Đại biểu Hà Thị Anh Thư cho rằng không thể để doanh nghiệp cố tình giữ đất gây lãng phí, nhưng cũng không thể để quy hoạch kéo dài vô thời hạn khiến người dân bị hạn chế quyền sử dụng hợp pháp ngay chính trên mảnh đất của mình.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, sáng 29/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi). Ảnh: Media Quốc hội.
Phát biểu thảo luận, đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) góp ý về dự án chậm sử dụng đất và quy hoạch kéo dài (tại Điều 30 và Điều 32, 36).
Đại biểu thống nhất xử lý nghiêm những trường hợp cố tình giữ đất, chậm triển khai dự án gây lãng phí nguồn lực. Tuy nhiên, cần phân biệt với những dự án chậm do vướng mắc pháp lý hoặc thủ tục thuộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước.
Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc xác định thời gian chậm do cơ quan nhà nước; trách nhiệm xác nhận và thời hạn xử lý, không để nhà đầu tư phải chịu hậu quả từ sự chậm trễ không phải do mình gây ra.
Ở chiều ngược lại, tình trạng quy hoạch kéo dài nhiều năm không triển khai đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền xây dựng, sửa chữa nhà ở và sử dụng đất hợp pháp của người dân. Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm rà soát, công khai tiến độ, điều chỉnh hoặc hủy bỏ kế hoạch sử dụng đất không còn khả thi; bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân trong thời gian chờ thực hiện quy hoạch.
"Không thể để doanh nghiệp cố tình giữ đất gây lãng phí, nhưng cũng không thể để quy hoạch kéo dài vô thời hạn khiến người dân bị hạn chế quyền sử dụng hợp pháp ngay chính trên mảnh đất của mình", đại biểu nhấn mạnh.
Theo đại biểu Thư, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này phải giải quyết được 3 yêu cầu: bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân; tháo gỡ vướng mắc thực chất cho doanh nghiệp và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước. Đất đai phải trở thành nguồn lực cho phát triển, không tiếp tục là nguồn gốc của những vướng mắc, tranh chấp và khiếu kiện kéo dài.
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP.HCM) phát biểu tại hội trường sáng 29/10. Ảnh: Media Quốc hội.
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP.HCM), Phó trưởng đoàn ĐBQH TP.HCM kiến nghị phải ràng buộc trách nhiệm ổn định cuộc sống của người dân sau thu hồi đất.
Theo đó, Điều 41 đã quy định việc cưỡng chế thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được thực hiện sau khi đã bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt.
Điều đại biểu băn khoăn, nếu không quy định rõ thời hạn tạm cư, người dân có thể phải chờ đợi kéo dài, ảnh hưởng đến sinh kế của gia đình và việc học của con em họ.
Dẫn tờ trình của Chính phủ, bà Trúc cho biết thời gian qua, có dự án đã khai thác hàng chục năm, nhưng người dân vẫn chưa được giải quyết hỗ trợ giao đất ở, đất dịch vụ theo chính sách trước đây. Bài học này đòi hỏi trách nhiệm với người dân phải được bảo đảm bằng thời hạn và nguồn lực cụ thể.
Do đó, đại biểu đề nghị cần phải quy định ngay trong Luật điều kiện áp dụng tạm cư, thời hạn tối đa và trách nhiệm khi quá hạn. Phương án phải xác định ngày bàn giao nơi ở ổn định, nguồn kinh phí, cơ quan chịu trách nhiệm và cơ chế hỗ trợ, bồi thường thiệt hại khi chậm bàn giao.
"Hiệu quả của Luật Đất đai phải thể hiện ở việc dự án triển khai thuận lợi, người dân ổn định cuộc sống và chính quyền thực thi có trách nhiệm. Thành công của dự án phải đi cùng cuộc sống ổn định của người dân. Đó là nền tảng tạo đồng thuận cho phát triển bền vững", đại biểu Thanh Trúc bày tỏ.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng). Ảnh: Quang Vinh.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) ghi nhận, dự thảo Luật đã quan tâm hơn đến yêu cầu ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh và phục hồi sinh kế cho người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện chính sách, thay vì chỉ dừng ở việc xác định các hình thức hỗ trợ.
Dự thảo Luật quy định tiến hành điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và lấy ý kiến người có đất bị thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Nhưng đại biểu cho rằng, việc xác định thu nhập trước khi thu hồi đất mới chỉ phản ánh điều kiện sống ban đầu của người dân. Vấn đề quan trọng hơn là sau khi thu hồi đất thì đời sống của họ sẽ như thế nào?
Một hộ nông dân có thể được bố trí nơi ở mới nhưng không còn đất sản xuất; hộ kinh doanh có thể được bồi thường về đất và tài sản nhưng mất địa điểm tạo ra nguồn thu nhập chính. Người lao động lớn tuổi có thể nhận hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng không còn khả năng tìm được việc làm phù hợp. Do vậy, hoàn thành chi trả bồi thường và bố trí tái định cư chưa đồng nghĩa với việc người dân đã ổn định cuộc sống.
Từ thực tế đó, đại biểu Nga cho rằng, hiệu quả của chính sách thu hồi đất không chỉ được đánh giá bằng tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn phải căn cứ vào khả năng ổn định đời sống, phục hồi sinh kế của những người bị ảnh hưởng.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định những nhóm có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu sau thu hồi đất để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, nhất là hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất.