Sau giải phóng mặt bằng nhiều dự án trọng điểm, hàng loạt nhà “siêu mỏng, siêu méo” tiếp tục xuất hiện trên các thửa đất còn lại, gây mất mỹ quan và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Hà Nội đang quyết liệt rà soát, xử lý, ngăn chặn phát sinh mới.
Những "vết gợn" trên các tuyến đường mới mở
Theo ghi nhận thực tế tại nhiều dự án giao thông trên địa bàn Hà Nội, tình trạng nhà "siêu mỏng, siêu méo" đang tái diễn ở không ít khu vực vừa hoàn thành hoặc đang trong quá trình hoàn thiện sau giải phóng mặt bằng.
Nhiều ngôi nhà bị cắt xén, còn lại hình dạng méo mó sau GPMB dự án cầu Trần Hưng Đạo, tiềm ẩn nguy cơ hình thành các công trình "siêu mỏng, siêu méo" nếu không được quản lý chặt chẽ.
Dọc tuyến Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, dù dự án vẫn chưa chính thức thông xe, nhiều công trình có hình dạng bất thường đã xuất hiện trên các phần đất còn sót lại sau giải phóng mặt bằng. Một số hộ dân tận dụng diện tích nhỏ hẹp để dựng nhà tạm bằng khung thép, mái tôn hoặc quây kín bằng tôn nhằm phục vụ mục đích kinh doanh, sinh hoạt.
Những công trình này thường có diện tích rất nhỏ, hình thù méo mó, thiếu sự đồng bộ về kiến trúc, tạo nên hình ảnh nhếch nhác ngay trên các tuyến đường được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Đáng lo ngại hơn, không ít công trình được dựng lên trên những thửa đất có kích thước quá nhỏ, kết cấu tạm bợ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng.
Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại dự án mở rộng đường Nguyễn Tuân thuộc khu vực phường Thanh Xuân. Sau nhiều năm chờ đợi, tuyến đường đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng với hệ thống cây xanh, chiếu sáng và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Tuy nhiên, dọc hai bên tuyến đường lại xuất hiện hàng loạt căn nhà có hình dạng kỳ lạ.
Trên tuyến Vành đai 2,5 đoạn qua khu vực hầm chui Kim Đồng - Giải Phóng, phía tiếp giáp phố Định Công, nhiều căn nhà có mặt tiền khoảng 4-5m nhưng chiều sâu chỉ còn chưa đầy 0,5m cũng xuất hiện sau giải phóng mặt bằng. Hiện phần lớn các công trình này đóng kín cửa, song sự tồn tại của chúng vẫn gây nhiều băn khoăn về tính hợp lý trong quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị.
Trong khi đó, tại khu vực triển khai dự án cầu Trần Hưng Đạo, tình trạng này cũng bắt đầu manh nha xuất hiện. Nhiều hộ dân tại khu vực dự án sau khi bàn giao đất phục vụ xây dựng cầu chỉ còn lại những phần đất nhỏ, méo mó, không vuông vắn. Nếu không được quản lý chặt chẽ, những diện tích này hoàn toàn có thể trở thành các công trình "siêu mỏng, siêu méo" mới trong thời gian tới.
Đường Vành đai 2,5, đoạn qua phường Thanh Xuân cũng ghi nhận nhiều công trình có hình dạng méo mó sau giải phóng mặt bằng. Ảnh: Kế Toại.
Thực tế cho thấy, nhiều ngôi nhà được xây dựng trên diện tích chỉ vài mét vuông, có chiều rộng hoặc chiều sâu rất hạn chế. Để bảo đảm công năng sử dụng, chủ sở hữu buộc phải thiết kế công trình theo những hình dạng đặc biệt, sử dụng kết cấu thép hoặc giải pháp xây dựng mang tính chắp vá. Những công trình này phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn cao hơn so với các công trình xây dựng trên thửa đất đủ điều kiện.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của hàng loạt ngôi nhà dị dạng cũng làm giảm đáng kể hiệu quả chỉnh trang đô thị mà các dự án giao thông mang lại. Những tuyến đường được đầu tư hiện đại, rộng rãi và thông thoáng bỗng trở nên thiếu đồng bộ khi xen lẫn các công trình méo mó, tạm bợ.
