Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm đặt mục tiêu hình thành phương thức quản trị tổng thể, khai thác hiệu quả nguồn lực không gian ngầm gắn với quy hoạch, dữ liệu số và phát triển đô thị bền vững.
Không gian ngầm cần được nhìn nhận như một nguồn lực
Sáng 23/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chủ trì Hội nghị nghe báo cáo dự thảo Đề án Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Quản trị, khai thác và bảo vệ không gian ngầm.
Tại cuộc họp, ông Tạ Quang Vinh Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng báo cáo về Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.
Ông Tạ Quang Vinh Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng báo cáo về Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm.
Theo báo cáo của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, đến ngày 18/9/2026, đã nhận được 53 văn bản góp ý của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức liên quan đối với hồ sơ Đề án.
Sau quá trình tiếp thu, giải trình và chỉnh lý, Đề án xác định vấn đề cốt lõi không chỉ là xây dựng thêm các công trình ngầm mà cần hình thành phương thức quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm.
Trong giai đoạn 2010 - 2025, Việt Nam đã hình thành nhiều loại công trình, hạ tầng ngầm như đường sắt đô thị, hầm giao thông, tầng hầm, bãi đỗ xe, tuy nen, hào kỹ thuật. Tuy nhiên, việc khai thác hiện còn theo từng công trình, từng ngành, từng khu đất; tập trung chủ yếu ở tầng nông và thiếu tính kết nối.
Trong khi đó, pháp luật hiện hành chủ yếu điều chỉnh đất đai và công trình, chưa hình thành chế độ pháp lý thống nhất về quyền đối với không gian theo chiều sâu. Quy hoạch cũng chưa được tổ chức đầy đủ theo không gian ba chiều, việc phân vùng, phân tầng và dự trữ không gian còn hạn chế.
Từ thực tế này, Đề án đề xuất chuyển từ cách tiếp cận quản lý từng công trình sang quản trị tổng thể, tích hợp và theo vòng đời, coi không gian ngầm là một nguồn lực không gian quan trọng cần được quản trị thống nhất.
Tạo nền tảng quản trị không gian ngầm đến năm 2030
Ông Tạ Quang Vinh cho biết: Đề án xác định 7 điểm nghẽn chính gồm: nhận thức và cách tiếp cận còn thiên về quản lý công trình đơn lẻ; thể chế và quyền theo chiều sâu chưa đầy đủ; quy hoạch chưa theo không gian ba chiều; mô hình quản trị và phối hợp liên ngành, liên cấp còn phân tán; dữ liệu và chuyển đổi số thiếu chuẩn, khó liên thông; nguồn lực kinh tế, tài chính còn hạn chế; khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, an toàn và bảo vệ chưa tương xứng.
Để tháo gỡ, Đề án đưa ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trong đó tập trung đổi mới nhận thức và phương thức quản trị; hoàn thiện thể chế, xác lập chế độ quyền; đổi mới quy hoạch theo không gian ba chiều; xây dựng hạ tầng dữ liệu và nền tảng số; hoàn thiện mô hình quản trị, điều phối; phát huy giá trị kinh tế và huy động nguồn lực; thúc đẩy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn; đồng thời bảo đảm an toàn, bảo vệ và quản trị rủi ro.
Theo báo cáo, đến năm 2030 cần tạo lập nền tảng với khung thể chế cơ bản, công cụ quy hoạch ba chiều, khung và cơ chế chia sẻ dữ liệu, đồng thời tổng kết các mô hình thí điểm.
Một số chỉ tiêu được đặt ra gồm hạ ngầm tối thiểu 60% đường dây viễn thông, cáp điện tại trung tâm các đô thị lớn; phấn đấu có ít nhất 5 dự án PPP gắn với phát triển theo định hướng TOD; giảm ít nhất 30% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và bảo đảm 100% dự án công trình ngầm quy mô lớn được thẩm định về quốc phòng, an ninh.
Đến năm 2035, mục tiêu là cơ bản hình thành hệ thống quản trị đồng bộ tại các đô thị lớn, trong đó nguồn vốn ngoài ngân sách đạt ít nhất 50% đối với những lĩnh vực có khả năng xã hội hóa.
Đề án cũng đề xuất thí điểm có kiểm soát tại Hà Nội và TP.HCM. Trong đó, Hà Nội tập trung vào quy hoạch ba chiều, quyền theo chiều sâu, dữ liệu và cơ chế tài chính; TP.HCM tập trung vào khả năng chống chịu trước ngập, sụt lún, phát triển TOD và PPP.
"Lộ trình được chia thành 3 giai đoạn: đến năm 2030 xây dựng nền tảng và thí điểm; giai đoạn 2031 - 2035 hoàn thiện, mở rộng tại các đô thị lớn và nghiên cứu Luật Không gian ngầm khi đủ điều kiện; giai đoạn 2036 - 2045 hướng tới quản trị thông minh, khai thác hiệu quả không gian ngầm", ông Tạ Quang Vinh thông tin.
Đề án đề nghị xác định không gian ngầm là nguồn lực không gian, chuyển sang quản trị tổng thể; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và chế độ quyền theo lộ trình; đổi mới quy hoạch đa tầng, ba chiều; xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia dùng chung; hình thành cơ chế kinh tế để huy động nguồn lực; gắn khai thác với bảo vệ, an toàn, quốc phòng, an ninh và tổ chức thí điểm tại Hà Nội, TP.HCM.
Ông Tạ Quang Vinh cho biết thêm: Hồ sơ Đề án cơ bản đã được hoàn thiện và kiến nghị Bộ trưởng cho phép tiếp tục hoàn chỉnh hồ sơ để trình Đảng ủy Chính phủ xem xét, cho ý kiến trước ngày 30/9/2026.