Từ những chợ quê đến các tuyến phố, thanh toán không dùng tiền mặt đang dần trở thành một phần của đời sống nông thôn. Những thay đổi từ một mã QR nhỏ cho thấy công cuộc xây dựng nông thôn mới hôm nay đồng hành cùng sự chuyển mình của toàn xã hội.
Từ quầy hàng đến "chợ số"
Sáng ngày 10/9, chị Nguyễn Thị Bích Hà thôn Nhân Hiền, xã Thường Tín, thành phố Hà Nội đi chợ truyền thống Cầu Chiếc trên địa bàn khu dân cư như thường lệ.
Tuy nhiên, điều khiến chị cảm thấy thú vị là hôm nay, không chỉ các cửa hàng tạp hóa, một số hàng sạp bán rau trái "cây nhà lá vườn" đã sử dụng mã QR nhận thanh toán chuyển khoản thay vì sử dụng tiền lẻ trước đây. Đó là kết quả ban đầu của đợt cao điểm ra quân do UBND xã tổ chức, hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.
Xã Thường Tín ra quân sáng ngày 10/9 trong đợt cao điểm hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt. (Ảnh: PV).
Không phải một lớp tập huấn trong hội trường, chuyển đổi số lần này được đưa thẳng xuống chợ, đến từng quầy hàng, từng cửa hàng - nơi mỗi ngày diễn ra hàng trăm, hàng nghìn giao dịch rất nhỏ.
Đợt cao điểm của UBND xã Thường Tín được triển khai tại 8 chợ và 5 tuyến đường kinh doanh, với sự tham gia của các phòng, ban, đoàn thể, Đoàn Thanh niên, Tổ chuyển đổi số cộng đồng và ngân hàng đồng hành.
Cán bộ xã, đoàn viên thanh niên, Tổ chuyển đổi số cộng đồng cùng lực lượng ngân hàng trực tiếp đến từng hộ kinh doanh, tiểu thương để hướng dẫn tạo mã QR, cài đặt ứng dụng thanh toán điện tử và thực hiện giao dịch.
Mục tiêu cũng rất cụ thể: giúp các hộ kinh doanh hình thành thói quen thanh toán không dùng tiền mặt, giao dịch nhanh hơn, thuận tiện hơn và từng bước nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
"Cá nhân tôi thấy điều này thật thuận tiện và thiết thực. Một mã QR đặt trên quầy hàng có thể chỉ là một thay đổi rất nhỏ. Nhưng khi cả chợ cùng sử dụng, nó lại tạo nên một thói quen mua bán mới cho cả cộng đồng", chị Bích Hà nhận định.
Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản cho biết, xã từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chợ, khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Đây chính là nền tảng quan trọng để Thường Tín từng bước hình thành môi trường kinh doanh văn minh, ổn định, phù hợp với yêu cầu phát triển của địa bàn đang có tốc độ đô thị hóa nhanh sau sáp nhập...
Câu chuyện ở Thường Tín không phải là cá biệt. Tại xã Kim Anh, từ chỗ còn e ngại, bỡ ngỡ với giao dịch điện tử, nhiều tiểu thương, hộ kinh doanh và người dân xã Kim Anh đang dần hình thành thói quen quét mã QR, chuyển khoản khi mua bán. Địa phương đặt mục tiêu đưa thanh toán không dùng tiền mặt trở thành phương thức giao dịch phổ biến tại các chợ dân sinh và điểm kinh doanh trên địa bàn.
Theo ông Nguyễn Hồng Định, Trưởng thôn Mỹ Ninh, dù là khu vực nông thôn, người dân chủ yếu làm nông nghiệp, việc tiếp cận công nghệ trước đây còn hạn chế, nhưng sau quá trình tuyên truyền, vận động, thanh toán điện tử đã nhận được sự đồng tình của đông đảo người dân.
"Ban đầu, nhiều người lo quên mật khẩu, thao tác chuyển tiền nhầm hoặc bị lừa đảo trực tuyến. Đến nay, phần lớn các hộ kinh doanh trên địa bàn đã sử dụng hình thức chuyển khoản. Không chỉ thuận tiện, thanh toán không dùng tiền mặt còn giúp hạn chế nguy cơ mất tiền do trộm cắp, cướp giật và giảm những bất tiện trong việc chuẩn bị, quản lý tiền mặt.", ông Nguyễn Hồng Định cho biết.
Hiện trên địa bàn chỉ còn một bộ phận rất nhỏ người cao tuổi gặp khó khăn khi tiếp cận phương thức thanh toán điện tử. Phần lớn trong số này là những người bán nhỏ lẻ như rau, trứng… với giá trị giao dịch thấp nên tiền mặt vẫn được sử dụng. Chính quyền địa phương tiếp tục tuyên truyền, đồng thời nhắc nhở người dân nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.
Thay đổi nhỏ, mục tiêu lớn
Theo ông Nguyễn Văn Binh, Phó Phòng Kinh tế xã Kim Anh, từ tháng 9 đến hết tháng 12/2026, xã triển khai đợt cao điểm xây dựng các chợ dân sinh, điểm kinh doanh trên tuyến đường không dùng tiền mặt. Đây là hoạt động nhằm cụ thể hóa chủ trương thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, phát triển kinh tế số, xã hội số.
