Để văn hóa trở thành động lực quan trọng đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên mới

Sáng 10/10, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phối hợp với Bộ Công an, tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "Phát huy giá trị văn hoá Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới".

Chủ trì Hội thảo có: Thượng Tướng Lê Quốc Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an; PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; PGS.TS Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; PGS.TS, Trung tướng Phan Xuân Tuy, Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân. Hơn 200 đại biểu là các nhà khoa học, các nhà quản lý... tham dự. 

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Triệu Thế Hùng nhấn mạnh, trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng và Nhà nước luôn nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực to lớn, là sức mạnh nội sinh để phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Ngày 7/1/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó khẳng định quan điểm xuyên suốt: phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống đến không gian số.

Chính vì vậy, hội thảo được tổ chức nhằm làm rõ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới về phát triển văn hóa, trọng tâm là định hình tư duy mới về hoàn thiện thể chế văn hóa và siết chặt kỷ luật thực thi nhằm khơi thông nguồn lực nội sinh trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc...

Tham luận tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn dẫn lại việc sáng 29/9, Hà Nội khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại số 9 Hoàng Diệu, Ba Đình. Điều đáng suy nghĩ, theo ông, đây không chỉ là việc phục hồi một công trình từng là trung tâm quyền lực của quốc gia Đại Việt, mà là đưa một phần ký ức của dân tộc trở lại đời sống hôm nay.

Theo ông Sơn, một di sản nếu chỉ được gìn giữ trong hồ sơ hay trong ký ký ước thì mới hoàn thành được một nửa sứ mệnh. Vì vậy, di sản phải được sống, phải được kể câu chuyện của dân tộc cho thế hệ trẻ, tạo cảm hứng cho sáng tạo, cho du lịch, cho giáo dục và cho sức mạnh mềm. Khi đó, bảo tồn không chỉ là giữ lại cái đã qua, mà làm cho quá khứ tiếp tục tạo ra những giá trị cho hiện tại và tương lai.

Từ câu chuyện của điện Kính Thiên, ông Bùi Hoài Sơn chia sẻ 3 thông điệp chính. Thứ nhất: Văn hóa không phải là phần việc đi sau của phát triển, mà là trở thành một trụ cột của phát triển. Nhưng nếu văn hóa là trụ cột thì văn hóa phải có mặt ngay từ đầu trong những quyết sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học công nghệ, môi trường và đối ngoại.

Theo ông Sơn, một dự án không thể coi là thành công nếu tạo ra tăng trưởng nhưng làm tổn thương cảnh quan, tổn thương ký ức cộng đồng hay niềm tin xã hội. Ngược lại, đầu tư cho di sản, nghệ thuật, thiết chế văn hóa, không gian công cộng hay công nghiệp văn hóa phải được nhìn như đầu tư cho năng lượng phát triển lâu dài.

"Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là trụ cột của phát triển, là động lực tăng trưởng mới và phải hiện diện trong mọi quyết sách. 

Tôi rất tâm đắc với chữ "hiện diện", bởi phát triển cuối cùng không chỉ là có thêm của cải, mà để con người sống tốt hơn, tử tế hơn, sáng tạo hơn và có niềm tin hơn vào tương lai",  ông Sơn nói. 

Thứ hai, điều ông Sơn nêu là phải chuyển các giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia. Vấn đề là làm thế nào để những giá trị ấy đi vào đời sống bằng những con đường mới?. 

Khi văn hóa đi vào sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm một cách có trách nhiệm, chúng ta không làm cho văn hóa thấp đi mà đang mở rộng đời sống của văn hóa.

Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy có thể biến âm nhạc, điện ảnh, truyền hình, trò chơi, ẩm thực thành một hệ sinh thái vừa tạo doanh thu, việc làm, vừa mở rộng ảnh hưởng quốc gia. Vương quốc Anh cũng gắn công nghiệp sáng tạo với công nghệ, tài năng và thị trường toàn cầu.

Theo ông, điều đáng học, không phải là sao chép sản phẩm của họ, mà là học cách tạo môi trường để tài năng được phát hiện, ý tưởng được đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ và sản phẩm sáng tạo có thể bước ra thế giới.

Ở Việt Nam, tinh thần ấy cần được kết nối giữa Nghị quyết 80 về văn hóa với Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Văn hóa muốn trở thành động lực thì phải gặp công nghệ, gặp thị trường, gặp thể chế và gặp thế giới.

Thứ ba, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, muốn văn hóa trở thành động lực, chúng ta phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa. 

Kỷ nguyên mới đòi hỏi chúng ta phải chuyển từ câu hỏi "Chúng ta có những giá trị văn hóa gì?" sang câu hỏi "Chúng ta làm gì để những giá trị ấy tạo ra sức mạnh cho đất nước?"...

"Từ điện Kính Thiên hôm nay, tôi nghĩ đến một hình ảnh rộng lớn hơn: mỗi giá trị văn hóa của dân tộc đều giống như một mạch nguồn. Nếu chỉ khoanh lại để bảo vệ, mạch nguồn ấy vẫn còn nhưng chưa tạo được dòng chảy. 

Nhiệm vụ của chúng ta là làm cho mạch nguồn ấy gặp nhau, chảy vào giáo dục, chảy vào công nghệ, du lịch, công nghiệp sáng tạo, đời sống đô thị, ngoại giao và từng lựa chọn sống của mỗi người Việt Nam. Và khi đó, văn hóa không chỉ là điều mà chúng ta tự hào khi nhìn lại, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh giúp chúng ta đi tới", ông Bùi Hoài Sơn chia sẻ.