Ông Nguyễn Văn Tưởng, Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị phường Tây Hồ thông tin, trên địa bàn hiện đang triển khai 16 dự án giải phóng mặt bằng, thu hồi đất. Trong đó có hơn 300 trường hợp bị cắt xén một phần nhà ở, phải xây dựng lại, tập trung tại các tuyến Đặng Thai Mai, Âu Cơ, Nghi Tàm, Xuân Diệu và Tô Ngọc Vân.
Theo ông Tưởng, để hạn chế phát sinh nhà "siêu mỏng, siêu méo", địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chấp hành các quy định về xây dựng; đồng thời công khai nội dung giấy phép xây dựng để người dân cùng tham gia giám sát, kịp thời phát hiện các trường hợp vi phạm.
Cần chấn chỉnh từ gốc
Nhằm chấn chỉnh tình trạng trên, thời gian qua Hà Nội đã ban hành nhiều quy định và giải pháp quản lý.
Đáng chú ý, Quyết định số 61/2024 của UBND thành phố, có hiệu lực từ ngày 7/10/2024, đã quy định rõ việc xử lý các thửa đất không đủ điều kiện xây dựng sau giải phóng mặt bằng. Theo đó, các trường hợp có diện tích dưới 15m² hoặc có chiều rộng mặt tiền, chiều sâu nhỏ hơn 3m sẽ thuộc diện xem xét thu hồi để hợp thửa, hợp khối; không được cấp giấy phép xây dựng mới.
Mục tiêu của quy định là ngăn chặn ngay từ đầu việc hình thành các công trình "siêu mỏng, siêu méo", đồng thời tạo điều kiện để chỉnh trang kiến trúc đô thị đồng bộ hơn.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số trường hợp liên quan đến quyền lợi của người dân, việc hợp thửa với các lô đất liền kề không đạt được sự đồng thuận hoặc quá trình thu hồi còn phát sinh những vướng mắc về cơ chế, chính sách.
Trước tình trạng nhà "siêu mỏng, siêu méo" tiếp tục xuất hiện tại nhiều dự án giao thông, ngày 3/6, Chủ tịch UBND TP Hà Nội đã ban hành Công văn số 2524/UBND-TTDLCNS yêu cầu kiểm tra, xử lý khẩn trương các trường hợp được phản ánh.
Theo đó, Sở Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với UBND các phường Thanh Xuân, Cầu Giấy, Ô Chợ Dừa, Hoàng Mai, Hồng Hà cùng các đơn vị liên quan tổ chức kiểm tra thực tế, xử lý các trường hợp nhà, đất không đủ điều kiện về mặt bằng xây dựng.
Thành phố cũng yêu cầu rà soát toàn bộ các công trình xây dựng trên địa bàn, đặc biệt là các công trình hình thành trên những thửa đất không đủ điều kiện về diện tích và kích thước mặt bằng.
Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh yêu cầu các địa phương phải chủ động ngăn chặn ngay từ khi mới phát sinh, không để xuất hiện thêm các công trình "siêu mỏng, siêu méo", nhất là tại các tuyến đường mới mở hoặc những khu vực đang triển khai dự án giao thông. Kết quả rà soát, kiểm tra và xử lý phải được tổng hợp, báo cáo UBND thành phố trước ngày 15/6.
Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của thành phố, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các biện pháp nhằm ngăn chặn từ sớm tình trạng nhà "siêu mỏng, siêu méo" phát sinh sau giải phóng mặt bằng.
Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Ngô Quốc Thắng, Phó trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị phường Định Công cho biết, đối với các thửa đất không đủ điều kiện mặt bằng xây dựng sau giải phóng mặt bằng, địa phương khuyến khích các hộ dân tự thỏa thuận chuyển nhượng, hợp thửa với các hộ liền kề để bảo đảm điều kiện xây dựng theo quy định.
"Phường kiên quyết không cấp phép xây dựng mới đối với các trường hợp đất không đủ điều kiện mặt bằng xây dựng. Đối với nhà hiện trạng, chỉ cho phép cải tạo, sửa chữa theo nguyên trạng, không được nâng tầng hoặc cơi nới. Đồng thời, các đơn vị chức năng thường xuyên kiểm tra, bám sát địa bàn để kịp thời phát hiện vi phạm, xử lý, tháo dỡ ngay từ khi mới phát sinh", ông Thắng nhấn mạnh.