Trước đà tăng mạnh của giá xăng, dầu kỳ điều hành ngày 5/3, yêu cầu triển khai các giải pháp bình ổn thị trường đang trở nên cấp thiết nhằm hạn chế tác động lan tỏa tới chi phí sản xuất, vận tải và lạm phát.
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông nhanh chóng phản ánh vào thị trường trong nước khi giá xăng dầu đồng loạt tăng mạnh trong kỳ điều hành ngày 5/3. Theo đó, giá xăng tăng khoảng 2.000 đồng/lít, trong khi giá dầu hỏa tăng tới 7.132 đồng/lít.
Đáng chú ý, đợt điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh Quỹ bình ổn giá xăng dầu chưa được sử dụng để can thiệp, dù số dư của quỹ hiện còn hơn 5.617 tỷ đồng, khiến dư luận không khỏi băn khoăn.
Hiện, Quỹ bình ổn xăng dầu còn hơn 5.617 tỷ đồng (Ảnh: Hồng Hạnh).
CPI tăng khoảng 0,63%, cần hãm ngay đà tăng
Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam Nguyễn Tiến Thoả tính toán, các mặt hàng xăng đã tăng tới 13,6%, dầu diesel tăng hơn 23%, mặt hàng dầu hỏa tăng tới 43,8%.
"Đây là mức tăng khá mạnh trong vài năm trở lại đây và chắc chắn sẽ ảnh hưởng nhiều mặt tới tình hình sản xuất, kinh doanh và nền kinh tế, nhất là các lĩnh vực sử dụng nhiều xăng dầu", ông Thỏa ước tính, mức tăng này sẽ ảnh hưởng tới chỉ số giá tiêu dùng (CPI) khoảng 0,63%.
Xăng dầu là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của nhiều ngành kinh tế, với mức độ phụ thuộc khác nhau tùy lĩnh vực. Trong đó, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn nhất ở lĩnh vực vận tải và logistics, khoảng 35-40% tổng chi phí hoạt động. Với ngành khai thác thủy sản, chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến biển có thể chiếm tới 50-60%, khai thác than 45%...
Do có vai trò quan trọng trong vận chuyển và vận hành máy móc, biến động giá xăng dầu thường tạo hiệu ứng lan tỏa, kéo theo chi phí logistics và giá thành hàng hóa tăng theo.
Vì thế, Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, để giá xăng dầu ở mức "có thể chịu đựng được", cần sử dụng các giải pháp nhằm kiềm chế giá của mặt hàng này. Đơn cử, nếu còn quỹ bình ổn xăng dầu thì cần sử dụng ngay nhằm kiềm hãm bớt đà tăng.
Cùng với đó, Nhà nước cần xem xét xử lý các khoản thu từ những sắc thuế để hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, từ đó làm giảm bớt tác động của giá xăng dầu đến các ngành sản xuất và tiêu dùng trong nước.
Giá xăng dầu dự báo còn tăng mạnh (Ảnh: Hồng Hạnh).
Vì sao chưa chi Quỹ bình ổn xăng dầu?
Theo công bố của Bộ Công thương, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu của 27 thương nhân đầu mối hiện còn dư hơn 5.617 tỷ đồng. Trong suốt năm 2025, liên Bộ Công thương - Tài chính không thực hiện trích lập hay chi sử dụng quỹ trong các kỳ điều hành giá xăng dầu.
Lý giải việc kỳ điều hành ngày 5/3 không sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, các yếu tố cấu thành giá cơ sở xăng dầu trong kỳ công bố ngày 5/3 tăng trên 10% so với kỳ công bố trước đó. Mức tăng này được đánh giá có thể tác động đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân. Hiện Bộ Công thương đã có báo cáo gửi Thủ tướng về vấn đề này.
Bà Hiền cũng cho biết, các giải pháp bình ổn giá hiện phải tuân thủ chặt chẽ quy định của Luật Giá. Để kích hoạt Quỹ bình ổn, cơ quan quản lý cần xây dựng phương án bình ổn cụ thể và thực hiện đánh giá tác động chi tiết. Trong khi đó, biến động giá xăng dầu hiện mới xuất hiện ở giai đoạn đầu, nên việc đưa ra đánh giá tác động đầy đủ ngay trong kỳ điều hành đầu tiên là chưa khả thi về mặt thời gian và quy trình pháp lý.
Theo đại diện Bộ Công thương, giải pháp bình ổn giá trong bối cảnh hiện nay không chỉ phụ thuộc vào Quỹ bình ổn mà còn còn có có công cụ khác như điều chỉnh thuế, phí hoặc linh hoạt thời gian điều hành giá.
Một trong những giải pháp khác cũng đang được tính tới là phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để bảo đảm nguồn ngoại tệ và tín dụng cho các doanh nghiệp đầu mối, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động nhập khẩu xăng dầu khi thị trường biến động.
Song song với đó, các thủ tục nhập khẩu cũng sẽ được rút ngắn. Cơ quan hải quan được đề nghị đẩy nhanh quá trình thông quan, trong khi các khâu kiểm tra hợp quy, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với lô hàng nhập khẩu do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý cũng sẽ được xử lý nhanh hơn, nhằm tránh tình trạng hàng về cảng nhưng chậm đưa ra thị trường.
"Cục cũng khuyến nghị các doanh nghiệp đầu mối chủ động tăng cường tạo nguồn và dự trữ hàng hóa, đồng thời tối ưu hóa hệ thống kho bể và logistics để rút ngắn thời gian đưa xăng dầu ra thị trường", bà Hiền nói.