Doanh nghiệp Việt cần làm gì để đi nhanh hơn mà không phải trả giá?

Mục tiêu tăng trưởng cao đặt doanh nghiệp trước bài toán kép: vừa mở rộng quy mô, vừa nâng năng suất và sức cạnh tranh. Vốn, công nghệ và chuyển đổi xanh đang trở thành những điều kiện quyết định để đi nhanh nhưng không đánh đổi tính bền vững.

Tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không còn là hai lựa chọn tách biệt. Khi yêu cầu về năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức chống chịu ngày càng cao, doanh nghiệp phải biến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo thành giá trị kinh tế thực.

Đây là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026, tổ chức ngày 5/10 tại Hà Nội với chủ đề "Tăng trưởng bứt phá – Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình".

Không phải sản xuất nhiều hơn mà là giữ lại nhiều hơn 

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững "không phải là hai con đường" mà là một hành trình chung. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, địa phương đồng hành, doanh nghiệp tiên phong và khoa học công nghệ tạo động lực.

VCCI cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại chính sách, kết nối doanh nghiệp với đối tác trong và ngoài nước, hỗ trợ đổi mới sáng tạo, phổ biến mô hình kinh doanh bền vững và nâng khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng một nền kinh tế tự cường và bền vững cần dựa trên các trụ cột gồm nâng năng suất, tăng đổi mới sáng tạo, đưa doanh nghiệp trong nước trở thành chủ thể trung tâm, cải thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực.

Cách tiếp cận này cũng làm thay đổi bài toán xanh hóa. Thay vì coi các tiêu chuẩn môi trường là khoản chi phí doanh nghiệp buộc phải gánh, chuyển đổi xanh cần được xem như khoản đầu tư để nâng năng suất và sức cạnh tranh.

Theo ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD, Việt Nam đã trở thành một "cường quốc cà phê", đứng đầu thế giới về Robusta, thứ hai về xuất khẩu cà phê và có năng suất trên mỗi hecta cao gấp ba lần mức trung bình toàn cầu.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng tiếp theo không còn chủ yếu nằm ở mở rộng diện tích hay sản lượng trong bối cảnh đất, nước ngày càng hạn chế và biến đổi khí hậu gia tăng. Bài toán lớn hơn là giữ lại nhiều giá trị hơn từ hạt cà phê tại Việt Nam.

Ông cho rằng chuỗi giá trị phải bắt đầu từ nông trại. Nông dân cần được nhìn nhận như những "doanh nhân nông nghiệp", bởi họ đầu tư vốn, lao động và trực tiếp chịu rủi ro về khí hậu, thị trường.

Trong 15 năm, Nestlé cho biết đã làm việc trực tiếp với hơn 23.000 hộ nông dân Tây Nguyên, hỗ trợ hơn 200.000 lượt nông dân thông qua đào tạo và phân phối hơn 100 triệu cây giống cà phê năng suất cao, kháng bệnh. Tại các nông trại hợp tác, lượng nước tưới giảm 40-60%, phân bón hóa học và thuốc trừ sâu giảm khoảng 20%.

Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở chế biến sâu.

Theo số liệu ông Binu Jacob đưa ra, một kg cà phê nhân xanh có giá khoảng 160.000 đồng. Sau rang, giá trị có thể tăng hơn hai lần; chế biến thành cà phê hòa tan gần ba lần. Khi trở thành sản phẩm hoàn chỉnh, đóng gói và có thương hiệu, giá trị có thể tăng khoảng bốn lần.

Điều đó cho thấy dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở việc xuất khẩu nhiều hơn, mà ở khả năng giữ lại phần giá trị gia tăng lớn hơn trong nước thông qua công nghệ, chế biến và thương hiệu.

Khi các tập đoàn tăng chế biến tại Việt Nam, doanh nghiệp trong nước cũng có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, từ bao bì, logistics đến kỹ thuật và xây dựng nhà máy.

Từ cam kết xanh đến bài toán vốn và công nghệ

Một doanh nghiệp lớn khó đạt mục tiêu xanh nếu các nhà cung ứng phía sau không đủ vốn và công nghệ để chuyển đổi.

Ông James Crampton, Giám đốc Ngoại vụ cấp cao HEINEKEN Việt Nam, Phó Chủ tịch VBCSD, cho rằng không doanh nghiệp nào có thể tăng trưởng độc lập. Năng lực của địa phương, đối tác và hệ sinh thái xung quanh cuối cùng sẽ tác động trở lại chất lượng tăng trưởng của chính doanh nghiệp.

Ở góc độ sản xuất, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Sản xuất Vinamilk, cho rằng muốn đưa chính sách vào thực tế cần xây dựng các mô hình "có thể đo lường được, kiểm chứng được và nhân rộng được". Đây cũng là khoảng cách lớn từ cam kết đến đầu tư.

Doanh nghiệp có thể nhận thức được sức ép xanh hóa, nhưng để biến nhận thức thành dự án thực tế còn phụ thuộc vào công nghệ, nhân lực, chính sách và đặc biệt là khả năng tiếp cận vốn.

Hai phiên chuyên đề tại VCSF 2026 vì thế tập trung vào hai "đầu vào" quan trọng: đổi mới sáng tạo và tài chính xanh.

Một bên tạo ra công nghệ, mô hình kinh doanh và năng suất mới. Bên còn lại cung cấp nguồn lực để biến các ý tưởng chuyển đổi thành dự án. Thiếu một trong hai, mục tiêu phát triển bền vững có nguy cơ dừng ở cam kết.

Phát biểu kết luận diễn đàn ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD chia sẻ: Đối thoại công - tư tại diễn đàn đã nhận diện một số khoảng trống cần tiếp tục tháo gỡ, từ chính sách, môi trường kinh doanh đến đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực và tài chính.

Các khuyến nghị sẽ được VBCSD-VCCI tổng hợp, báo cáo Chính phủ và Hội đồng Quốc gia về Phát triển bền vững.

Ở góc độ kinh tế, đây chính là những mắt xích quyết định doanh nghiệp có thể chuyển từ "tuân thủ để tồn tại" sang "chuyển đổi để cạnh tranh" hay không.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số tạo sức ép phải đi nhanh. Nhưng nếu tốc độ tiếp tục dựa chủ yếu vào tiêu tốn thêm tài nguyên, vốn và lao động, nền kinh tế khó duy trì đà tăng trưởng dài hạn.

Dư địa lớn hơn nằm ở năng suất, công nghệ, chất lượng nhân lực, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Khi đó, chuyển đổi xanh không còn là phần việc đứng bên cạnh mục tiêu tăng trưởng. Nó trở thành một trong những điều kiện để doanh nghiệp Việt đi nhanh hơn mà không phải trả giá bằng sức cạnh tranh trong tương lai.