"Xã đặt mục tiêu 100% hộ kinh doanh tại các chợ dân sinh được tuyên truyền, hướng dẫn và triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Ba tuyến đường được lựa chọn xây dựng mô hình gồm tuyến đường 14, tuyến đường Thái Lai và tuyến đường Quán Mỹ", ông Nguyễn Văn Binh nói.
Trước đó, cuối tháng 8/2026, tại Chợ Đình Tân Lập, UBND - UBMTTQ Việt Nam xã Ô Diên tổ chức ra mắt mô hình "Chợ số - Chợ văn minh" và "Tuyến phố bảo đảm an toàn thực phẩm - Thanh toán không dùng tiền mặt".
Tiểu thương chợ truyền thống xã Ô Diên quyết tâm thay đổi thói quen kinh doanh đã hình thành từ nhiều năm. (Ảnh PV).
Điều đáng chú ý là mô hình không dừng ở một buổi ra mắt hay việc vận động tiểu thương đặt mã QR. Đây là một phần trong đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số trên địa bàn xã, với mục tiêu đưa những tiện ích số đến gần hơn với hoạt động kinh doanh hằng ngày.
Tại 4 chợ gồm Chợ Gối, Chợ Đình, Chợ Dày và Chợ Bá cùng các tuyến phố kinh doanh trọng điểm, 858 hộ kinh doanh đã được tuyên truyền, hướng dẫn. Trong số này, 805 hộ đã lắp đặt mã QR thanh toán, đạt 93%. Tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt tại các khu vực triển khai đạt trên 70%.
Với người dân, những con số ấy có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản. Đi chợ, mua hàng, quét mã, chuyển tiền. Với tiểu thương, đó lại là một bước thay đổi thói quen kinh doanh đã hình thành từ nhiều năm.
Bà Đào Thị Phương, một hộ kinh doanh tại xã Tân Lập, cho rằng mô hình "Chợ số - Chợ văn minh" thiết thực và phù hợp với xu hướng hiện nay. Bên cạnh thanh toán không dùng tiền mặt, bà xác định tiếp tục thực hiện niêm yết giá, bảo đảm chất lượng hàng hóa, giữ gìn vệ sinh và chấp hành các quy định trong kinh doanh.
Điều quan trọng hơn câu chuyện "có mã QR hay chưa" là khi phương thức thanh toán thay đổi, cùng với đó là cách thức quản lý doanh thu, thực hiện nghĩa vụ thuế và tổ chức hoạt động kinh doanh cũng dần thay đổi.
Các hộ kinh doanh tại Ô Diên được hỗ trợ cài đặt ứng dụng eTaxMobile, tạo thuận lợi trong thực hiện nghĩa vụ thuế điện tử. Những công cụ trước đây vốn được nhiều người nghĩ là dành cho doanh nghiệp hoặc những khu vực đô thị, nay đang từng bước xuất hiện ngay tại chợ và các tuyến phố kinh doanh ở địa bàn nông thôn.
Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên Bùi Thị Thu Hằng nhấn mạnh, việc quét mã QR, thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng eTaxMobile không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn góp phần hình thành phương thức kinh doanh minh bạch, văn minh, phù hợp với xu thế chuyển đổi số.
Nếu "chợ số" cho thấy công nghệ đang bước vào hoạt động mua bán, thì câu chuyện an toàn thực phẩm lại cho thấy chuyển đổi theo hướng văn minh đang diễn ra đồng thời ở một lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân.
Tại khu vực Khu đô thị Tân Tây Đô, xã Ô Diên triển khai "Tuyến phố bảo đảm an toàn thực phẩm" với 24 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố. Qua kiểm tra, cả 24/24 cơ sở đạt yêu cầu về an toàn thực phẩm và được trao logo nhận diện "Cơ sở có kiểm soát an toàn thực phẩm".
Một bên là mã QR để thanh toán thuận tiện hơn; một bên là logo để người dân dễ nhận diện cơ sở đã được kiểm soát về an toàn thực phẩm. Những dấu hiệu tưởng như rất nhỏ ấy cùng hướng tới một môi trường kinh doanh rõ ràng, an toàn và văn minh hơn.
Từ những thao tác nhỏ, chuyển đổi số trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống. (Ảnh PV).
Cách làm này cho thấy một điểm quan trọng của chuyển đổi số ở cơ sở: công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân có thể sử dụng nó trong những công việc quen thuộc nhất.
Một tiểu thương có thể chưa cần biết nhiều về khái niệm kinh tế số, nhưng có thể biết quét mã để nhận tiền. Một người dân có thể không quan tâm đến những thuật ngữ về chuyển đổi số, nhưng sẽ thấy thuận tiện khi không phải mang theo nhiều tiền mặt. Một hộ kinh doanh có thể chưa quen với các ứng dụng quản lý, nhưng sẽ dần hình thành thói quen thực hiện nghĩa vụ thuế trên môi trường điện tử.
Đây cũng chính là giá trị dễ nhận thấy của quá trình xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay. Nông thôn mới không chỉ được nhìn bằng những con đường rộng hơn, những công trình khang trang hơn hay diện mạo làng quê sạch đẹp hơn. Một nông thôn mới hiện đại còn phải tạo ra môi trường sống thuận tiện, an toàn, minh bạch; để người dân tiếp cận được những tiện ích mà trước đây chủ yếu hiện diện ở khu vực đô thị.