Hà Tĩnh đang chuyển mạnh từ tư duy “xử lý rác” sang quản lý chất thải như một nguồn tài nguyên, tái cấu trúc chu trình quản lý rác theo hướng kinh tế tuần hoàn, biến gánh nặng tài chính thành giá trị gia tăng.
Rác nhà nông trở thành mô hình kinh tế tuần hoàn
Tại nhiều vùng quê nông thôn mới ở Hà Tĩnh, rác thải sinh hoạt đang dần được biến thành giá trị kinh tế, thay vì trở thành gánh nặng ùn ứ. Chìa khóa là các mô hình phân loại rác tại hộ gia đình và ủ phân hữu cơ vi sinh.
Ra mắt mô hình dịch vụ môi trường xanh, sạch, đẹp ở xã Mai Phụ.
Trò chuyện với phóng viên Báo Xây dựng, bà Nguyễn Thị Liên, người dân thôn Thanh Hòa, xã Mai Phụ, cho biết từ khi tham gia Tổ phân loại rác thải của Chi hội Phụ nữ, gia đình bà đã hình thành thói quen phân loại rác thành 3 nhóm.
Theo đó, rác tái chế như chai lọ, giấy vụn được thu gom bán phế liệu; rác vô cơ được tập kết để xe chuyên dụng thu gom. Riêng rác hữu cơ như rau, củ, quả thừa, lá cây được trộn với chế phẩm sinh học, đưa vào thùng ủ.
Sau vài tuần, lượng rác này trở thành phân hữu cơ, phục vụ chăm sóc vườn rau, giúp gia đình giảm chi phí mua phân bón.
Mô hình phân loại rác tại nguồn không chỉ giảm áp lực cho hoạt động thu gom, xử lý mà còn hình thành thói quen phân loại ngay từ mỗi gia đình.
Rác hữu cơ được tận dụng làm phân bón, trong khi các loại rác có khả năng tái chế như vỏ lon, chai nhựa, giấy carton được thu gom, bán cho các cơ sở tái chế, qua đó giảm lượng chất thải phải đưa đi xử lý tập trung.
Tại một số xã nông thôn mới nâng cao ở Hà Tĩnh, nguồn thu từ bán phế liệu được sử dụng để phục vụ các hoạt động an sinh xã hội như hỗ trợ người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn hoặc mua thùng rác phục vụ phân loại tại nguồn.
Chị Phan Thị Lý, Tổ trưởng Tổ phân loại rác thải, Hội Phụ nữ xã Toàn Lưu, cho biết mô hình đang được nhân rộng nhờ những lợi ích thiết thực. Không chỉ góp phần xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp, việc phân loại rác còn từng bước thay đổi nhận thức, hình thành ý thức bảo vệ môi trường của người dân.
Theo chị Lý, việc tận dụng rác hữu cơ để ủ phân giúp các hộ gia đình giảm chi phí mua phân bón, đồng thời cải tạo đất và góp phần nâng cao chất lượng nông sản.
Ông Nguyễn Văn An, Chủ tịch UBND xã Mai Phụ, cho biết khó khăn lớn nhất ban đầu là thay đổi thói quen của người dân. Tuy nhiên, khi nhận thấy những lợi ích thiết thực từ việc phân loại và tận dụng rác, người dân ngày càng chủ động tham gia.
Đến nay, phân loại rác tại nguồn đã trở thành một trong những tiêu chí được địa phương đưa vào đánh giá gia đình văn hóa.
Hội LHPN xã Mai Phụ hướng dẫn người dân phân loại rác tại nhà.
Dù các mô hình phân loại, xử lý rác tại nguồn mang lại hiệu quả tích cực, hạ tầng xử lý chất thải ở Hà Tĩnh vẫn chịu áp lực lớn. Nhiều bãi chôn lấp cũ đã quá tải, trong khi lượng rác phát sinh mỗi ngày khiến một số lò đốt truyền thống hoạt động vượt công suất.
Tại một số địa phương, tình trạng rác ùn ứ cục bộ và chôn lấp không đúng quy định vẫn xảy ra, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Giải pháp tháo gỡ nút thắt hạ tầng
Trao đổi về chiến lược dài hạn và giải pháp tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng, ông Nguyễn Tiến Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh, khẳng định, biến rác thành tài nguyên là xu thế tất yếu của kinh tế tuần hoàn. Để giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp, tăng tỷ lệ tái chế, Hà Tĩnh đang tập trung siết chặt quy trình quản lý chất thải rắn sinh hoạt theo Quyết định 40/2026/QĐ-UBND.
Tổ thu gom rác thải tại hộ gia đình ở thôn Mai Lâm, xã Mai Phụ phát huy hiệu quả xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp.
Để tháo gỡ căn cơ bài toán xử lý chất thải, Hà Tĩnh đang rà soát pháp lý, thúc đẩy các dự án xử lý rác công nghệ cao, trong đó có Dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn tại xã Hồng Lộc với tổng mức đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng, áp dụng công nghệ điện rác, công suất khoảng 950 tấn/ngày đêm.
Đối với dự án điện rác Hồng Lộc, ngành chức năng đang phối hợp với chính quyền địa phương tăng cường đối thoại, công khai thông tin về công nghệ xử lý khí thải, nước thải nhằm tạo sự đồng thuận của người dân. Đồng thời, lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp đổ thải, chôn lấp chất thải không đúng quy định.
Mục tiêu đến năm 2030 của Hà Tĩnh là đồng bộ quy trình quản lý chất thải, từ phân loại tại nguồn đến tái chế, xử lý, từng bước biến rác thải thành nguồn năng lượng và nguyên liệu phục vụ phát triển kinh tế xanh.