Dự kiến trong tháng 9, Hà Nội sẽ phê duyệt và công bố quy hoạch thoát nước, thoát nước thải mới. Quy hoạch sẽ cập nhật các kịch bản mưa cực đoan, mở rộng hệ thống hồ điều hòa và hạ tầng kỹ thuật nhằm từng bước gỡ "điểm nghẽn" ngập úng đô thị.
Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của HĐND thành phố Hà Nội ngày 15/7, nhiều đại biểu đã tập trung chất vấn các nhóm vấn đề liên quan đến quy hoạch, đầu tư và quản lý hệ thống thoát nước đô thị, lĩnh vực đang nhận được sự quan tâm lớn của cử tri trong bối cảnh Hà Nội liên tiếp xuất hiện các trận mưa lớn gây ngập úng tại nhiều khu vực.
Quang cảnh phiên chất vất.
Hệ thống thoát nước mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu
Theo báo cáo của UBND thành phố, thời gian qua, Hà Nội đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư tập trung triển khai các dự án theo Quy hoạch thoát nước Thủ đô kết hợp thực hiện các công trình theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp.
Đến ngày 30/6, hầu hết các dự án cấp bách đã hoàn thành hoặc hoàn thành những hạng mục chính phục vụ tiêu thoát nước mùa mưa năm 2026. Nhiều công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm và hệ thống cống truyền tải đã được đưa vào vận hành, góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước và điều tiết giữa các lưu vực.
Qua thực tế các trận mưa đầu mùa, nhiều công trình bước đầu phát huy hiệu quả, rút ngắn thời gian tiêu thoát nước tại các điểm ngập trọng điểm, góp phần bảo đảm giao thông và giảm ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Tuy nhiên, UBND thành phố cũng nhìn nhận hệ thống thoát nước vẫn còn nhiều hạn chế khi một số công trình theo quy hoạch chưa được đầu tư đồng bộ; việc kết nối hạ tầng thoát nước giữa các khu đô thị với hệ thống chung còn thiếu thống nhất; tốc độ đô thị hóa nhanh cùng tác động của biến đổi khí hậu tiếp tục tạo áp lực lớn đối với hệ thống hiện hữu.
Chất vấn tại phiên họp, đại biểu Lê Văn Đức cho rằng Quy hoạch thoát nước Thủ đô được lập từ năm 2012 với thông số thiết kế dựa trên lượng mưa khoảng 310mm trong hai ngày. Trong khi đó, những năm gần đây đã xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan với lượng mưa 500-600mm chỉ trong một ngày, vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống.
Đại biểu đề nghị làm rõ tiến độ điều chỉnh quy hoạch, cơ sở xác định quy mô các hồ điều hòa, giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như định hướng phát triển hạ tầng thoát nước thân thiện với môi trường.
Trả lời chất vấn, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết Quy hoạch thoát nước Thủ đô đã được triển khai suốt 13 năm qua và luôn gắn với quá trình điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô.
Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, nhiều hạn chế đã bộc lộ. Theo đánh giá hiện nay, hệ thống thoát nước mới đáp ứng khoảng 20% công suất theo yêu cầu; hệ thống hồ điều hòa và các công trình thoát nước cũng mới được đầu tư khoảng 20%, riêng diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18% so với quy hoạch.
Đây là một trong những "điểm nghẽn" lớn cần được tháo gỡ trong giai đoạn tới.
Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh trả lời chất vấn. Ảnh: Thành Thái.
Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, hiện Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã phối hợp với Sở Xây dựng rà soát toàn bộ các nội dung liên quan. Theo quy định mới của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch thoát nước, thoát nước thải và cao độ nền sẽ được tích hợp trong quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, do Sở Xây dựng chủ trì lập, Sở Quy hoạch - Kiến trúc phối hợp hoàn thiện.
Đáng chú ý, quy hoạch thoát nước và thoát nước thải của Hà Nội dự kiến sẽ được phê duyệt và công bố công khai trong tháng 9/2026 để phục vụ công tác quản lý và giám sát.
Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố cũng định hướng nâng tổng diện tích hồ điều hòa lên hơn 8.000ha, tăng khoảng 20-25% so với quy hoạch trước đây nhằm nâng cao khả năng điều tiết nước và thích ứng với các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ lần đầu nghiên cứu đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm, bao gồm các bể chứa nước ngầm và công trình thoát nước ngầm để nâng cao hiệu quả tiêu thoát nước đô thị.
Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc, thành phố đang tập trung triển khai 13 công trình cấp bách về thoát nước, trong đó có 6 dự án hồ điều hòa, đồng thời cải tạo các tuyến sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Nhuệ và Đáy nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước.
Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhận định, nếu hoàn thành khoảng 80% khối lượng còn lại của Quy hoạch thoát nước theo Quyết định số 725, Hà Nội cơ bản sẽ giải quyết được tình trạng ngập úng đô thị.
Hoàn thiện khớp nối hạ tầng, hạn chế đào xới vỉa hè
Liên quan đến hiệu quả đầu tư các dự án hồ điều hòa, công viên sử dụng vốn ngân sách, Giám đốc Sở Tài chính Nguyễn Ngọc Tú cho biết tất cả các dự án đều được thẩm định từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến quá trình triển khai, tập trung đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và phương án khai thác sau đầu tư.
Theo ông Nguyễn Ngọc Tú, các công trình không chỉ phục vụ mục tiêu chống ngập, cải thiện môi trường mà còn góp phần hoàn thiện hạ tầng đô thị, thu hút đầu tư và tạo nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.
Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường trả lời chất vấn. Ảnh: Thành Thái.
Trong khi đó, trả lời chất vấn về mô hình "thành phố bọt biển", Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường cho biết Hà Nội đang nghiên cứu chuyển từ tư duy "thoát nước nhanh" sang "giữ nước, thấm nước, điều tiết và tái sử dụng nước". Việc triển khai sẽ thực hiện theo lộ trình, trước mắt ưu tiên áp dụng tại công viên, vườn hoa, vỉa hè và các khu đô thị mới.
Đối với tình trạng vỉa hè liên tục bị đào lên, lấp xuống, ông Nguyễn Phi Thường cho biết việc hạ ngầm hệ thống điện và viễn thông đang được triển khai tại nhiều khu vực.
"Không thể tránh hoàn toàn việc đào lên, lấp xuống vỉa hè, nhưng ngành xây dựng sẽ tăng cường phối hợp giữa các đơn vị để hạn chế tối đa tình trạng thi công nhiều lần và bảo đảm hoàn trả mặt bằng sau khi hoàn thành", ông nói.
Về khớp nối hệ thống thoát nước tại các khu đô thị, Giám đốc Sở Xây dựng cho biết thành phố đã rà soát toàn bộ 52 khu đô thị; hiện có 26 khu đã bàn giao đầy đủ hạ tầng kỹ thuật thoát nước, 26 khu còn lại phấn đấu hoàn thành việc khớp nối trong năm 2026.
Ông cũng đề xuất chỉ nghiệm thu, đưa công trình vào khai thác khi hệ thống hồ điều hòa, trạm bơm, cống thoát nước và các điểm đấu nối được hoàn thiện đúng theo quy hoạch, thiết kế được phê duyệt.
Theo thống kê của Sở Xây dựng, hiện Hà Nội có 3.501 hồ, ao tự nhiên, tăng thêm 337 hồ so với năm 2023, góp phần nâng cao khả năng trữ nước và điều tiết thoát nước tự nhiên của thành phố.