Hà Nội đang đẩy nhanh đầu tư hàng loạt hồ điều hòa nhằm bổ sung năng lực trữ, điều tiết nước mưa, giảm áp lực ngập úng. Các công trình còn góp phần mở rộng không gian xanh, cải thiện cảnh quan và môi trường đô thị.
Bổ sung hồ chứa, giảm áp lực thoát nước đô thị
Áp lực thoát nước ngày càng lớn tại các khu vực đô thị hóa nhanh đặt ra yêu cầu phải bổ sung những không gian có khả năng tiếp nhận, lưu giữ và điều tiết nước mưa. Bên cạnh việc cải tạo hệ thống cống, kênh, mương, Hà Nội đang triển khai nhiều dự án hồ điều hòa với quy mô và nguồn vốn đầu tư đáng kể.
Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 (xã An Khánh) vừa giảm áp lực ngập úng, vừa kiến tạo không gian xanh (Ảnh: Đỗ Công).
Đáng chú ý, hồ điều hòa Phú Đô có tổng mức đầu tư khoảng 1.166 tỷ đồng, diện tích khoảng 31,5ha. Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng cải thiện năng lực tiêu thoát nước cho khu vực phía Tây thành phố. Tại các khu vực khác, hồ điều hòa Đồng Bông 2 có diện tích khoảng 12ha; hồ Thụy Phương 2 được đầu tư khoảng 717 tỷ đồng, dung tích dự kiến 500.000m³.
Cùng với các dự án trên, hồ điều hòa Liên Mạc 1, Chèm đang được triển khai thi công. Hồ Yên Nghĩa 2 tại xã An Khánh cũng góp phần gia tăng diện tích mặt nước và năng lực điều tiết cho khu vực. Việc bổ sung các công trình này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều khu vực đô thị phải đối mặt với tình trạng ngập úng khi mưa lớn, trong khi khả năng thấm nước tự nhiên ngày càng suy giảm.
Theo báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội 10 tháng năm 2026 của UBND thành phố Hà Nội, trong tổng số 13 công trình khẩn cấp giải quyết úng ngập, có 10 dự án đã hoàn thành và đưa vào vận hành. Hai dự án hồ điều hòa Liên Mạc 1 và Chèm đang thi công; dự án hệ thống hỗ trợ kiểm soát ngập lụt hiện ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Dù vậy, kết quả triển khai giữa các công trình chưa đồng đều. Sau khi khởi công ngày 20/8, hồ điều hòa Liên Mạc 1 mới đạt 1,45% khối lượng đào, vận chuyển đất tính đến thời điểm báo cáo. Đối với hồ Chèm, tỷ lệ đóng cừ Larsen đạt 45%. Đáng chú ý, cả hai dự án vẫn chưa triển khai thi công kè bờ, khiến kế hoạch hoàn thành trong quý IV/2026 đứng trước nguy cơ không đạt yêu cầu.
Tiến độ này cần được nhìn nhận nghiêm túc bởi mỗi công trình chậm hoàn thành đều làm chậm thời điểm bổ sung năng lực trữ nước cho đô thị. Thành phố cần tập trung rà soát các khâu triển khai, tháo gỡ vướng mắc và đôn đốc chủ đầu tư, nhà thầu đẩy nhanh thi công. Bên cạnh tiến độ, chất lượng và khả năng kết nối với hệ thống thoát nước hiện hữu cũng phải được bảo đảm để các hồ phát huy đúng công năng sau khi đưa vào sử dụng.
Mở rộng mặt nước, gia tăng không gian xanh
Không gian dành cho điều tiết nước mưa không nhất thiết chỉ giới hạn trong phạm vi các hồ chuyên dụng. Tại những khu vực còn quỹ đất, việc kết hợp các khoảng xanh, công viên và công trình công cộng có khả năng hỗ trợ lưu giữ nước cũng là hướng tiếp cận đáng chú ý.
Dự án đầu tư xây dựng hồ điều hòa Chèm (phường Đông Ngạc, Hà Nội) sẽ góp phần tăng khả năng trữ và tiêu thoát nước cho khu vực phía Tây Thủ đô (Ảnh: Duy Khánh).
Góp ý cho Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030, TS Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam đề xuất nghiên cứu sử dụng công viên, sân vận động và các khu vực cây xanh làm vùng đệm tạm thời khi xảy ra mưa lớn. Ông cũng lưu ý việc ưu tiên bố trí hồ điều hòa tại những nơi còn quỹ đất, đồng thời kiểm soát tỷ lệ bê tông hóa và tăng bề mặt thấm nước trong các dự án xây dựng mới.
Định hướng này đặt ra yêu cầu khai thác quỹ đất đô thị theo hướng đa chức năng. Một hồ điều hòa nếu được quy hoạch cùng cây xanh, đường dạo và các tiện ích phù hợp có thể vừa đảm nhiệm nhiệm vụ kỹ thuật, vừa phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường ngày. Đặc biệt, tại những khu dân cư có mật độ xây dựng cao, diện tích công viên và vườn hoa hạn chế, mặt nước và cây xanh ven hồ sẽ tạo thêm không gian nghỉ ngơi, đi bộ, tập luyện cho cộng đồng.
Giá trị của những công trình này còn thể hiện ở khả năng cải thiện cảnh quan và môi trường xung quanh. Mặt nước tạo khoảng mở giữa các khu vực xây dựng dày đặc, trong khi cây xanh góp phần hạn chế tác động của nắng nóng, bụi và tiếng ồn. Đây là những lợi ích thiết thực đối với chất lượng môi trường sống tại đô thị.
Tuy nhiên, việc tổ chức không gian công cộng phải được tính toán trên cơ sở đặc điểm riêng của từng công trình. Hồ điều hòa trước hết phải bảo đảm dung tích chứa, khả năng điều tiết nước và an toàn trong quá trình vận hành. Các hạng mục đường dạo, cây xanh, khu vực nghỉ ngơi cần phù hợp với địa hình, chế độ mực nước và hành lang bảo vệ. Những khu vực tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng khai thác cảnh quan làm ảnh hưởng đến chức năng chống ngập.
Một yêu cầu khác là sự liên kết giữa các hồ điều hòa với mạng lưới sông, kênh, mương và hệ thống không gian xanh hiện hữu. Nếu chỉ đầu tư từng hồ riêng lẻ, hiệu quả điều tiết chủ yếu giới hạn trong phạm vi nhất định. Ngược lại, khi được tính toán trong tổng thể hạ tầng thoát nước, các công trình sẽ hỗ trợ nhau trong việc tiếp nhận và phân bổ nước mưa, nâng cao khả năng ứng phó với tình trạng ngập úng trên diện rộng.
Cùng với đầu tư xây dựng, công tác quản lý và duy trì khả năng vận hành của các hồ cũng cần được chú trọng. Bảo đảm công trình hoạt động đúng thiết kế, giữ gìn cảnh quan và khai thác hợp lý không gian xung quanh là điều kiện để những khoản đầu tư phát huy giá trị lâu dài.
Với hàng loạt dự án đang được triển khai, Hà Nội có thêm cơ hội bổ sung hạ tầng điều tiết nước, đồng thời hình thành những không gian xanh có ích cho cộng đồng. Khi tiến độ, chất lượng xây dựng và phương án khai thác được bảo đảm, hồ điều hòa sẽ trở thành một phần thiết thực trong quá trình xây dựng đô thị xanh, nâng cao khả năng chống chịu trước mưa lớn và cải thiện môi trường sống.