Trước thực trạng vi phạm đất đai, trật tự xây dựng gia tăng trở lại, nhiều xã, phường tại Hà Nội đang tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; tổ chức cưỡng chế trường hợp cố tình không chấp hành, ngăn vi phạm mới.
Xử lý dứt điểm các trường hợp tồn tại
Từ đầu năm đến nay, UBND xã Chuyên Mỹ xác định trên địa bàn có 10 trường hợp vi phạm trong lĩnh vực đất đai, giao thông, thủy lợi, đê điều cần xử lý. Địa phương đã tổ chức tuyên truyền, vận động và xử lý 5 trường hợp. Đối với 5 trường hợp còn lại, xã dự kiến tổ chức cưỡng chế trong ngày 21/8 nếu các hộ không tự giác khắc phục.
Các hộ dân tại xã Chuyên Mỹ tự giác tháo dỡ công trình vi phạm.
Ngày 20/8, UBND xã Chuyên Mỹ tổ chức hội nghị rà soát, triển khai công tác chuẩn bị cưỡng chế đối với 5 trường hợp vi phạm tại các thôn Phú Yên, Bối Khê, Cựu và Châu Can. Đây đều là những trường hợp đã được tuyên truyền, vận động nhiều lần nhưng chưa chấp hành khắc phục hậu quả hoặc chưa tháo dỡ triệt để công trình vi phạm.
Các trường hợp có tính chất, quy mô khác nhau. Trong đó, bà T.T.C ở thôn Phú Yên xây dựng trái phép 4 công trình trên đất nông nghiệp, gồm tường gạch mái tôn và cột thép mái tôn, tổng diện tích 170,6m².
Ông D.T.V có hành vi đổ vật liệu san nền trái phép với khối lượng 462m³ trên diện tích đất công do UBND xã quản lý, cũng tại thôn Phú Yên. Tại thôn Châu Can, ông N.V.T xây dựng trái phép công trình tường gạch trên đất nông nghiệp với diện tích 22,1m².
Tại thôn Cựu, ông D.V.H xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp công trình móng bê tông cốt thép, mái tôn diện tích 117m²; tường gạch bao quanh, vách tôn diện tích 37,8m². Trường hợp còn lại tại xóm Ngoài, thôn Bối Khê liên quan đến việc dựng trụ cổng, tôn chắn và tập kết vật liệu, phế liệu xây dựng trái phép trên đất công.
Tại hội nghị, các phòng, ban và lực lượng chức năng của xã đã xây dựng phương án xử lý cụ thể, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tổ chức cưỡng chế theo quy định; yêu cầu các đơn vị chủ động phối hợp, bảo đảm an toàn, an ninh trật tự trong quá trình thực hiện.
Trưởng phòng Kinh tế xã Chuyên Mỹ Nguyễn Ngọc Anh cho biết, trước thời điểm triển khai cưỡng chế, cả 5 hộ còn lại đã tự giác tháo dỡ, khắc phục vi phạm. Đến ngày 21/8, toàn bộ 10 trường hợp vi phạm trên địa bàn xã Chuyên Mỹ đã được xử lý triệt để.
Việc các hộ dân tự giác chấp hành sau quá trình tuyên truyền, vận động cho thấy hiệu quả của việc kiên trì vận động, đồng thời thể hiện sự quyết liệt của chính quyền địa phương trong thiết lập kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai.
UBND xã Chuyên Mỹ xác định, cùng với xử lý dứt điểm các trường hợp tồn tại, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện và ngăn chặn vi phạm mới phát sinh; trường hợp cố tình không chấp hành sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.
Kiên quyết xử lý đất công, đất nông nghiệp bị lấn chiếm
Tại xã Bình Minh, công tác xử lý vi phạm cũng được triển khai quyết liệt. Mới đây, UBND xã tổ chức cưỡng chế, tháo dỡ 8 công trình xây dựng vi phạm trên đất công, đất nông nghiệp tại thôn Khê Tang. Các trường hợp bị cưỡng chế đều liên quan đến hành vi xây dựng công trình trái phép trên đất công, đất nông nghiệp, vi phạm các quy định của pháp luật về đất đai.
Điểm đáng chú ý trong quá trình xử lý là chính quyền địa phương đã thực hiện các bước kiểm tra, lập biên bản, ban hành quyết định xử phạt và yêu cầu các hộ gia đình chấm dứt hành vi vi phạm, tự giác tháo dỡ công trình, khôi phục hiện trạng khu đất trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế.
Tuy nhiên, dù đã được tuyên truyền, phổ biến pháp luật, vận động, đối thoại và tạo điều kiện để tự khắc phục hậu quả, các hộ vi phạm vẫn không thực hiện đầy đủ. Vì vậy, UBND xã Bình Minh tiến hành cưỡng chế theo quy định nhằm xử lý dứt điểm các công trình vi phạm, lập lại kỷ cương trong quản lý, sử dụng đất đai.
Theo lãnh đạo UBND xã Bình Minh, quản lý đất đai là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Do đó, với những trường hợp cố tình vi phạm, không chấp hành quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền, địa phương sẽ kiên quyết áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo đúng quy định pháp luật.
Cùng với xử lý các trường hợp tồn tại, xã Bình Minh xác định phòng ngừa là giải pháp quan trọng. Thời gian tới, xã tiếp tục tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai; thường xuyên kiểm tra để phát hiện sớm và xử lý các hành vi lấn chiếm đất công, tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp ngay từ khi mới phát sinh.
