Từ livestream, số hóa sản phẩm đến kết nối nền tảng bán hàng trực tuyến, Hà Nội đang đưa thương mại điện tử về cấp xã, hỗ trợ làng nghề, hộ kinh doanh mở rộng thị trường và từng bước hình thành hệ sinh thái tiêu dùng số.
Khai thác thế mạnh làng nghề trên môi trường số
Xã Kiều Phú hiện có 12 làng nghề, làng nghề truyền thống và 36 sản phẩm OCOP, gồm 13 sản phẩm đạt 4 sao, 23 sản phẩm đạt 3 sao. Theo ông Phạm Hồng Quân, Phó Trưởng phòng Hạ tầng, Nông nghiệp và Môi trường xã, địa phương có những nghề hình thành từ hàng trăm năm, tiêu biểu là chạm khắc gỗ ở làng Ngọc Than. Sản phẩm OCOP tập trung vào hai nhóm chính: thủ công mỹ nghệ như đồ mộc, mây tre đan, nón lá và nhóm thực phẩm, đồ uống.
Xã Phượng Dực (Hà Nội) là một trong những địa phương thí điểm thành công mô hình thương mại điện tử về xã.
Từ tiềm năng này, UBND xã rà soát, lựa chọn sản phẩm có khả năng quảng bá, tiêu thụ trên môi trường số, trong đó có đồ gỗ cao cấp, mộc dân dụng làng Ngọc Than, nón lá Phú Mỹ và sản phẩm của hộ kinh doanh Lá Mori. Thực hiện kế hoạch cao điểm 100 ngày chuyển đổi số của thành phố, xã xây dựng kế hoạch tổ chức livestream giới thiệu sản phẩm OCOP, làng nghề và sản phẩm đặc trưng.
Cùng với phát trực tiếp, xã số hóa thông tin bằng mã QR, xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm và tích hợp trên website, fanpage, các nền tảng số của địa phương. Người tiêu dùng có thể tìm hiểu nguồn gốc, đặc điểm, chất lượng trước khi lựa chọn. Theo ông Phạm Hồng Quân, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử không chỉ mở thêm kênh bán hàng mà còn thúc đẩy hộ sản xuất chuyển từ kinh doanh nhỏ lẻ sang sản xuất có tiêu chuẩn, chú trọng an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và tem truy xuất nguồn gốc.
Tại xã Phượng Dực, mô hình “Xã thương mại điện tử” khai thác thế mạnh làng nghề mây tre, cỏ tế, đồng thời đào tạo kỹ năng kinh doanh trực tuyến cho cơ sở sản xuất. Triển khai từ tháng 6/2026 trong 90 ngày, chương trình đã đào tạo gần 70 nhà bán hàng. Đáng chú ý, cơ sở Mây Tre An Phú tiêu thụ gần 22.000 sản phẩm thủ công từ cỏ tế qua nền tảng thương mại điện tử trong 3 tháng.
Địa phương đã tổ chức 8 lớp tập huấn kỹ năng bán hàng số cho khoảng 400 đại biểu; thực hiện 27 phiên livestream, quảng bá hơn 100 sản phẩm của 40 cơ sở sản xuất, kinh doanh. Xã còn phối hợp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân huy động 250 sinh viên hỗ trợ truyền thông, tiếp thị số cho 5 nhóm nghề, sản phẩm đặc trưng, gồm hương thắp, kẹo Cổ Hoàng, tò he Xuân La, cỏ tế Phú Túc và cơ khí - may màn Đại Thắng.
Ở xã Cổ Đô, từ ngày 28/8 đến 8/10/2026, UBND xã phối hợp các chủ thể OCOP, hộ kinh doanh, hộ sản xuất nông sản tổ chức 12 buổi livestream, giới thiệu 55 lượt sản phẩm, trong đó có 8 sản phẩm OCOP 3 sao trên fanpage của xã. Các chương trình thu hút hơn 7.500 lượt xem trực tiếp và gần 1.900 lượt chia sẻ, góp phần quảng bá nông sản, đồ mộc và sản phẩm văn hóa đến người dân trong và ngoài địa bàn.
Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thị Nam cho biết, địa phương yêu cầu cơ sở sản xuất, kinh doanh tiếp tục xây dựng thương hiệu, nâng chất lượng, chú trọng mẫu mã, bao bì. Với các đơn vị đã có trang bán hàng như Yến Anh và Việt Huê, xã đề nghị phát huy hiệu quả; đồng thời tăng cường liên kết các hộ làm nghề mộc, hướng tới thành lập Hội nghề mộc để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và quảng bá.
Cổ Đô cũng định hướng kết nối thương mại điện tử với du lịch, lấy Làng họa sĩ Cổ Đô làm trọng tâm phát triển tour, tuyến. Địa phương nghiên cứu khu vực trưng bày sản phẩm tại Bảo tàng Mỹ thuật Cổ Đô, gắn quảng bá hàng hóa với văn hóa truyền thống và nghệ thuật chèo làng Hậu Trạch. Qua đó, sản phẩm địa phương có thêm không gian giới thiệu, còn hoạt động du lịch có thêm trải nghiệm văn hóa.
