Từ những lớp học không bục giảng, những buổi hướng dẫn “cầm tay chỉ việc” tại nhà văn hóa thôn đến mô hình “Tổ dân phố số”, “Chợ, tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt”, Hà Nội đang đưa kỹ năng số đến gần hơn với từng người dân, hộ kinh doanh.
"Cầm tay chỉ việc" ngay tại thôn, xóm
Thay vì để người dân phải đến trụ sở UBND xã để tìm hiểu, thực hiện các dịch vụ số, xã Bất Bạt chủ động thành lập các tổ công tác lưu động, trực tiếp về nhà văn hóa các thôn hướng dẫn người dân. Cách làm này đang tạo chuyển biến rõ nét trong việc phổ cập kỹ năng số ở cơ sở.
Sau hơn một tuần triển khai tại 5 thôn điểm, mô hình "Bình dân học vụ số lưu động" tại xã Bất Bạt đã thu hút khoảng 800 người tham gia. Ảnh: Trang Nhung.
Tại Nhà văn hóa thôn Thái Bạt, không khí buổi tập huấn "Bình dân học vụ số" khá cởi mở. Cán bộ xã, đoàn viên thanh niên và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng ngồi cạnh người dân, kiên trì hướng dẫn từng thao tác, từ bật dữ liệu mạng, tải ứng dụng, đăng nhập tài khoản đến quét mã QR.
Chị Phan Thị Hằng, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bất Bạt, người trực tiếp đứng lớp tại các buổi hướng dẫn lưu động cho biết, rào cản lớn nhất trong đưa dịch vụ công trực tuyến về thôn là khoảng cách số giữa các lứa tuổi.
Tại địa phương, nhóm người từ 60 tuổi trở lên và một số hộ cận nghèo gặp nhiều khó khăn khi thao tác trên các thiết bị điện tử. Có người chưa có điện thoại thông minh; có người đã có thiết bị nhưng tâm lý sợ thao tác sai khiến họ vẫn giữ thói quen sử dụng hồ sơ giấy.
Bởi vậy, các buổi hướng dẫn không tổ chức theo kiểu hội nghị lý thuyết mà chia nhỏ nhóm học viên, tập trung vào những nhu cầu thiết thực. Người dân được hướng dẫn kích hoạt và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, gửi phản ánh qua ứng dụng iHanoi, tra cứu hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, thanh toán không dùng tiền mặt...
Lực lượng Công an xã cũng lồng ghép hướng dẫn cách nhận diện thủ đoạn lừa đảo qua mạng viễn thông, bảo vệ thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng. Như vậy, "Bình dân học vụ số" không chỉ giúp người dân biết sử dụng công nghệ mà còn hướng tới mục tiêu sử dụng công nghệ an toàn.
Đáng chú ý, nội dung hướng dẫn được cán bộ xã căn cứ theo nhu cầu của từng người. Có trường hợp người dân chuẩn bị thực hiện một thủ tục hành chính nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Cán bộ sẽ hướng dẫn giấy tờ cần chuẩn bị, quy trình thực hiện và trực tiếp chỉ từng thao tác ngay tại thôn.
Theo kế hoạch, đợt cao điểm hướng dẫn số lưu động được triển khai cuốn chiếu tại toàn bộ các thôn. Sau hơn một tuần thực hiện tại 5 thôn điểm, mô hình thu hút khoảng 800 người dân tham gia; trong đó hơn 500 người đã có thể tự thao tác độc lập các tiện ích cơ bản trên điện thoại thông minh. Tỷ lệ người dân tiếp cận các tiện ích số tại các địa bàn cũng tăng lên 60-70%.
Chủ tịch UBND xã Bất Bạt Nguyễn Ngọc Tú cho biết, địa phương xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ người dân, lấy mức độ thụ hưởng dịch vụ công trực tuyến của nhân dân làm thước đo hiệu quả. Thời gian tới, xã sẽ triển khai đồng loạt mô hình hướng dẫn lưu động đến các thôn còn lại, đồng thời duy trì các điểm hỗ trợ số tại nhà văn hóa thôn.
Từ làng nghề đến chợ dân sinh
Ở xã Thường Tín, "Bình dân học vụ số" được triển khai gắn với đặc điểm dân cư và hoạt động sản xuất, kinh doanh tại địa phương.
Từ cuối năm 2025 đến nay, Thường Tín đã tổ chức nhiều lớp truyền thông, tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, người dân và các cơ sở sản xuất. Tại các thôn Hoàng Xá, Khánh Vân, Đỗ Hà, Văn Trai, Yên Phú, Phác Động, Ngọc Động…, người dân được hướng dẫn nộp hồ sơ hành chính trực tuyến, nhận kết quả tại nhà, sử dụng các ứng dụng thanh toán không tiền mặt và khai thác những dịch vụ số thiết yếu.
Tại Nhà văn hóa thôn Liễu Nội, ngày 19/8, gần 100 người tham dự lớp "Bình dân học vụ số", chủ yếu là đại diện các gia đình, cá nhân sinh sống tại các làng nghề truyền thống. Từ chỗ chăm chú lắng nghe, nhiều người nhanh chóng thực hành ngay trên điện thoại.
Người dân được hướng dẫn những việc tưởng như rất nhỏ nhưng lại thiết thực, như lấy lại mật khẩu VNeID khi quên, đăng ký tạm trú, thường trú trên nền tảng trực tuyến. Thành viên tổ chuyển đổi số của xã trực tiếp "cầm tay chỉ việc", giúp người dân tự tin hơn khi thao tác trong môi trường mạng.
