Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vừa qua để lại một dấu ấn đáng chú ý: Khối lượng công việc lớn được đặt ra trong một khoảng thời gian ngắn, nhiều vấn đề cấp thiết từ thực tiễn được đưa lên nghị trường để xem xét, quyết định.
Đằng sau nhịp độ khẩn trương ấy là một yêu cầu ngày càng rõ: Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, phải đủ nhanh để tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở phát triển, nhưng đồng thời phải đủ chắc, để khi đi vào thực tế không tạo thêm những điểm nghẽn mới.
Phiên khai mạc kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
Nhìn từ góc độ đó, ý nghĩa của một kỳ họp Quốc hội không chỉ nằm ở số lượng dự án luật, nghị quyết được xem xét hay thông qua.
Quan trọng hơn là những quyết sách ấy có tạo ra chuyển biến cụ thể trong đời sống hay không, có giúp người dân thuận lợi hơn khi tiếp cận chính sách, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và thời gian, giúp địa phương có thêm công cụ để phát triển hay không? Nói cách khác, luật được ban hành mới chỉ là điểm khởi đầu; sức sống của chính sách phải được đo bằng hiệu quả thực thi.
Đặc biệt, trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp đang được vận hành, câu chuyện phân cấp, phân quyền càng trở nên quan trọng. Việc đưa thẩm quyền về gần dân hơn có thể giúp các quyết định sát thực tiễn, giảm tầng nấc trung gian và rút ngắn thời gian xử lý công việc. Nhưng phân quyền chỉ thực sự tạo ra hiệu quả khi đi cùng nguồn lực, năng lực cán bộ, dữ liệu, quy trình và cơ chế kiểm soát phù hợp.
Nếu chỉ chuyển quyền quyết định mà chưa chuyển đầy đủ điều kiện để thực hiện, điểm nghẽn có thể không mất đi mà chỉ chuyển từ cấp này sang cấp khác.
Do đó, phân cấp, phân quyền cần được nhìn nhận không chỉ là câu chuyện "ai được quyết", mà còn là "ai chịu trách nhiệm", "chịu trách nhiệm đến đâu" và "người dân có thể giám sát bằng cách nào".
Đây cũng là điều kiện để khắc phục tâm lý e ngại trách nhiệm trong thực thi công vụ, một vấn đề từng khiến nhiều chính sách dù đã có quy định nhưng vẫn triển khai chậm.
Cùng với phân cấp là yêu cầu chuyển đổi phương thức quản lý. Một nền hành chính hiện đại không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào kiểm soát mọi hoạt động từ trước khi người dân và doanh nghiệp được thực hiện. Việc giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm là hướng đi cần thiết để giải phóng nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, hậu kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng.
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy không ít điểm nghẽn không nằm ở luật mà nằm ở khâu sau đó: Văn bản hướng dẫn chưa kịp thời, cách hiểu giữa các cơ quan chưa thống nhất hoặc cán bộ thực thi chưa đủ cơ sở để quyết định...
Vì vậy, sau mỗi quyết sách, cần có một cơ chế theo dõi thực thi đủ sát để nhận diện ngay những vướng mắc phát sinh. Luật đã ban hành không có nghĩa là công việc kết thúc. Ngược lại, đó là lúc chính sách bước vào phép thử quan trọng nhất: Phép thử của thực tế.