước thiên hùng ca" đặt ra có lẽ không dừng ở một chương trình biểu diễn mới. Xa hơn, đó là câu hỏi về khả năng hình thành những sản phẩm văn hóa có sức sống lâu dài, đủ để trở thành điểm hẹn của du khách như nhiều quốc gia đã làm.

Bà Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Vận hành chuỗi VinPalace và nhà hát Vinpearl Theatre chia sẻ: "Chúng tôi mong muốn tạo ra một không gian thật sống động, hấp dẫn - nơi hồn cốt văn hóa và lịch sử cha ông được cảm nhận bằng nhiều giác quan, tạo ra những điểm chạm cảm xúc, kết nối thế hệ để từ đó khơi dậy và lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Đồng thời, thông qua ngôn ngữ trình diễn hiện đại với tư duy quốc tế, show diễn sẽ góp phần quảng bá bản sắc Việt Nam một cách hiệu quả tới bạn bè thế giới".

Ông Lê Quốc Vinh nhớ lại, hơn mười năm trước, khi xem những chương trình biểu diễn quy mô lớn ở nước ngoài, ông từng tự hỏi bao giờ Việt Nam mới có một sản phẩm tương tự để kể câu chuyện của chính mình. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, sức hấp dẫn của một quốc gia không chỉ được tạo nên từ hạ tầng hay kinh tế, mà còn từ khả năng chuyển hóa lịch sử, văn hóa thành những trải nghiệm có giá trị.

Tiến sĩ Trịnh Lê Anh cũng nhìn nhận "Đất nước thiên hùng ca" như một sản phẩm giàu tiềm năng của công nghiệp văn hóa, có thể góp phần hình thành dòng du lịch văn hóa, nơi lịch sử được tiếp cận bằng trải nghiệm thay vì chỉ qua sách vở hay bảo tàng.

Nếu đạt được sức sống lâu dài, "Đất nước thiên hùng ca" sẽ không chỉ là một chương trình biểu diễn mới. Nó có thể trở thành một "signature show" của Hà Nội - một điểm hẹn văn hóa mà du khách được gợi ý nên trải nghiệm khi đến Việt Nam, giống như cách nhiều quốc gia đã xây dựng những biểu tượng nghệ thuật của riêng mình.