Để lực lượng hỗ trợ tại cơ sở đủ khả năng đồng hành với người dân, từ tháng 9/2025, các thành viên của 21 tổ chuyển đổi số cộng đồng tại Thường Tín đã được tập huấn kỹ năng thực tế, từ sử dụng iHanoi, VNeID đến nộp thuế phi nông nghiệp năm 2025 qua eTax Mobile. Sau hàng chục lớp tập huấn, các thành viên tổ chuyển đổi số cùng đại diện các phòng chuyên môn thường xuyên tham gia tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh.
Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thường Tín Dư Thị Thu Hòa cho rằng, chuyển đổi số không chỉ là trang bị phần mềm mà còn là thay đổi tư duy và phương thức phục vụ nhân dân, doanh nghiệp. Vì vậy, tổ chuyển đổi số xác định phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người".
Cách làm này cũng được gắn với an toàn cộng đồng và an sinh xã hội. Tại lớp học ngày 19/8, người dân được hướng dẫn sử dụng iHanoi, VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia, tích hợp BHYT, đồng thời trang bị kỹ năng sàng lọc thông tin, nhận biết tin giả mạo.
Mô hình tuyến phố không dùng tiền mặt thực hiện gắn biển tại phố Kỳ Vũ, phường Thượng Cát. Ảnh: PV.
Không chỉ ở khu vực làng nghề, phong trào còn được đưa vào đời sống thương mại tại khu vực đô thị. Tại phường Thượng Cát, với 25.625 người, 2 chợ dân sinh, 572 doanh nghiệp vừa và nhỏ và 640 hộ kinh doanh, chuyển đổi số đang trở thành nhu cầu trực tiếp của cả chính quyền, người dân và cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Phường đã phát động phong trào "Bình dân học vụ số AI", ra mắt mô hình "Tổ dân phố số" và "Chợ, tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt". Trong đó, mô hình "Tổ dân phố số" được triển khai tại 6/6 tổ dân phố thông qua ứng dụng iHanoi, tạo kênh kết nối giữa chính quyền với người dân.
Cùng với đó, 6 tổ công nghệ số cộng đồng được kích hoạt, trở thành lực lượng nòng cốt "đi từng ngõ, gõ từng nhà", trực tiếp hỗ trợ người dân sử dụng các tiện ích số.
Tại Chợ Liên Mạc và phố Kỳ Vũ, mô hình thanh toán không dùng tiền mặt được triển khai với mục tiêu hình thành thói quen thanh toán số trong đời sống hằng ngày.
Chị Nguyễn Thị Hằng, tiểu thương tại chợ Liên Mạc cho biết, trước đây chủ yếu nhận tiền mặt. Sau khi được cán bộ phường và đoàn viên hướng dẫn nhận tiền qua tài khoản, chị nhận thấy phương thức này thuận tiện, đơn giản hơn, không phải lo trả lại tiền cho khách.
Phổ cập kỹ năng số đến từng người dân
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội đã phát động phong trào "Bình dân học vụ số", xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng công dân số, xã hội số và chính quyền số.
Mục tiêu được đặt ra là không để ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số. Phong trào vì thế không chỉ dừng ở các cơ quan, đơn vị mà được triển khai tới từng thôn, tổ dân phố, khu dân cư.
Toàn thành phố hiện có 5.414 tổ chuyển đổi số cộng đồng với hơn 37.898 thành viên. Các tổ đã đến từng khu dân cư, "đi từng ngõ, gõ từng nhà", hướng dẫn người dân sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và những tiện ích thiết yếu.
Cùng với lực lượng tại cơ sở, Hà Nội đang xây dựng, chuẩn hóa hệ thống học liệu để cung cấp trên nền tảng "Bình dân học vụ số" quốc gia và nền tảng của thành phố. Dự kiến từ nay đến cuối năm, khoảng 400 học liệu số sẽ được hoàn thành, phục vụ việc phổ cập kỹ năng số.
Điểm quan trọng là chuyển đổi số không được nhìn nhận đơn thuần như việc đưa thêm phần mềm vào hoạt động quản lý. Đích đến cuối cùng là người dân có thể sử dụng những công cụ ấy để giải quyết công việc của mình thuận tiện hơn, nhanh hơn và an toàn hơn.
Theo ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội), hạ tầng và công nghệ chỉ là điều kiện cần, còn con người mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Nếu người dân chưa biết sử dụng, các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và tiện ích số cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả.
Bởi vậy, Hà Nội xác định "Bình dân học vụ số" không phải chương trình ngắn hạn mà phải trở thành phong trào học tập thường xuyên của người dân Thủ đô.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố tập trung vào ba nhóm giải pháp. Trước hết là hoàn thiện cơ chế, chính sách, trong đó đã ban hành Khung năng lực số và Đề án nâng cao năng lực số cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và công dân Thủ đô giai đoạn 2026-2030.
Tiếp đó là xây dựng hệ sinh thái học tập mở, tiếp tục hoàn thiện học liệu số, đa dạng hóa các khóa học trực tuyến để người dân có thể học mọi lúc, mọi nơi, phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Cuối cùng là huy động sức mạnh toàn xã hội, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ, trường đại học, hiệp hội, đoàn thể và đặc biệt là các tổ chuyển đổi số cộng đồng.
Khi kỹ năng số trở thành một phần của đời sống hằng ngày, mỗi người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể tham gia vào quá trình chuyển đổi số của Thủ đô. Từ những thao tác nhỏ trong từng gia đình, khu dân cư, "Bình dân học vụ số" sẽ góp phần tạo nên một xã hội số bao trùm, thuận tiện, an toàn và không để ai bị bỏ lại phía sau.