Điện mặt trời mái nhà: Từ khoản tiết kiệm đến "tấm hộ chiếu xanh" của doanh nghiệp

Điện mặt trời mái nhà không còn đơn thuần là giải pháp giảm chi phí. Với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, đây đang trở thành một "tấm hộ chiếu xanh" để đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát triển bền vững.

Không chỉ là bài toán hóa đơn tiền điện

Giữa cái nắng gay gắt cuối tháng 7, hàng chục nghìn tấm pin mặt trời phủ kín mái những nhà xưởng rộng hàng chục ha tại Khu công nghiệp Hải Yên (Quảng Ninh) lặng lẽ hấp thụ từng tia nắng để tạo ra dòng điện phục vụ sản xuất. Mỗi ngày, nguồn điện ấy giúp doanh nghiệp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng tiền điện. Nhưng điều đáng nói hơn, phía sau những con số tiết kiệm đó là một sự thay đổi lớn trong tư duy của các nhà sản xuất.

Trên mái năm nhà xưởng của Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Ngân Long, gần 20 MW điện mặt trời đã được đưa vào vận hành từ cuối năm ngoái. Từ trên cao nhìn xuống, những dãy pin xanh thẫm nối tiếp nhau gần như phủ kín toàn bộ mái nhà xưởng, tạo nên một "nhà máy điện" đặc biệt ngay trong khuôn viên doanh nghiệp.

Ông Phạm Xuân Giỏi, Chủ quản điện của Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Ngân Long cho biết, doanh nghiệp đã đầu tư khoảng 150 tỷ đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà. Đây là một trong những khoản đầu tư lớn nhất của doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng những năm gần đây.

Là doanh nghiệp chuyên sản xuất sợi dệt phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu, Ngân Long hiện có hơn 2.000 lao động, với dây chuyền sản xuất tiêu thụ lượng điện rất lớn. Trước khi đầu tư điện mặt trời, mỗi tháng doanh nghiệp phải chi từ 40-60 tỷ đồng tiền điện.

Khi hệ thống đi vào vận hành, khoảng 8-10% nhu cầu điện của nhà máy được đáp ứng bằng nguồn điện sản xuất ngay trên mái nhà. Tỷ lệ không quá lớn so với tổng nhu cầu, nhưng đủ giúp doanh nghiệp tiết kiệm trung bình 5-6 tỷ đồng mỗi tháng; những tháng nắng thuận lợi, khoản tiết kiệm có thể lên tới 6-7 tỷ đồng.

Nếu chỉ nhìn vào những con số ấy, nhiều người sẽ nghĩ động lực đầu tư điện mặt trời mái nhà đơn giản là để giảm chi phí. Nhưng theo ông Giỏi, đó chỉ là một phần của câu chuyện thay đổi tư duy của các nhà sản xuất.

Ông cho biết, nhiều đối tác nước ngoài thường xuyên cử đoàn chuyên gia tới đánh giá nhà máy. Bên cạnh năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm, các đoàn kiểm tra ngày càng quan tâm đến nguồn năng lượng doanh nghiệp sử dụng, hiệu quả tiết kiệm điện cũng như các giải pháp giảm phát thải trong toàn bộ quá trình sản xuất.

"Điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp doanh nghiệp cắt giảm đáng kể chi phí điện mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu", ông Giỏi chia sẻ.

Nhận thấy hiệu quả từ hệ thống hiện hữu, doanh nghiệp đang tiếp tục khảo sát để mở rộng lắp đặt trên mái các nhà kho và khu ký túc xá. Tuy nhiên, quy mô đầu tư sẽ còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của lưới điện và sự thống nhất với đơn vị điện lực.

Điện xanh trở thành "lợi thế cạnh tranh" của khu công nghiệp

Câu chuyện của Ngân Long không còn là trường hợp cá biệt. Chỉ cách đó vài chục kilomet, tại Khu công nghiệp Hải Hà, những mái nhà xưởng của Công ty TNHH Công nghệ kỹ thuật Ngân Hà cũng đã được phủ kín tấm pin mặt trời.

Với tổng công suất hơn 20MW, hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang giúp Công ty TNHH Công nghệ kỹ thuật Ngân Hà tiết kiệm từ 5,6-6,3 tỷ đồng tiền điện mỗi tháng. Dù vậy, khoản tiết kiệm này vẫn chỉ đáp ứng một phần nhu cầu năng lượng rất lớn của nhà máy. Mỗi tháng, doanh nghiệp vẫn phải chi từ 75-84 tỷ đồng để mua điện từ lưới phục vụ sản xuất.

