Để kiến nghị doanh nghiệp không dừng sau đối thoại

Sau mỗi cuộc đối thoại, kiến nghị của doanh nghiệp được xử lý đến đâu? Một cơ chế mới đang được triển khai nhằm đưa phản ánh từ thị trường qua quy trình phân tích, theo dõi và chuyển hóa thành đề xuất hoàn thiện chính sách.

Đó là mục tiêu của Đề án “Lắng nghe để Kiến tạo” được triển khai bởi Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Tập đoàn TH. 

Theo VCCI, Đề án được xây dựng nhằm thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến tiếp nhận, xử lý khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc có thêm một kênh tiếp nhận phản ánh, mà ở cách thức xử lý sau khi kiến nghị được gửi đến: xác định vướng mắc nằm ở quy định pháp luật hay khâu thực thi, chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền và theo dõi cho đến khi có kết quả.

Từ tiếp nhận kiến nghị đến xử lý điểm nghẽn

Đối thoại giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp nhiều năm qua là một kênh để nhận diện những bất cập trong môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, khoảng cách từ tiếp nhận một phản ánh đến xử lý tận gốc vấn đề vẫn là khâu cần được cải thiện.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng, dù nhiều giải pháp cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản kinh doanh đã được triển khai, quá trình thực thi chính sách tại một số nơi, một số thời điểm vẫn còn điểm nghẽn.

Các quy định chồng chéo, cách hiểu không thống nhất hoặc thủ tục kéo dài có thể làm tăng chi phí, thời gian thực hiện và ảnh hưởng đến cơ hội đầu tư của doanh nghiệp.Sự chồng chéo giữa các quy định, rào cản pháp lý hay thủ tục hành chính kéo dài có thể trở thành những "gánh nặng vô hình", làm tăng chi phí, mất thời gian và khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội đầu tư.

Theo ông Hùng, điều cần thay đổi vì thế không chỉ là tốc độ xử lý từng vụ việc, mà là cách tiếp cận. Tư duy "tháo gỡ khó khăn" cần chuyển sang "kiến tạo phát triển", nghĩa là từ xử lý những vấn đề đã phát sinh sang nhận diện nguyên nhân để xây dựng một môi trường thể chế thuận lợi hơn cho phát triển dài hạn.

Vấn đề vì vậy không chỉ là xử lý nhanh một vụ việc cụ thể, mà phải xác định được nguyên nhân của vướng mắc. Một khó khăn có thể xuất phát từ cách tổ chức thực hiện tại một địa phương, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ chính quy định pháp luật.

Trên tinh thần đó, đề án được thiết kế trên hai hướng: Thứ nhất, tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy xử lý những khó khăn, vướng mắc, rào cản pháp lý mà doanh nghiệp đang gặp phải. Thứ hai, tiếp nhận các sáng kiến, đề xuất từ doanh nghiệp và chuyên gia, nghiên cứu để chuyển hóa thành kiến nghị hoàn thiện thể chế gửi Chính phủ và các cơ quan hoạch định chính sách.

Nếu hướng thứ nhất nhằm giải quyết những “nút thắt” đang tồn tại, hướng thứ hai đặt mục tiêu đưa kinh nghiệm thực tiễn của thị trường tham gia sớm hơn vào quá trình xây dựng chính sách.

Không phải kiến nghị nào cũng xử lý giống nhau

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, một tổ công tác thường trực sẽ được tổ chức, với Ban Pháp chế VCCI làm hạt nhân, kết nối các hiệp hội doanh nghiệp, đơn vị chuyên môn và mạng lưới chuyên gia.

Điểm quan trọng là các phản ánh phải được phân tích trước khi chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, thay vì chỉ tập hợp thành danh sách kiến nghị.

Theo cách tiếp cận của Đề án, các vấn đề có thể chia thành ba nhóm: vướng mắc trong quá trình thực thi; bất cập nằm trong quy định pháp luật; và những đề xuất chính sách mới.

Mỗi nhóm đòi hỏi một cách xử lý khác nhau. Nếu vấn đề xuất phát từ cách hiểu hoặc thực thi không thống nhất, cần làm rõ trách nhiệm và thúc đẩy xử lý. Nếu quy định pháp luật không còn phù hợp, cần tập hợp đủ bằng chứng thực tiễn để kiến nghị sửa đổi. Với các sáng kiến chính sách mới, việc tiếp nhận ý tưởng chỉ là bước đầu, sau đó cần đánh giá tác động, lợi ích, chi phí và khả năng áp dụng trên diện rộng.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua Bộ Tài chính, VCCI và các đơn vị liên quan đã phối hợp tập hợp, theo dõi phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp.

Theo cơ chế được đặt ra, VCCI tập hợp kiến nghị để gửi Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan; Bộ Tài chính theo dõi, đôn đốc việc xử lý và tổng hợp báo cáo Chính phủ.

Cách làm này, nếu được vận hành thường xuyên, có thể giúp việc xử lý kiến nghị chuyển từ hoạt động mang tính thời điểm sang một quy trình có theo dõi và đánh giá kết quả.

Thước đo phải là kết quả xử lý

Một điểm đáng chú ý khác là sự tham gia của khu vực doanh nghiệp vào quá trình vận hành Đề án.

Trong thỏa thuận vừa ký, TH tham gia với tư cách đối tác sáng lập, hỗ trợ nguồn lực cùng VCCI vận hành tổ công tác. Tuy nhiên, việc doanh nghiệp tham gia vào một cơ chế tiếp nhận và đề xuất chính sách cũng đặt ra yêu cầu về tính minh bạch và khả năng đại diện.

Các kiến nghị được tiếp nhận phải phản ánh những vấn đề có tính phổ quát của cộng đồng doanh nghiệp, thay vì trở thành kênh xử lý lợi ích riêng của một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp.

Một khó khăn có thể xuất phát từ năng lực quản trị của một doanh nghiệp. Nhưng nếu nhiều doanh nghiệp cùng gặp một rào cản tương tự, đó có thể là dấu hiệu cần xem xét lại quy định hoặc cách thức tổ chức thực hiện.

Bởi vậy, vai trò của mạng lưới chuyên gia và quy trình sàng lọc là cần thiết để phân biệt giữa vướng mắc cá biệt với những điểm nghẽn có tính hệ thống.

Lễ ký kết ngày 24/9 mới là bước khởi động. Từ một thỏa thuận hợp tác đến một cơ chế thực sự tạo ra thay đổi vẫn phụ thuộc vào quá trình vận hành sau đó.

Thước đo cuối cùng vì thế không phải là có bao nhiêu cuộc đối thoại được tổ chức hay bao nhiêu kiến nghị được tiếp nhận, mà là bao nhiêu vướng mắc được giải quyết; thời gian xử lý được rút ngắn ra sao; bao nhiêu bất cập được chuyển thành đề xuất sửa đổi quy định và bao nhiêu sáng kiến từ thực tiễn có thể đi vào chính sách.

Khi những kết quả đó có thể được theo dõi và đo đếm, việc “lắng nghe” mới thực sự trở thành điểm khởi đầu của quá trình xử lý và hoàn thiện chính sách.