Hình thành mô hình tiêu dùng số cấp thành phố
Ngày 19/10, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 403/KH-UBND triển khai Đề án “Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử thành phố Hà Nội” giai đoạn 2026-2028. Kế hoạch nhằm hình thành mô hình quản trị tiêu dùng số cấp thành phố; thúc đẩy thương mại điện tử, kinh tế số ngành Công thương; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, chủ thể OCOP, làng nghề và cơ sở sản xuất, kinh doanh tham gia môi trường số.
Thành phố không xây dựng nền tảng thương mại điện tử mới của Nhà nước mà kế thừa, lồng ghép các chương trình hiện có, đặc biệt là “Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô”. Mô hình hướng tới thiết lập cơ chế điều phối, tiêu chí, dữ liệu, tiếp nhận phản ánh, giám sát và cảnh báo rủi ro trong hoạt động tiêu dùng số. Đối tượng tham gia gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, chủ thể OCOP, làng nghề, ban quản lý chợ, điểm bán, tuyến phố thương mại, doanh nghiệp nền tảng, logistics, thanh toán, truy xuất nguồn gốc và người tiêu dùng.
Lãnh đạo xã Phú Xuyên trực tiếp Livestream bán hàng giúp nông dân. Ảnh PV.
Đến năm 2028, Hà Nội phấn đấu lựa chọn tối thiểu 10 điểm, chợ hoặc cụm hộ kinh doanh để thí điểm; kết nối 500 chủ thể; công khai 1.000 sản phẩm trên gian hàng số hoặc chuyên mục liên kết. Trong đó, 80% sản phẩm có truy xuất điện tử hoặc mã định danh phù hợp; 100% chủ thể được hướng dẫn công khai thông tin bắt buộc. Thành phố đặt mục tiêu 90% phản ánh, kiến nghị thuộc phạm vi tiếp nhận được phân loại, chuyển xử lý đúng hạn; phấn đấu 100% hồ sơ được tiếp nhận, phân loại, chuyển và thông báo đúng hạn.
Kế hoạch cũng đặt mục tiêu tổ chức 20 lớp hoặc chương trình đào tạo, tập huấn; xây dựng bảng điều khiển phục vụ điều hành, có báo cáo định kỳ. Mức độ hài lòng của chủ thể tham gia sau hỗ trợ, tập huấn đạt tối thiểu 80%.
Việc triển khai chia thành 4 giai đoạn. Từ quý IV/2026 đến quý I/2027, thành phố thành lập tổ công tác, rà soát chương trình liên quan, hoàn thiện bộ tiêu chí, quy chế phối hợp, quy trình tiếp nhận phản ánh và lựa chọn địa bàn, sản phẩm thí điểm. Trong quý I và quý II/2027, vận hành thử chuyên trang hoặc module, thiết lập kênh phản ánh theo mã hồ sơ, đưa bảng điều khiển phiên bản đầu tiên vào hoạt động và triển khai tại tối thiểu 5 điểm, chợ hoặc cụm hộ kinh doanh. Hai quý cuối năm 2027 tập trung đánh giá, điều chỉnh và mở rộng khi đủ điều kiện. Năm 2028, thành phố đánh giá tác động, chuẩn hóa mô hình, đề xuất phương án duy trì hoặc mở rộng.
Một yêu cầu quan trọng là phân định rõ trách nhiệm giữa các sở, ngành và UBND xã, phường, không giao cấp cơ sở nhiệm vụ vượt thẩm quyền. Thành phố xây dựng công cụ tiếp nhận phản ánh, phân loại các vấn đề về đổi trả, hoàn tiền, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật, gian lận thanh toán, dữ liệu cá nhân, logistics và tranh chấp giao dịch. Việc nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát nhằm hỗ trợ phân loại phản ánh, nhận diện rủi ro và gợi ý đầu mối xử lý.
Song song với hạ tầng số, thành phố tổ chức tập huấn thực hành cho hộ kinh doanh, tiểu thương, chủ thể OCOP, làng nghề và doanh nghiệp nhỏ về vận hành gian hàng, thanh toán số, truy xuất nguồn gốc, logistics, đổi trả và xử lý phản ánh. Doanh nghiệp nền tảng, ngân hàng, ví điện tử, đơn vị logistics, hiệp hội và cơ sở đào tạo được khuyến khích tham gia theo cơ chế xã hội hóa, tự nguyện, công khai, không độc quyền.
Từ những phiên livestream ở cấp xã đến mục tiêu kết nối 500 chủ thể và công khai 1.000 sản phẩm trên toàn thành phố, Hà Nội đang từng bước đưa thương mại điện tử đến gần hơn với hộ sản xuất, kinh doanh. Đây là nền tảng để sản phẩm làng nghề, nông sản và hàng hóa đặc trưng của Thủ đô vươn xa trên thị trường trực tuyến.