Tại xã Tây Phương, ngày 14/8, chính quyền địa phương tổ chức ra quân thực hiện các quyết định cưỡng chế, buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với 16 trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai.
Các trường hợp vi phạm chủ yếu liên quan đến sử dụng đất không đúng mục đích, tự ý xây dựng công trình trên đất nông nghiệp, làm thay đổi hiện trạng sử dụng đất. Qua ghi nhận, các công trình vi phạm gồm lán, xưởng, công trình quây tôn và một số công trình xây dựng kiên cố dựng trái phép trên đất nông nghiệp.
Đáng chú ý, trong số các trường hợp bị cưỡng chế có một trường hợp nằm trong khu vực thực hiện Dự án xây dựng đường trục 42m kết nối từ đường Vành đai du lịch Tuần Châu đến đường tỉnh 419. Việc cưỡng chế thu hồi đất trong trường hợp này được thực hiện do người sử dụng đất không chấp hành quyết định thu hồi để thực hiện dự án.
Trước khi tổ chức cưỡng chế, UBND xã Tây Phương đã nhiều lần làm việc, tuyên truyền, vận động và đối thoại trực tiếp với các hộ dân. Nội dung tuyên truyền cũng được tăng cường trên hệ thống truyền thanh nhằm giúp người dân hiểu rõ quy định về quản lý, sử dụng đất và yêu cầu chấp hành các quyết định đã được ban hành.
Đến chiều 14/8, các tổ công tác hoàn thành cưỡng chế đối với 16 trường hợp vi phạm hành chính về đất đai và một trường hợp cưỡng chế thu hồi đất. Theo UBND xã Tây Phương, việc xử lý nhằm lập lại trật tự, kỷ cương trong quản lý đất đai, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, người dân và tiến độ các dự án theo quy hoạch.
Xã Trung Giã tổ chức cưỡng chế công trình vi phạm tại khu Chùa Tàu, thôn An Lạc. Ảnh: Hưng Sơn.
Không để vi phạm mới "mọc" lên
Đại diện UBND xã Trung Giã cho biết, tính đến ngày 11/8, địa phương đã kiểm tra, xử lý 66 trường hợp vi phạm đất đai; trong đó ban hành 63 biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt hành chính đối với 57 trường hợp.
Để tăng cường quản lý, ngay từ đầu năm 2026, UBND xã Trung Giã đã ban hành Kế hoạch số 24/KH-UBND ngày 15/1 về kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn. Xã đồng thời ban hành các văn bản chỉ đạo tăng cường quản lý nhà nước về đất đai và xây dựng hai kế hoạch cưỡng chế.
Qua kiểm tra, địa phương đã xử lý 2 trường hợp lấn chiếm đất lâm nghiệp, một trường hợp chiếm đất nông nghiệp và 19 trường hợp lấn chiếm đất công. Đây là những con số cho thấy áp lực quản lý đất đai tại cơ sở, nhất là tại các khu vực có hoạt động sản xuất, kinh doanh và xây dựng phát triển nhanh.
Dọc quốc lộ 3 qua địa bàn xã Trung Giã cho thấy tình trạng nhà xưởng, gara ô tô và các công trình phục vụ sản xuất, kinh doanh xuất hiện trên đất nông nghiệp vẫn còn. Có những khu đất nông nghiệp trước đây được sử dụng sản xuất nay đã xuất hiện công trình, nhà xưởng với quy mô lớn.
Ghi nhận thực tế cho thấy, một số khu vực nhà xưởng mọc lên bao quanh những căn nhà cũ được người dân xây dựng từ trước. Cá biệt có những công trình mới tiếp tục được cơi nới, mở rộng, tạo áp lực không nhỏ cho công tác quản lý hiện trạng sử dụng đất.
Phó chủ tịch UBND xã Trung Giã Nguyễn Thị Thanh Huyền cho biết, địa phương thường xuyên kiểm tra các khu đất nông nghiệp dọc quốc lộ 3, không để vi phạm mới phát sinh. Đối với những trường hợp cụ thể do người dân hoặc báo chí phản ánh, xã sẽ kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định.
Trong tháng 8, UBND xã Trung Giã xây dựng kế hoạch tổ chức cưỡng chế đối với 14 bến bãi vi phạm. Với 9 trường hợp còn lại, nếu chủ vi phạm không khắc phục, địa phương sẽ tổ chức cưỡng chế trước ngày 30/10.
Thực tế tại các địa phương cho thấy, cùng với xử lý dứt điểm các vi phạm tồn đọng, việc tăng cường kiểm tra, phát hiện và ngăn chặn ngay từ đầu là giải pháp quan trọng để giữ kỷ cương đất đai, trật tự xây dựng.
Hà Nội đang nỗ lực nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành và địa phương, qua đó chủ động phòng ngừa, xử lý vi phạm từ sớm. Thành phố yêu cầu chính quyền cơ sở rà soát từng địa bàn, lập danh sách các công trình có nguy cơ vi phạm, kiểm tra ngay từ khi phát sinh dấu hiệu xây dựng sai phép, lấn chiếm đất công hoặc sử dụng đất không đúng mục đích.
Các trường hợp cố tình vi phạm, không chấp hành sẽ tiếp tục được xử lý nghiêm theo quy định, không để vi phạm kéo dài hoặc phát sinh mới.