Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đề xuất mở rộng nguồn hiến và bổ sung các quy định về trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 21/9, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày tóm tắt tờ trình Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà trình bày tóm tắt tờ trình. (ảnh: Media quochoi).
Luật này quy định về hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, sản phẩm từ mô; hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng bộ phận cơ thể người; hiến, lấy, quản lý và sử dụng xác; các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.
Luật không áp dụng đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược.
Theo báo cáo, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó 91,4% nguồn hiến từ người sống và chỉ khoảng 8,6% từ người chết não.
Qua thực tiễn thi hành, Luật hiện hành ban hành năm 2006 bộc lộ một số hạn chế cần được giải quyết như: thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết tuần hoàn. Luật hiện hành chỉ cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não; quy định về độ tuổi, điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa nguy cơ mua bán bộ phận cơ thể người.
Quy định của luật hiện hành về độ tuổi người hiến còn bất cập như không cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết; quy định độ tuổi đối với người hiến khi còn sống là từ đủ 18 tuổi trở lên chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa mua bán mô, bộ phận cơ thể người trá hình...
Một số điều kiện đối với cơ sở ghép không còn phù hợp; pháp luật còn khoảng trống về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào….
Dự thảo Luật sửa đổi gồm 7 chương, 39 điều, kế thừa nguyên tắc tự nguyện và điều phối hài hòa, công bằng, minh bạch thông qua Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.
Đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung các quy định về máu, chế phẩm máu, tinh trùng, noãn, phôi, mô và tế bào; thiết kế cơ chế quản lý xuyên suốt từ hiến, lấy, ghép đến quản lý, sử dụng và điều phối.
Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo mở rộng nguồn hiến nhưng đồng thời siết chặt điều kiện đối với người hiến. Theo đó, cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi có thể hiến sau chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý.
Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi.
Người hiến máu, thành phần máu phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên và tại thời điểm hiến không quá 65 tuổi.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về bảo tồn khả năng sinh sản đối với người dưới 18 tuổi thông qua việc tiếp nhận tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn và mô buồng trứng.
Dự thảo dành chương riêng về đăng ký hiến, quy định điều kiện, hình thức đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký và bổ sung hình thức đăng ký trực tuyến gắn với chuyển đổi số.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế quản lý mô và sản phẩm từ mô theo toàn chuỗi, từ sản xuất, bảo quản, kiểm soát chất lượng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc đến nghiên cứu, sử dụng và giám sát nguy cơ.
Đồng thời, bổ sung quy định về huyết tương, tế bào gốc phục vụ điều trị, nghiên cứu y sinh học và một số hoạt động thương mại theo quy định của Chính phủ.
Dự thảo cũng quy định người nước ngoài là vợ hoặc chồng của công dân Việt Nam hoặc cư trú hợp pháp, sinh sống, học tập, làm việc tại Việt Nam được đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia.