Xây dựng đô thị thông minh (ĐTTM) không còn là một dự án số hóa thuần túy, mà trở thành chìa khóa quyết định năng lực cạnh tranh toàn cầu và phát triển bền vững. Hà Tĩnh bắt buộc phải sở hữu những “đòn bẩy” công nghệ đủ tầm.
Nhận diện các "khoảng trống" tiêu chí cốt lõi
Báo cáo Chỉ số chuyển đổi số (DTI) những năm gần đây cho thấy Hà Tĩnh liên tục bứt phá ngoạn mục để lọt vào top 7 tỉnh thành dẫn đầu cả nước. Song, khi đối chiếu trực diện với bộ tiêu chí ĐTTM chuẩn quốc gia, địa phương vẫn phải đối mặt với ba "khoảng trống" hạ tầng nền tảng.
Phối cảnh Khu đô thị Hà Mỹ Hưng, Hà Tĩnh.
Các hệ thống camera giám sát đô thị, quản lý trật tự giao thông hay dịch vụ công trực tuyến bước đầu đã hình thành nhưng hoạt động mang tính chất khép kín nội bộ ngành. Hà Tĩnh chưa xây dựng được một Trung tâm Dữ liệu dùng chung (Shared Data Lake) có khả năng phân tích và chia sẻ tài nguyên theo thời gian thực (Real-time) giữa các cơ quan quản lý then chốt như Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường...
Tại các vùng kinh tế động lực, đặc biệt là các phường trung tâm, hệ thống kỹ thuật đô thị vẫn vận hành theo phương thức truyền thống. Các ứng dụng thông minh như lưới điện thông minh (Smart Grid), hệ thống chiếu sáng đô thị tự động giảm tiêu thụ năng lượng theo mật độ giao thông, hay hệ thống giám sát môi trường tự động xả thải vẫn chưa được tích hợp đồng bộ.
Tỷ lệ đô thị hóa của Hà Tĩnh hiện chỉ đạt khoảng 28%, tương đối thấp so với bình quân cả nước. Mật độ dân cư phân tán đặt ra bài toán hóc búa về mặt kinh tế, chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ trên mỗi đầu dân cư là rất lớn nếu không có giải pháp phân kỳ và quy hoạch trục thông minh hợp lý.
Vị thế "người đi sau" và dư địa bứt phá
Với bản Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh vừa được phê duyệt, Hà Tĩnh có dư địa "đất sạch" về mặt công nghệ để tích hợp trực tiếp các tiêu chuẩn IoT, GIS vào cốt lõi các dự án xây dựng mới, tiết kiệm tối đa chi phí sửa đổi cấu trúc.
Phối cảnh Nhà ở xã hội Phúc Đạt Group Hà Tĩnh.
Ông Tô Thái Hòa, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh chia sẻ: "Phát triển đô thị thông minh cốt lõi không phải là việc mua sắm các thiết bị công nghệ đắt tiền, mà là số hóa công tác quản trị và quy hoạch không gian Cổng thông tin điện tử Hà Tĩnh.
Để giải quyết triệt để bài toán này, Sở Xây dựng Hà Tĩnh đang tham mưu lồng ghép các chỉ tiêu hạ tầng số, mạng lưới cảm biến và ứng dụng GIS trực tiếp vào đồ án lập quy hoạch chung đô thị quy mô lớn hơn 26.000 ha. Bản vẽ quy hoạch phải đi trước một bước, định hình sẵn hành lang cho công nghệ, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng hạ tầng kỹ thuật xây xong rồi mới loay hoay đập phá chắp vá thiết bị công nghệ theo sau”.
Ông Nguyễn Văn Bình (phường Thành Sen, Hà Tĩnh) bày tỏ: “Là người dân sinh sống tại khu vực trung tâm, tôi cho rằng công nghệ chỉ thực sự thông minh khi nó giải quyết hữu ích các vấn đề dân sinh hằng ngày. Chúng tôi mong mỏi các giải pháp trực quan như: hệ thống camera kết nối AI tự động cảnh báo ngập lụt qua ứng dụng di động mỗi mùa mưa bão miền Trung, hay việc số hóa toàn diện bản đồ quy hoạch đất đai để người dân dễ dàng tra cứu minh bạch, xóa bỏ cơ chế trung gian gây phiền hà".
Chia sẻ với phóng viên, ông Võ Tá Nghĩa, Phó Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh cho biết: "Khu kinh tế Vũng Áng được quy hoạch để đảm nhận vai trò trung tâm công nghiệp nặng, năng lượng tuần hoàn và logistics xuyên quốc gia. Các tập đoàn lớn khi rót vốn tỷ USD vào tổ hợp sản xuất pin hay ô tô công nghệ cao đều đòi hỏi một môi trường quản trị minh bạch, số hóa.
Do đó, khu kinh tế rất cần các cơ chế thí điểm cho phép phủ sóng hạ tầng 5G diện rộng và xây dựng hệ thống Cảng biển thông minh (Smart Port) nhằm tự động tối ưu hóa quy trình luân chuyển logistics liên vùng".
Ba đòn bẩy chiến lược thúc đẩy tăng tốc
Theo Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, để hiện thực hóa chỉ tiêu kinh tế số đạt kỳ vọng đóng góp 20% vào tổng cơ cấu GRDP toàn tỉnh đến năm 2030, Hà Tĩnh cần tập trung kích hoạt đồng bộ 3 đòn bẩy chiến lược:
Khu đô thị Lê Văn Thiêm Luxury city Hà Tĩnh.
Đẩy nhanh lộ trình đưa vào vận hành thực chất Trung tâm điều hành thông minh (IOC) cấp tỉnh. Trọng tâm là phá bỏ các "ốc đảo thông tin" bằng việc ban hành quy chế bắt buộc về định dạng dữ liệu mở kết nối liên thông, cho phép tích hợp nguồn lực dữ liệu từ các ngành dọc vào một trục quản lý duy nhất.
Cần ban hành danh mục khuyến khích xã hội hóa ĐTTM rõ ràng. Các hạng mục như hệ thống đỗ xe thông minh, chiếu sáng công cộng thông minh hay giải pháp quản lý năng lượng tòa nhà cần giao quyền cho các tập đoàn công nghệ hàng đầu đầu tư vận hành theo mô hình cho thuê dịch vụ công nghệ, giảm tải áp lực cho tài chính công.
Song song với việc đào tạo đội ngũ kỹ sư quản trị hệ thống, tỉnh cần đẩy mạnh chiến dịch phổ cập kỹ năng số diện rộng, hướng dẫn người dân đầu cuối sử dụng ứng dụng định danh và tương tác ngược lại với chính quyền qua cổng phản ánh hiện trường.