Hà Nội chuyển hướng phát triển làng nghề theo mô hình kinh tế đa giá trị
Với 337 làng nghề được công nhận, Hà Nội đang định hướng chuyển từ sản xuất gia công đơn thuần sang mô hình kinh tế đa giá trị, gắn bảo tồn di sản với du lịch, chuỗi liên kết và phát triển công nghiệp văn hóa.
Nguồn lực kinh tế quan trọng của Thủ đô
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có 1.350 làng có nghề. Trong đó, 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận. Đây là nguồn lực quan trọng, vừa tạo sinh kế cho người dân nông thôn, vừa lưu giữ những giá trị văn hóa, kỹ thuật sản xuất được hình thành và truyền nối qua nhiều thế hệ.

Du khách tìm hiểu sản phẩm gốm sứ Bát Tràng (xã Bát Tràng) tại Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026.
Trong số 337 làng nghề đã được công nhận, nhóm sản xuất đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, thủy tinh, dệt may, sợi, thêu ren, đan lát, cơ khí nhỏ chiếm phần lớn với 202 làng nghề. Tiếp đó là lĩnh vực chế biến, bảo quản nông, lâm, thủy sản với 75 làng nghề; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ có 24 làng nghề.
Sự đa dạng về ngành nghề tạo nên đặc trưng riêng của kinh tế nông thôn Hà Nội. Nhiều sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có khả năng tham gia thị trường xuất khẩu, trở thành sản phẩm mang dấu ấn văn hóa và bản sắc địa phương.
Trưởng phòng Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Hoàng Thị Hòa cho biết, với sự quan tâm lớn của thành phố, những năm qua, các làng nghề tiếp tục duy trì phát triển. Doanh thu của 337 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống đã được công nhận ước đạt trên 25.000 tỷ đồng/năm.
Nhiều làng nghề có doanh thu hàng trăm tỷ đồng, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Tiêu biểu, làng nghề gốm sứ Bát Tràng đạt 2.000 - 3.000 tỷ đồng/năm; làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng gần 700 tỷ đồng/năm; làng nghề gốm sứ Kim Lan đạt 500 - 700 tỷ đồng/năm; làng nghề mộc Vạn Điểm gần 400 tỷ đồng/năm; làng nghề cây cảnh hoa giấy Phù Đổng trên 250 tỷ đồng/năm.
Không chỉ đóng góp về giá trị sản xuất, sự phát triển ổn định của các làng nghề còn tạo việc làm cho trên 250.000 lao động, với thu nhập bình quân đạt từ 7 - 8 triệu đồng/lao động/tháng. Qua đó, làng nghề góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tăng thu nhập, ổn định đời sống và tạo thêm động lực phát triển cho các địa phương.
Những kết quả này cho thấy làng nghề không đơn thuần là hoạt động sản xuất truyền thống mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của kinh tế Thủ đô. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phân tán và chủ yếu dựa vào gia công đang đặt ra những giới hạn về năng suất, khả năng cạnh tranh cũng như việc khai thác giá trị văn hóa của sản phẩm.
Chuyển từ sản xuất đơn thuần sang kinh tế đa giá trị
Xác định làng nghề là thành tố quan trọng trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống người dân, Hà Nội đã ban hành “Đề án tổng thể phát triển làng nghề giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”, với các mục tiêu và giải pháp cụ thể.
Định hướng trọng tâm là chuyển dịch mạnh mẽ mô hình phát triển làng nghề từ “sản xuất gia công đơn thuần, phân tán” sang “kinh tế làng nghề đa giá trị, chuỗi liên kết, tuần hoàn, sáng tạo và gắn với du lịch di sản”.
Đây là bước chuyển nhằm khai thác đồng thời nhiều giá trị từ làng nghề. Bên cạnh hoạt động sản xuất, các địa phương có thể phát huy giá trị kiến trúc, cảnh quan, lịch sử, văn hóa và kỹ thuật thủ công để phát triển dịch vụ, du lịch trải nghiệm, giới thiệu sản phẩm. Qua đó, người dân không chỉ có thu nhập từ bán hàng hóa mà còn có thêm cơ hội tham gia các hoạt động dịch vụ, thương mại và du lịch.
Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho biết, thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố, thời gian qua, đơn vị đã tích hợp quy hoạch không gian bảo tồn làng nghề vào Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm; phân định rõ “lõi di sản” phục vụ văn hóa, du lịch với vùng sản xuất tập trung.
Cách tiếp cận này nhằm giải quyết yêu cầu vừa bảo tồn không gian làng nghề, vừa tổ chức lại hoạt động sản xuất theo hướng phù hợp. Khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử được định hướng phát huy phục vụ tham quan, trải nghiệm; trong khi hoạt động sản xuất cần có không gian phù hợp, hạ tầng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
Cùng với quy hoạch, thành phố phối hợp đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hạ tầng các cụm công nghiệp làng nghề. Đây là điều kiện quan trọng để từng bước sắp xếp hoạt động sản xuất, tạo mặt bằng phát triển, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức sản xuất tại các địa phương.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đang rà soát, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát triển làng nghề, bảo đảm phù hợp với Luật Thủ đô và Nghị định thay thế Nghị định số 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn.

Doanh thu từ các làng nghề Hà Nội những năm qua đạt bình quân 25.000 tỷ đồng. Ảnh: HNM.
Gắn bảo tồn di sản với du lịch và công nghiệp văn hóa
Trong giai đoạn tới, Hà Nội xác định phát triển làng nghề gắn với du lịch di sản và công nghiệp văn hóa là một trong những hướng đi trọng tâm. Thành phố tập trung nâng cấp hạ tầng dịch vụ tại 4 làng nghề thành viên Mạng lưới Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới, gồm Bát Tràng, Vạn Phúc, Sơn Đồng và Chuyên Mỹ.
Đây đều là những địa danh có giá trị nổi bật về nghề thủ công, sản phẩm truyền thống và bản sắc văn hóa. Việc nâng cấp hạ tầng dịch vụ được kỳ vọng tạo điều kiện để các làng nghề phát triển hoạt động đón khách, tổ chức trải nghiệm, giới thiệu quy trình sản xuất và quảng bá sản phẩm.
Khi được kết nối với các tuyến du lịch, làng nghề có thể trở thành điểm đến văn hóa, nơi du khách không chỉ mua sắm mà còn tìm hiểu lịch sử nghề, trực tiếp trải nghiệm kỹ thuật thủ công và tiếp cận đời sống cộng đồng. Đây cũng là cách gia tăng giá trị cho sản phẩm, đưa thương hiệu làng nghề đến gần hơn với thị trường trong nước và quốc tế.
Một nhiệm vụ khác được đặt ra là xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu số dùng chung và bản đồ số làng nghề Hà Nội. Việc số hóa thông tin sẽ tạo nền tảng để quản lý, quảng bá và kết nối các làng nghề; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp, đơn vị lữ hành tìm kiếm thông tin, xây dựng sản phẩm du lịch phù hợp.
Thành phố cũng định hướng chuẩn hóa và kết nối tour, tuyến du lịch làng nghề di sản với các doanh nghiệp lữ hành quốc tế; kết hợp khai thác kinh tế ban đêm, không gian đi bộ và ẩm thực OCOP tại những địa phương có tiềm năng. Đây là hướng mở rộng không gian phát triển, giúp hoạt động du lịch làng nghề không chỉ giới hạn trong tham quan ban ngày mà có thể kết nối với các dịch vụ văn hóa, ẩm thực và thương mại.
Với nguồn lực 337 làng nghề đã được công nhận, doanh thu ước đạt trên 25.000 tỷ đồng/năm và trên 250.000 lao động đang tham gia, Hà Nội có nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế làng nghề theo hướng bền vững. Việc chuyển đổi mô hình không chỉ nhằm gia tăng giá trị sản xuất mà còn mở rộng sinh kế, phát huy di sản và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.