Trước tình trạng vi phạm đất đai, trật tự xây dựng có dấu hiệu tái diễn, các xã, phường ở Hà Nội đang đồng loạt rà soát, tuyên truyền, vận động và tổ chức cưỡng chế. Mục tiêu là xử lý dứt điểm vi phạm, lập lại kỷ cương và ngăn tái lấn chiếm bền vững.
Từ vận động tự tháo dỡ đến kiên quyết cưỡng chế
Tại xã Phúc Thịnh, địa phương đang hoàn thiện phương án cưỡng chế đối với ba trạm trộn bê tông chưa chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền về cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với công trình xây dựng không phép.
Xã Phúc Thịnh đang hoàn thiện phương án cưỡng chế các trạm trộn bê tông vi phạm (Ảnh: Thanh Hà).
Theo đại diện phòng Hạ tầng - Nông nghiệp và Môi trường xã Phúc Thịnh Dương, qua kiểm tra thực tế ngày 3/11/2026, cả ba doanh nghiệp vẫn chưa tự giác tháo dỡ công trình vi phạm, thậm chí tiếp tục tổ chức sản xuất. Đáng chú ý, dù Điện lực Đông Anh đã thực hiện cắt điện, các đơn vị vẫn sử dụng máy phát điện công suất lớn để duy trì hoạt động.
Thực tế này cho thấy, việc xử lý các công trình vi phạm không chỉ dừng ở ban hành quyết định hành chính mà cần có biện pháp tổ chức thực hiện đủ điều kiện, bảo đảm hiệu lực của quyết định. Với những trường hợp đã được yêu cầu khắc phục nhưng vẫn không chấp hành, chính quyền địa phương phải chuẩn bị phương án cưỡng chế theo đúng trình tự, quy định pháp luật.
Phó chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Minh cho biết, xã đã giao bộ phận chuyên môn xây dựng phương án cưỡng chế, đồng thời gửi dự thảo tới các cơ quan, đơn vị liên quan để tham gia ý kiến. Việc lấy ý kiến nhằm rà soát toàn diện các điều kiện thực hiện, phân định trách nhiệm của từng lực lượng, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình tổ chức.
Theo kế hoạch dự kiến, việc cưỡng chế bắt đầu từ 7h45 ngày 17/11/2026, thời gian khoảng 7 ngày hoặc đến khi hoàn thành. Phương án đặt ra các yêu cầu cụ thể về bảo đảm an ninh trật tự, phân luồng giao thông, kiểm soát người ra vào khu vực, kiểm kê và di chuyển tài sản, nguyên vật liệu trước khi phá dỡ. Công tác tháo dỡ cũng phải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, an toàn lao động và an toàn đối với các công trình, tài sản xung quanh.
Đáng chú ý, không phải tất cả các cơ sở vi phạm trên địa bàn đều phải chờ đến khi cưỡng chế. Sau một thời gian tuyên truyền, vận động, hai trạm trộn khác đã tự tháo dỡ công trình vi phạm, hoàn trả mặt bằng theo yêu cầu của UBND xã. Kết quả này cho thấy, vận động, thuyết phục vẫn là giải pháp cần được ưu tiên, nhưng phải đi cùng thời hạn cụ thể và biện pháp xử lý đối với trường hợp cố tình không chấp hành.
Cách làm tương tự cũng đang được xã Trung Giã triển khai đối với 14 trường hợp vi phạm đất đai tại 9 thôn, với tổng diện tích hơn 15.600m². Các hành vi vi phạm chủ yếu là tự ý chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp, đất rừng phòng hộ, đất trồng cây lâu năm sang đất phi nông nghiệp, đất ở; lấn, chiếm đất do Nhà nước quản lý. Đây đều là những trường hợp đã có quyết định cưỡng chế xử phạt vi phạm hành chính nhưng chậm khắc phục hậu quả.
Thực hiện Kế hoạch số 415/KH-UBND ngày 19/10/2026, xã Trung Giã xác định tuyên truyền, vận động phải đi trước một bước. Ngày 31/10, các đoàn công tác trực tiếp đến từng hộ dân tại thôn Thanh Hà, Nam Sơn, Xuân Bảng để giải thích quy định pháp luật, phân tích hành vi vi phạm và vận động người dân tự tháo dỡ công trình. Qua làm việc, các hộ đã nhận thức trách nhiệm, đồng thuận ký cam kết và chủ động triển khai tháo dỡ.
