ĐBQH đề nghị luật hóa tiêu chí xanh trong dự án cảng
Thảo luận về dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, một số ĐBQH đề nghị tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động bến thủy nội địa, hoàn thiện chính sách ưu đãi xanh, cơ chế chia sẻ rủi ro và giải pháp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.
Sáng 20/11, thảo luận tại hội trường về dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, các đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế), Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP.HCM) và Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng) đã đề xuất nhiều nội dung nhằm bảo đảm quy định phù hợp thực tiễn, hạn chế phát sinh chi phí và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế). Ảnh: Media Quốc hội.
Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Thị Sửu và Nguyễn Vũ Trung cùng đề nghị bổ sung loại hình bến đón, trả khách tham quan, du lịch vào dự thảo Luật; đồng thời có cơ chế chuyển tiếp phù hợp đối với các bến thủy nội địa quy mô nhỏ đang hoạt động, tránh áp dụng cứng nhắc yêu cầu chuyển đổi thành cảng.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, khoản 7 Điều 17 mới liệt kê ba loại bến thủy nội địa gồm bến tạm, bến khách ngang sông và bến dân sinh, chưa đề cập bến đón, trả khách tham quan, du lịch. Trong khi đó, khoản 2 Điều 318 quy định những bến không thuộc các loại hình được liệt kê phải thực hiện lộ trình chuyển đổi thành cảng thủy nội địa.
Theo đại biểu, nhiều bến nhỏ ở vùng sông nước, ven biển, đầm, phá và khu vực du lịch đang phục vụ nhu cầu đi lại thiết yếu của cộng đồng hoặc đón, trả khách tham quan. Những bến này không có chức năng, quy mô và nhu cầu đầu tư như cảng thủy nội địa hoàn chỉnh. Nếu buộc chuyển đổi, người dân và doanh nghiệp có thể phải đáp ứng yêu cầu về đất đai, hạ tầng, vốn đầu tư và thủ tục vượt quá nhu cầu thực tế, thậm chí khiến bến đang hoạt động hợp pháp phải dừng hoạt động.
Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh, bến đón, trả khách du lịch là loại hình đặc thù, phổ biến, cần có tiêu chuẩn an toàn phù hợp với quy mô và hình thức khai thác. Đối với những bến nhỏ gắn với đời sống cộng đồng, yêu cầu chuyển đổi thành cảng có thể kéo theo chi phí đầu tư, đất đai và thủ tục vượt quá khả năng của người dân.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP.HCM). Ảnh: Media Quốc hội.
Hai đại biểu cùng đề nghị bổ sung bến đón, trả khách tham quan, du lịch vào khoản 7 Điều 17, đồng thời quy định tiêu chuẩn an toàn tương ứng với công năng, quy mô và hình thức hoạt động, không đồng nhất điều kiện của bến với cảng.
Về lộ trình chuyển đổi, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị sửa khoản 2 Điều 318 theo hướng bến đang hoạt động được rà soát, phân loại theo công năng thực tế. Bến bảo đảm tiêu chuẩn an toàn tương ứng được tiếp tục hoạt động mà không bắt buộc chuyển đổi thành cảng; bến chưa đáp ứng điều kiện được thực hiện lộ trình hoàn thiện, nâng cấp; trường hợp không bảo đảm an toàn tối thiểu phải tạm dừng hoạt động.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị quy định rõ điều kiện chuyển tiếp đối với bến nhỏ, tránh buộc chuyển thành cảng khi chưa có phương án khả thi. Các điểm cập bến, neo đậu phục vụ sinh kế của người dân, ngư dân cần được xem xét trong quy hoạch và có phương án thay thế khi bị hạn chế hoạt động.
Để thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị giao Chính phủ quy định tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện công bố, cấp phép; UBND cấp tỉnh rà soát, công bố và quản lý bến theo phân cấp. Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị quy định tiêu chuẩn an toàn theo quy mô bến, đối tượng khách, loại phương tiện và phương thức khai thác.
Bên cạnh vấn đề bến thủy nội địa, đại biểu Nguyễn Vũ Trung và Nguyễn Ngọc Sơn cùng có ý kiến tương đồng về hoàn thiện chính sách ưu đãi xanh. Theo đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị gắn ưu đãi với mức giảm phát thải có thể đo lường, có cơ quan xác minh, thời hạn, trần hỗ trợ và nguồn kinh phí cụ thể. Các khái niệm như tàu xanh, cảng xanh, nhiên liệu thay thế cần có tiêu chí kỹ thuật công khai, được kiểm tra định kỳ và thu hồi ưu đãi nếu không đạt cam kết.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng). Ảnh: Media Quốc hội.
Còn đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, tiêu chí xanh, thông minh trong các dự án cảng chưa được định nghĩa rõ ràng, trong khi chính sách ưu đãi về đất đai, mặt nước và thuế được quy định khá rộng. Đại biểu đề nghị luật hóa tiêu chí xanh tối thiểu, quy định cơ quan xác nhận, cơ chế thu hồi ưu đãi; đồng thời đặt trần, giới hạn thời gian ưu đãi đất đai và tập trung ưu đãi thuế cho đội tàu mang cờ Việt Nam.
Ngoài ra, về quản lý dữ liệu, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị xác định rõ cơ quan đầu mối, trách nhiệm tạo lập, cập nhật, kiểm tra và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trung ương, địa phương, cảng vụ và doanh nghiệp. Các dữ liệu về độ sâu luồng, mực nước, báo hiệu, khu neo đậu, năng lực cảng, sự cố và cảnh báo thời tiết cần được cập nhật kịp thời; doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần, đồng thời bảo đảm bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, quốc phòng và an ninh.
Đại biểu cũng đề nghị việc phân cấp phải đi đôi với nguồn lực, ngân sách, nhân lực, phương tiện và kinh phí bảo trì, bảo đảm địa phương có đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ được giao.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn tập trung vào cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp khi hết thời hạn khai thác cảng. Đại biểu cho biết, dự thảo quy định cảng hết hạn phải bàn giao cho Nhà nước, không được bồi hoàn vốn đã đầu tư nâng cấp. Hiện có 77/98 dự án cảng được cấp phép trước năm 2020, với thời hạn phổ biến 50 năm. Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp, nhà đầu tư có thể dừng nâng cấp trong 10-15 năm cuối, ảnh hưởng đến quá trình hiện đại hóa, xanh hóa cảng.
Đại biểu đề nghị cảng hết hạn nhưng vẫn phù hợp quy hoạch thì lựa chọn đơn vị khai thác tiếp theo bằng hình thức cạnh tranh; nhà đầu tư hiện hữu được tham gia và phần đầu tư nâng cấp đã được chấp thuận trong giai đoạn cuối được thanh toán theo giá trị còn lại do đơn vị kế tiếp chi trả.
Về chi phí logistics, đại biểu đề nghị cân nhắc bỏ quy định miễn các loại phí, lệ phí khác do địa phương quy định đối với hàng hóa đường biển, đường thủy hoặc giao HĐND cấp tỉnh quyết định miễn, giảm có mục tiêu, nhằm bảo đảm nguồn lực đầu tư hạ tầng kết nối cảng.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị rà soát quy định về cảng thủy nội địa tiếp nhận tàu nước ngoài để bảo đảm thống nhất giữa các điều khoản; làm rõ việc đăng ký tuyến container là khai báo thông tin điện tử hay thủ tục cấp phép, hạn chế tình trạng hãng tàu tự ý ngừng khai thác, bỏ tuyến.