Bên cạnh việc khai thác khoáng sản phục vụ các công trình trọng điểm và vật liệu xây dựng, công tác siết chặt quản lý nguồn thu, chống thất thu ngân sách đang tỉnh Hà Tĩnh đặt lên hàng đầu nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Áp lực cung - cầu cao
Theo thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh, hiện có 65 giấy phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường đang hoạt động. Nhu cầu vật liệu cho các công trình giao thông trọng điểm, san lấp mặt bằng và hạ tầng đô thị luôn ở mức rất lớn.
Vẫn còn nhiều mỏ khoáng sản khai thác vượt phạm vi.
Sự chênh lệch cung - cầu trong nhiều thời điểm dễ kích thích các hành vi khai thác vượt phạm vi, sai công suất hoặc tình trạng khai thác trái phép “đất tặc, cát tặc”. Chính vì vậy, công tác quản lý không chỉ dừng lại ở khâu cấp phép, mà việc giám sát sản lượng thực tế và yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ hậu khai thác đang được tỉnh siết chặt.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Trưởng phòng Khoáng sản, Sở NN&MT Hà Tĩnh chia sẻ: Nhằm đưa công tác quản lý đi vào chiều sâu, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Đề án nâng cao hiệu quả quản lý, chống thất thu ngân sách Nhà nước giai đoạn 2025 - 2030. Đề án tập trung siết chặt hoạt động kê khai của các doanh nghiệp khoáng sản thông qua việc số hóa dữ liệu, áp dụng hóa đơn điện tử. Đồng thời, chuẩn hóa quy định quy đổi từ số lượng khoáng sản thành phẩm ra khoáng sản nguyên khai để tính đúng, tính đủ thuế tài nguyên và tiền cấp quyền khai thác.
Tuy nhiên, ghi nhận thực tế tại các địa phương cho thấy, công tác quản lý vẫn đối mặt với không ít thách thức: Nhiều xã, phường thiếu hồ sơ gốc, thiếu nhân lực chuyên môn và công cụ giám sát hiện đại để theo dõi sản lượng thực tế khai thác tại các mỏ.
Một số doanh nghiệp sau khi hết hạn giấy phép hoặc kết thúc khai thác, chưa hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ, cải tạo môi trường hoặc dây dưa nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh liên tục đề nghị chính quyền cấp cơ sở phối hợp chặt chẽ hơn trong việc kiểm tra hiện trạng, tiếp nhận và quản lý quỹ đất sau đóng cửa mỏ, đồng thời yêu cầu các ban quản lý dự án (chủ đầu tư) rà soát kỹ nghĩa vụ tài chính của nhà thầu trước khi quyết toán công trình”.
"Không có vùng cấm" trong chống thất thu
Ông Kiều Ngọc Tuấn, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Hà Tĩnh, cho biết: “Qua công tác thanh tra, rà soát thực tế của các cơ quan chức năng tỉnh Hà Tĩnh, nhiều “lỗ hổng” về điều kiện khai thác cũng như các sai phạm nghiêm trọng tại các mỏ đã bị chỉ rõ và xử lý kiên quyết.
Điển hình là trường hợp tại mỏ đất Khe Buông, xã Đức Đồng do Công ty TNHH Bất động sản Thanh Hà làm chủ đầu tư. Dù mới đi vào hoạt động nhưng doanh nghiệp này đã bộc lộ hàng loạt sai phạm như: Chưa xuất trình được hợp đồng với đơn vị chức năng về thu gom, xử lý chất thải sinh hoạt và chất thải nguy hại. Có dấu hiệu sử dụng đất ngoài phạm vi được giao và tự ý xây dựng công trình kiên cố trái quy định. Dù lực lượng chức năng đã kiểm tra và kiến nghị tạm dừng hoạt động để khắc phục điều kiện theo giấy phép, doanh nghiệp này vẫn tiếp tục cho phương tiện vận chuyển đất ra ngoài tiêu thu.
Trước đó, trong các đợt cao điểm ra quân, UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng đã ký quyết định xử phạt vi phạm hành chính tổng số tiền hơn 700 triệu đồng đối với 5 doanh nghiệp có hành vi vi phạm trực tiếp trong hoạt động khai thác và kê khai sản lượng khoáng sản.
Nhu cầu vật liệu cho các công trình giao thông trọng điểm, san lấp mặt bằng và hạ tầng đô thị rất lớn.
Trao đổi về chủ trương siết chặt quản lý nguồn thu và hoạt động khoáng sản, nhiều doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản tại Hà Tĩnh bày tỏ đồng thuận cao, bởi sự minh bạch sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng.
Ông Nguyễn Văn An, đại diện Công ty TNHH Hạnh An, trú tại xã Xuân An, chia sẻ: "Doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ việc siết quản lý và kê khai minh bạch sản lượng. Khi các quy định được thực thi nghiêm minh, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh hoặc khai thác “chui”, trốn tránh thuế phí sẽ bị triệt tiêu, bảo vệ quyền lợi cho những đơn vị làm ăn bài bản”.
Tuy nhiên, một số doanh nghiệp cũng kiến nghị Nhà nước cần cải cách thủ tục hành chính, nhất là trong các khâu hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ, hoàn trả ký quỹ môi trường và cập nhật biến động giá vật liệu vào dự toán đầu tư công.
Ông Nguyễn Tiến Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh nhấn mạnh: Để bịt các “lỗ hổng” thất thu ngân sách và bảo vệ tài nguyên lâu dài, Hà Tĩnh tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp.
Bắt buộc lắp đặt trạm cân điện tử và camera giám sát tại tất cả các mỏ khoáng sản để theo dõi 24/7 sản lượng khai thác thực tế. Gắn trách nhiệm của người đứng đầu trong việc phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm từ khi mới phát sinh.
Đồng thời, kiên quyết thu hồi giấy phép hoặc dừng hoạt động đối với các mỏ chậm nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, nợ thuế hoặc không thực hiện đúng phương án cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định.
"Tiếp tục bổ sung quy hoạch các mỏ vật liệu xây dựng thông thường đi đôi với kiểm soát nghiêm ngặt, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái”, ông nói.