Theo ông Cà Văn Cường, Chủ quản điện Công ty TNHH Công nghệ kỹ thuật Ngân Hà, điện mặt trời mái nhà không nhằm thay thế hoàn toàn nguồn điện lưới mà là giải pháp bổ sung, giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn cung, giảm chi phí sản xuất và từng bước thực hiện các mục tiêu giảm phát thải.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về sử dụng năng lượng sạch và phát triển bền vững, việc đầu tư điện mặt trời mái nhà đang trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là điểm cộng quan trọng đối với các khu công nghiệp trong thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, nhất là các tập đoàn đa quốc gia ưu tiên lựa chọn những địa điểm sản xuất đáp ứng tiêu chí tăng trưởng xanh và giảm phát thải.

Tương tự, tại Khu công nghiệp DEEP C (Hải Phòng), điện mặt trời mái nhà được triển khai không chỉ trên các công trình do chủ đầu tư sở hữu mà còn tại nhiều nhà xưởng của các doanh nghiệp.

Theo ông Đào Văn Thuấn, đại diện bộ phận quản lý điện DEEP C, đến nay chủ đầu tư đã đưa vào vận hành hơn 5MW điện mặt trời mái nhà. Tính cả các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, tổng công suất đã đạt khoảng 21MW và dự kiến sẽ tăng lên khoảng 64MW vào năm 2027.

Đáng chú ý, không ít dự án được chia thành nhiều giai đoạn kéo dài đến năm 2030, cho thấy doanh nghiệp không còn coi điện mặt trời là một khoản đầu tư ngắn hạn mà đã đưa vào chiến lược phát triển lâu dài.

Điển hình là Công ty TNHH Kính Flat Việt Nam. Hệ thống điện mặt trời công suất khoảng 11,5MW hiện đáp ứng gần một phần ba nhu cầu điện tức thời của nhà máy vào những ngày nắng tốt. Song song với đó, doanh nghiệp còn đầu tư hệ thống thu hồi nhiệt dư để phát điện với công suất khoảng 5 MW, tạo ra trung bình khoảng 90.000 kWh mỗi ngày.

Việc kết hợp nhiều giải pháp năng lượng giúp doanh nghiệp không chỉ giảm đáng kể lượng điện mua từ lưới mà còn tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Ngành điện đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà

Nhìn rộng hơn, xu hướng này đang lan tỏa tại nhiều địa phương phía Bắc theo "hiệu lệnh" từ Chính phủ sau chỉ thị 20 về tăng cường tiết kiệm điện giai đoạn 2023-2025 và Chỉ thị 10 về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.

Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), 100% UBND các tỉnh, thành phố trên địa bàn quản lý đã ban hành kế hoạch hoặc chỉ thị triển khai điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ gắn với chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nhiều địa phương không chỉ khuyến khích doanh nghiệp mà còn đặt mục tiêu phát triển điện mặt trời tại cơ quan công sở, trường học, cơ sở y tế và hộ gia đình.

Sự chuyển động đồng bộ từ chính quyền địa phương, ngành điện và cộng đồng doanh nghiệp cho thấy điện mặt trời mái nhà đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây, quyết định đầu tư chủ yếu được cân nhắc trên cơ sở thời gian hoàn vốn và khoản tiền điện tiết kiệm được, thì nay giá trị của hệ thống còn nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của thương mại toàn cầu.

Mỗi kWh điện được tạo ra trên mái nhà không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất, mà còn giúp doanh nghiệp tiến thêm một bước trên hành trình chuyển đổi xanh.

Ông Ngô Sơn Hải, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng cho hay, liên quan đến chủ trương phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, EVN đang tích cực tuyên truyền, phổ biến chính sách, hướng dẫn kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khách hàng trong quá trình đấu nối, vận hành hệ thống.

Không chỉ vận động khách hàng, EVN cũng chủ động triển khai tại chính các cơ sở của mình. Hiện nay, phần lớn trụ sở làm việc, nhà điều hành và các công trình đủ điều kiện của ngành điện đã được lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhằm giảm tiêu thụ điện từ lưới điện quốc gia. EVN sẽ tiếp tục rà soát để mở rộng triển khai tại những địa điểm còn tiềm năng và bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Bên cạnh đó, ngành điện cũng khuyến khích cán bộ, công nhân viên và gia đình tích cực tham gia phát triển điện mặt trời mái nhà, góp phần lan tỏa tinh thần sử dụng năng lượng xanh, tiết kiệm và hiệu quả trong cộng đồng.

Theo ông Ngô Sơn Hải, đây là những nhóm giải pháp trọng tâm đang được EVN triển khai nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của Chính phủ về tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng hiệu quả và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục gia tăng.