Theo Phó trưởng phòng Hạ tầng, Nông nghiệp và Môi trường xã Trung Giã Nguyễn Hữu Vương, kết quả bước đầu có được nhờ sự phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền địa phương với lực lượng công an, các ban, ngành, đoàn thể trong công tác tuyên truyền, vận động. Đối với những trường hợp chưa tự giác chấp hành, xã tiếp tục vận động, đồng thời tổ chức cưỡng chế theo kế hoạch, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng trình tự pháp luật.
Sau xử lý, toàn bộ diện tích đất vi phạm sẽ được bàn giao cho đơn vị quản lý chuyên trách, không để xảy ra tình trạng tái chiếm hoặc phát sinh vi phạm mới. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm kết quả xử lý được duy trì, tránh tình trạng công trình bị tháo dỡ nhưng đất đai tiếp tục bị sử dụng sai mục đích.
Hình ảnh công trình vi phạm trên địa bàn xã Trung Giã, người dân đã chủ động tháo dỡ trước thời điểm cưỡng chế (Ảnh: ĐH).
Quản lý chặt sau giải tỏa, không để vi phạm tái diễn
Xã Thường Tín đang triển khai đợt rà soát, xử lý với quy mô lớn, liên quan đến hàng trăm nhà xưởng, lều lán tồn tại trên đất nông nghiệp, đất công. Theo Kế hoạch 111-KH/ĐU và thực hiện Kết luận 114-KL/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, địa phương đã thành lập ba tổ công tác, tập trung xử lý 557 trường hợp tại 18/21 thôn.
Đến ngày 27/10, đã có 250 trường hợp tự nguyện ký đơn ngừng cung cấp điện, 25 công trình hoàn thành tháo dỡ. Trong tổng số 557 trường hợp được rà soát, có 79 trường hợp phù hợp với quy hoạch đất ở nông thôn; 478 trường hợp vi phạm còn lại được phân kỳ xử lý.
Theo lộ trình, xã Thường Tín tổ chức tuyên truyền, vận động các hộ tự giác tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng đến ngày 14/11/2026; từ ngày 15/11 tiến hành ngừng cung cấp điện. Đến tháng 3/2027, những trường hợp không tự khắc phục hậu quả sẽ bị tổ chức cưỡng chế. Việc phân kỳ xử lý nhằm tạo điều kiện để người dân chủ động di chuyển tài sản, thu xếp sản xuất, đồng thời giúp chính quyền địa phương chuẩn bị lực lượng và phương tiện cần thiết.
Lãnh đạo phòng Hạ tầng - Nông nghiệp và Môi trường xã Thường Tín cho biết, qua tuyên truyền, vận động, nhiều hộ đã tự giác tháo dỡ công trình. Riêng 25 trường hợp hoàn thành tháo dỡ tập trung tại các thôn Thụy Ứng, Hòa Bình, Hiền Giang, Đỗ Hà, Khánh Vân, Hà Liễu... Hàng chục gia đình khác cũng đăng ký hoàn thành việc tháo dỡ trong đầu tháng 11/2026.
Lãnh đạo địa phương cũng nhấn mạnh, địa phương sẽ gắn trách nhiệm cụ thể cho từng lực lượng, từng địa bàn trong quản lý đất đai; thường xuyên kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ khi mới phát sinh, không để công trình được dựng lên, đưa vào sử dụng rồi mới tiến hành xử lý.
Điểm đáng chú ý trong phương án của Thường Tín là yêu cầu quản lý chặt mặt bằng sau giải tỏa. Diện tích nằm trong phạm vi thi công dự án sẽ được bàn giao cho chủ đầu tư; đất công không thuộc phạm vi dự án được đưa vào sử dụng theo đúng quy định. Sau khi tháo dỡ, lực lượng chức năng lập biên bản, bàn giao mốc giới, đồng thời tổ chức rào chắn, giám sát để ngăn ngừa nguy cơ tái lấn chiếm.
Việc nhiều xã, phường đồng loạt rà soát, xử lý các công trình vi phạm cho thấy yêu cầu lập lại trật tự, kỷ cương trong quản lý đất đai, xây dựng đang được đặt ra quyết liệt. Khi tuyên truyền, vận động được triển khai thực chất, cưỡng chế được chuẩn bị chặt chẽ và mặt bằng sau giải tỏa được quản lý nghiêm, các vi phạm tồn tại kéo dài mới có thể được xử lý dứt điểm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trên địa bàn Thủ đô.