Theo dự thảo, người bị thiệt hại có thể yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết; khởi kiện tại Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự; hoặc yêu cầu giải quyết bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính.
Sáng 3/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp trình bày Tờ trình và Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: Media Quốc hội.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành.
Dự thảo Luật gồm 2 điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành; Điều 2 quy định về điều khoản thi hành. Nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào 6 nhóm vấn đề lớn.
Cụ thể, về nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dự thảo Luật kế thừa quy định "Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này", đồng thời bổ sung quy định trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường được áp dụng theo luật đó.
Theo Tờ trình, việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính khả thi, khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời tạo sự linh hoạt trong hoạt động lập pháp, kịp thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.
Do còn có ý kiến khác nhau, Chính phủ trình Quốc hội hai phương án. Phương án 1: bổ sung quy định trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì áp dụng theo luật đó. Phương án 2: giữ nguyên quy định hiện hành, chỉ quy định việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu. Ảnh: Media Quốc hội.
Đối với cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng người bị thiệt hại có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án.
Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số; bổ sung quy định ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành, đồng thời tăng thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định về kinh phí bồi thường theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường ở cấp nào thì ngân sách cấp đó cấp kinh phí; bổ sung quy định về kinh phí phục vụ công tác quản lý nhà nước về bồi thường nhà nước.
Đối với trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, dự thảo Luật bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả trong một số trường hợp cụ thể như lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn.
Về quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng chỉ quy định những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW.
Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật; cơ bản thống nhất với phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đánh giá đầy đủ nguồn lực tài chính, nhân lực phục vụ thi hành Luật.
Đối với nguyên tắc áp dụng pháp luật, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành Phương án 2, giữ nguyên quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, bởi đây là căn cứ quan trọng để xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo đảm tính minh bạch, khả thi và tránh mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các luật khác.
Tuy nhiên, một số ý kiến tán thành Phương án 1 do Chính phủ trình, cho rằng quy định này sẽ tạo sự linh hoạt trong việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo đảm tính ổn định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn.
Đối với phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, nhiều ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ quy định như Luật hiện hành, cho rằng việc dẫn chiếu sang Luật Quản lý thuế có thể làm mở rộng phạm vi bồi thường từ 4 nhóm hành vi lên hơn 10 nhóm hành vi, tác động lớn đến ngân sách nhà nước, nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý thuế nên cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng.
Trong khi đó, một số ý kiến đồng tình với quy định của dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Quản lý thuế khi luật này đã mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo hướng không giới hạn trong một nhóm hành vi cụ thể.