ĐBQH: Người dân phân loại rác, xe thu gom lại trộn chung, nỗ lực trở nên vô nghĩa

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh, để phân loại rác, người dân đã phải vất vả thay đổi thói quen. Nếu rác bị đổ chung lên một chiếc xe, nỗ lực này trở nên vô nghĩa, đồng thời đánh mất thứ quý giá nhất là niềm tin và sự đồng thuận của nhân dân.

Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Cần có cơ chế bảo đảm duy trì kết quả phân loại rác

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM, tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung dự án Luật Bảo vệ môi trường. Góp ý cụ thể vào nội dung phân loại rác sinh hoạt, đại biểu dẫn phản ánh trên Báo Điện tử Chính phủ về một thực tế trong cuộc sống: "Dân phân loại rác đúng, nhưng xe thu gom lại trộn chung, do thiếu phương tiện chuyên dụng. Công sức của người dân bị vô hiệu hóa hoàn toàn ngay từ khâu đầu tiên".

Theo đại biểu, để phân loại rác, người dân đã phải vất vả thay đổi thói quen. Nếu rác bị đổ chung lên một chiếc xe, nỗ lực này trở nên vô nghĩa. 

Tại Điều 75 và Điều 77 của Luật hiện hành đã quy định phải lưu giữ và vận chuyển riêng biệt rác đã phân loại. Tuy nhiên, để luật không nằm trên giấy, lần sửa đổi này, bà Trúc đề nghị cần làm rõ cơ chế thực thi và quy định rõ trách nhiệm ở từng khâu. 

Từ đó, nữ đại biểu đề xuất phải có cơ chế bảo đảm duy trì kết quả phân loại rác của người dân đến tận khâu xử lý cuối cùng. Cần hoàn thiện Điều 77 theo hướng "Bảo đảm duy trì kết quả phân loại rác trong suốt quá trình tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và chuyển giao đến cơ sở xử lý. Trách nhiệm của từng đơn vị phải được xác định rõ theo phạm vi công việc được giao, gắn với kiểm tra thực tế và giám sát của người dân. Khi phát hiện tình trạng trộn lẫn rác, phải xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm, yêu cầu khắc phục và xử lý vi phạm theo quy định".

Bà Trúc cũng đề nghị đưa yêu cầu "bảo đảm duy trì kết quả phân loại" thành tiêu chí bắt buộc trong hợp đồng và hồ sơ nghiệm thu dịch vụ công. Dịch vụ vi phạm phải bị giảm trừ thanh toán hoặc xử lý nghiêm.

"Chúng ta phải bỏ tư duy nghiệm thu chỉ dựa trên 'số tấn rác chở đi', vì điều đó làm lãng phí công sức của hàng triệu gia đình. Tiền thuế của người dân đóng góp và ngân sách nhà nước chi trả, phải được đổi lấy một chất lượng dịch vụ thực sự tương xứng", nữ đại biểu nêu quan điểm.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng yêu cầu phân loại rác phải đồng bộ với năng lực thu gom và gắn liền với lợi ích của nhân dân. Đề nghị hoàn thiện Điều 75 theo hướng: quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc bảo đảm phân loại rác tại nguồn đồng bộ với thu gom, vận chuyển và xử lý. Đồng thời, làm rõ tại Điều 77 trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong tổ chức thực hiện, kiểm tra và giải quyết phản ánh của người dân.

Phương án này phải rõ người, rõ việc, rõ nguồn lực và thời hạn; đồng thời công khai lịch trình, điểm tiếp nhận để nhân dân giám sát. Đặc biệt, cần tăng cường thanh tra, kiên quyết không để lý do "thiếu xe, thiếu hạ tầng" để thoái thác trách nhiệm, kéo dài việc thu gom rác lẫn lộn...

Đối với Điều 79, đề nghị quy định lộ trình thu phí rác theo khối lượng với thời hạn cụ thể cho từng địa bàn. Cơ chế giá phải là động lực tài chính, mang lại lợi ích trực tiếp cho người làm đúng. Bởi lẽ, thói quen tốt chỉ trở thành nếp sống khi trách nhiệm chung của xã hội gắn liền với quyền lợi thiết thân của mỗi gia đình

Vấn đề cuối cùng, đại biểu nêu là phải "bảo vệ người làm đúng và giám sát đến cùng kết quả khắc phục vi phạm". 

Về quyền từ chối thu gom tại khoản 2 Điều 77, đề nghị quy định rõ trách nhiệm song hành của đơn vị dịch vụ. Khi dân đã làm đúng, đơn vị thu gom tuyệt đối không được viện cớ thiếu phương tiện để từ chối tiếp nhận. Nếu từ chối do dân phân loại sai, đơn vị thu gom phải hướng dẫn khắc phục.

"Trong mọi tình huống, chính quyền địa phương phải có phương án giải tỏa kịp thời, kiên quyết không để sự đùn đẩy trách nhiệm làm rác ứ đọng trong khu dân cư". 

Đồng thời, đề nghị làm rõ tại Điều 75 và Điều 77 cơ chế giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng đối với toàn bộ quá trình thu gom, xử lý rác. 

Luật cần quy định thời hạn giải quyết phản ánh và bắt buộc công khai kết quả. Khi người dân phát hiện vi phạm trộn lẫn rác, họ có quyền được biết chính xác cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn và kết quả xử lý cuối cùng.

Theo đại biểu Trúc, người dân tự nguyện phân loại rác, hành trình tiếp theo thuộc về chính quyền và hệ thống dịch vụ công.  "Yêu cầu đặt ra là: Dân phân loại đúng, hệ thống phải thu gom đúng. Đó không chỉ là cách bảo vệ môi trường, mà thiết thực nhất là giữ gìn niềm tin của nhân dân đối với năng lực quản lý của Nhà nước", Phó trưởng Đoàn ĐBQH TP.HCM nêu quan điểm. 

Đảm quyền tiếp cận biển của người dân 

Góp ý Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, biển không chỉ là không gian phát triển kinh tế, mà còn là không gian sinh tồn của cộng đồng dân cư ven biển. Chính vì vậy, cần bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân và lợi ích cộng đồng ven biển.

Dẫn Điều 9 quy định về quyền tiếp cận của người dân đối với biển; Điều 10 quy định về sự tham gia của cộng đồng; Điều 23 quy định về việc xây dựng, quản lý đảo nhân tạo, công trình trên biển; Điều 52 quy định cấm chiếm dụng, rào chắn, xây dựng công trình trái pháp luật làm mất lối đi tiếp cận biển công cộng…

Đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh đây là các quy định rất cần thiết. Tuy nhiên, cần làm rõ hơn cơ chế thực thi. "Nếu không kiểm soát chặt chẽ từ khâu quy hoạch, giao khu vực biển và phê duyệt dự án, thì khi công trình hoàn thành, việc khôi phục lối tiếp cận biển cho người dân sẽ rất khó khăn", ông nói.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: Các dự án ven biển, lấn biển, xây dựng công trình trên biển, phải xác định rõ lối tiếp cận biển công cộng, bãi tắm công cộng và không gian sinh hoạt cộng đồng. "Không được biến quyền tiếp cận hợp pháp của người dân thành quyền phụ thuộc vào sự cho phép của chủ đầu tư".

Đồng thời, cần quy định cơ chế công khai quy hoạch, tham vấn cộng đồng thực chất và xử lý nghiêm hành vi chiếm dụng không gian biển công cộng.

Ngoài ra, cần kiểm soát chặt chẽ việc phân bổ sử dụng và chuyển mục đích sử dụng khu vực biển. Theo đại biểu, Điều 21 đưa ra các tiêu chí giải quyết xung đột chồng lấn, nhưng cần tránh tình trạng tiêu chí định tính được vận dụng tùy nghi. Đề nghị quy định cụ thể phương pháp đánh giá đa tiêu chí, cơ chế công khai hồ sơ và trách nhiệm giải trình khi lựa chọn phương án sử dụng biển.

Đối với Điều 27 về đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cần bảo đảm đấu giá thực chất, minh bạch; tránh tình trạng lợi dụng cơ chế để "đầu cơ, giữ chỗ" hoặc chuyển nhượng dự án nhằm trục lợi từ tài nguyên biển.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa các dự án có hiệu quả kinh tế cao với dự án mang lại lợi ích công cộng cao. Không thể chỉ căn cứ vào số tiền doanh nghiệp sẵn sàng trả để quyết định phân bổ không gian biển, mà phải tính đến tác động đối với môi trường, sinh kế người dân, quốc phòng, an ninh và khả năng phục hồi hệ sinh thái.

Ông cũng lưu ý cần có cơ chế bảo vệ sinh kế, chia sẻ lợi ích với cộng đồng dân cư ven biển. Dù dự luật đã đề cập chính sách ưu đãi, hỗ trợ, huy động nguồn lực xã hội hỗ trợ cộng đồng dân cư ven biển. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị các chính sách này cần đi vào thực chất, tránh dừng lại ở những quy định mang tính khuyến khích.

"Khi một khu vực biển được chuyển đổi mục đích sử dụng, phục vụ dự án kinh tế hoặc hình thành các khu bảo tồn, cần đánh giá đầy đủ tác động đến người dân làm nghề biển, hoạt động khai thác thủy sản và dịch vụ công cộng", đại biểu Trí nêu. 

Cùng quan điểm, theo đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Đoàn Cần Thơ), trong sử dụng không gian biển, cần lưu ý đến trường hợp người dân có hoạt động mưu sinh hợp pháp nhưng không thuộc đối tượng có quyền sử dụng khu vực biển bị thu hồi. "Nếu chỉ xem xét hỗ trợ khi thu hồi khu vực biển thì có thể chưa bao quát nhóm bị giảm thu nhập hoặc phải chuyển đổi nghề do dự án".

Đại biểu kiến nghị, đối với cộng đồng dân cư ven biển có sinh kế hợp pháp bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án sử dụng không gian biển, UBND cấp tỉnh tổ chức xác định đối tượng, mức độ ảnh hưởng và phê duyệt phương án hỗ trợ. Phương án phải được tham vấn cộng đồng, công khai về đối tượng, nội dung, kinh phí, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; bảo đảm các biện pháp hỗ trợ cần thiết được triển khai trước khi hoạt động của dự án làm gián đoạn sinh kế.

Ngoài ra, việc hỗ trợ chuyển đổi sinh kế phải gắn với việc làm và thu nhập thực tế. Người dân cần biết sau khi thay đổi hình thức sản xuất, họ có thể làm gì, được hỗ trợ như thế nào và cơ quan nào chịu trách nhiệm theo dõi.