Dù được coi là bệnh lành tính, song cúm mùa có thể biến chứng nặng cả ở người cao tuổi và người trẻ, nhất là với các bệnh nhân vốn mắc các bệnh mạn tính, béo phì.
Nguy kịch vì cúm mùa
Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương thường xuyên tiếp nhận nhiều ca cúm mùa có biến chứng nặng từ nhiều tuyến chuyển đến. Gần đây nhất là một nữ bệnh nhân 63 tuổi, vốn mang bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường nhiều năm.
Một ca nhiễm cúm mùa biến chứng nặng phải điều trị tích cực tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương.
Theo người nhà, ban đầu, bệnh nhân chỉ có các các triệu chứng sốt, ho giống cúm thông thường. Tuy nhiên, sau khoảng 3 ngày, xuất hiện tình trạng lơ mơ, hôn mê. Khi nhập viện, bệnh nhân bị rối loạn đường huyết nghiêm trọng, rối loạn nước điện giải và sốc nhiễm trùng. Dù được hồi sức tích cực, bệnh nhân đã không qua khỏi.
Một trường hợp khác là bệnh nhân nam 24 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Sau khi mắc cúm và tự điều trị tại nhà, đến ngày thứ tư xuất hiện đau ngực, khó thở.
Khi nhập viện, bệnh nhân bị viêm phổi nặng, suy hô hấp, tổn thương phổi lan rộng hai bên, kèm theo viêm cơ tim và tràn dịch màng ngoài tim. Sau nhiều tuần điều trị tích cực, bệnh nhân mới có thể hồi phục.
BS chuyên khoa II Nguyễn Trung Cấp, Phó giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, có 2 nhóm khi mắc cúm có thể diễn biến nặng. Đó là nhóm người cao tuổi, người mắc các bệnh lý nền.
Còn theo TS. BS Vũ Quốc Đạt, Phó trưởng khoa Bệnh nhiệt đới và Can thiệp giảm hại, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, phần lớn các ca nặng đều rơi vào nhóm bệnh nhân có bệnh lý nền như đái tháo đường, phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, hoặc bệnh gan mạn tính.
Các bệnh lý này khiến bệnh nhân suy giảm miễn dịch, làm cho cơ thể khó chống đỡ trước sự xâm nhập và phát triển của virus. Khi nhiễm cúm, nhóm bệnh nhân này có nguy cơ cao tiến triển nặng. Thực tế đã ghi nhận các trường hợp tử vong do cúm ở nhóm có bệnh nền.
Những sai lầm khi tự điều trị
BS Nguyễn Trung Cấp cho biết, trong quá trình điều trị, các bác sĩ nhận thấy nhiều trường hợp bệnh nhân cúm trở nặng do tâm lý chủ quan hoặc mắc sai lầm trong quá trình tự điều trị.
Nhiều người thường coi cúm là bệnh "xoàng". Mặc dù đa số trường hợp cúm diễn biến nhẹ, vẫn có những bệnh nhân chuyển nặng rất nhanh, không chỉ ở người cao tuổi, người có bệnh nền mà cả người trẻ khỏe mạnh.
Bên cạnh đó, đa phần người bệnh thường tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh và các thuốc chứa corticoid. Cúm do virus cúm gây ra nên việc tự ý sử dụng kháng sinh không những không giúp bệnh nhanh khỏi mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc. Trong khi đó, thuốc chứa corticoid nếu sử dụng không đúng chỉ định có thể gây suy giảm miễn dịch, làm tăng nguy cơ bội nhiễm và khiến bệnh diễn biến phức tạp hơn.
Nguyên nhân khiến nhiều người bệnh mắc cúm nhập viện muộn là việc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo. Người bệnh cần đến cơ sở y tế khi xuất hiện các biểu hiện như sốt cao liên tục không giảm sau 48 giờ, khó thở, đau tức ngực, nôn nhiều không thể ăn uống, lơ mơ, lú lẫn hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh chóng. Đặc biệt, ở người cao tuổi và người có bệnh nền, dấu hiệu nguy hiểm đôi khi không biểu hiện rõ ràng mà chỉ là tình trạng mệt mỏi, suy sụp nhanh.
Cùng quan điểm, BS Quốc Đạt cho rằng, hiện nay, việc sử dụng các ứng dụng AI để "tư vấn sức khỏe" rất phổ biến. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên tham khảo và không nên thay thế việc thăm khám chuyên khoa.
Các phương pháp điều trị đặc hiệu như dùng kháng sinh, thuốc kháng virus bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý sử dụng khiến hiệu quả không như mong muốn hoặc có thể khiến bệnh diễn biến nặng hơn.
Tiêm phòng thời điểm phù hợp
BS Cấp cho biết, virus cúm có khả năng thay đổi đặc điểm kháng nguyên theo thời gian, đồng thời lượng kháng thể bảo vệ sau tiêm cũng suy giảm dần. Vì vậy, tiêm vaccine cúm hằng năm giúp cơ thể được cập nhật khả năng bảo vệ trước các chủng virus đang lưu hành. Thời điểm tiêm phòng tốt nhất là trước mùa cúm cao điểm.
Nhiễm cúm có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng như viêm phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, nhiễm trùng huyết và làm tăng nguy cơ tử vong. Virus cúm không chỉ tác động lên đường hô hấp mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác, gây suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim.
BS Nguyễn Trung Cấp
BS Đạt cũng khuyến cáo, tại Việt Nam, cúm thường xuất hiện vào hai giai đoạn chính là tháng 5 đến tháng 7 và từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau. Do đó, thời điểm tiêm vaccine phù hợp vào tháng 3 đến tháng 4 và tháng 10 đến tháng 11. Việc tiêm phòng định kỳ giúp tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh.
Bên cạnh đó cần lưu ý, các nhóm có nguy cơ cao mắc cúm gồm: Người trên 65 tuổi; phụ nữ mang thai, đặc biệt đang trong giai đoạn 3 tháng cuối và trẻ nhỏ.
Người cao tuổi có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch, bệnh phổi, gan mạn tính hoặc ung thư cần tiêm vaccine cúm hằng năm; phụ nữ nên tiêm phòng trước khi mang thai hoặc trong 3 tháng đầu thai kỳ để bảo vệ cả mẹ và trẻ. Còn trẻ em có thể tiêm theo chương trình tiêm chủng.
Bên cạnh việc tiêm phòng vaccine, nhóm nguy cơ cần kiểm soát tốt các bệnh mạn tính, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, giữ vệ sinh hô hấp và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.