Hình thành văn hóa “mở nhạc, trả tiền”

Từ 1/7, mức tiền bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng... được điều chỉnh theo Nghị định 134/2026.

Trong khi nhiều chủ cơ sở vẫn loay hoay với cách thức thực hiện, giới chuyên gia và nghệ sĩ kỳ vọng việc này sẽ góp phần xây dựng văn hóa sử dụng âm nhạc có bản quyền, chuyên nghiệp hơn.

Chủ quán loay hoay

Từ ngày 1/7, sau khi mức lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng, tiền bản quyền âm nhạc mà các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, quán bar, karaoke, trung tâm thương mại... phải trả khi phát nhạc phục vụ khách cũng được điều chỉnh theo công thức quy định tại Nghị định 134/2026.

Theo ghi nhận của PV tại nhiều quán cà phê trên địa bàn Hà Nội, âm nhạc vẫn là một phần không thể thiếu để tạo không gian và trải nghiệm cho khách hàng.

Tuy nhiên, không ít chủ quán cho biết họ vẫn loay hoay trước cách thực hiện quy định. Điều khiến họ băn khoăn không hẳn là mức phí phải đóng, mà là chưa biết phải nộp cho đơn vị nào, thủ tục thực hiện ra sao; khoản tiền sau khi thu sẽ được phân bổ thế nào và liệu có bao phủ toàn bộ kho nhạc mà quán đang sử dụng hay không?

Anh Mai Ngọc Tuấn, chủ một chuỗi quán đồ uống tại Hà Nội cho biết bản thân hoàn toàn tôn trọng quyền tác giả và cho rằng người sáng tạo xứng đáng được bảo vệ. Tuy nhiên, do băn khoăn về cơ chế thực hiện, anh đã quyết định chuyển sang sử dụng nhạc không bản quyền và nhạc trí tuệ nhân tạo (AI).

"Nếu mở nhạc nước ngoài tiền bản quyền sẽ đi về đâu, phân chia như thế nào, hay những bài hát chưa có đơn vị đại diện thu bản quyền tại Việt Nam sẽ được tính thế nào, tôi đều chưa có câu trả lời. Đến nay cũng chưa có đơn vị nào hướng dẫn cụ thể nên tôi chọn phương án an toàn", anh Tuấn nói và cho rằng, âm nhạc chỉ là yếu tố hỗ trợ, chứ chủ quán không kinh doanh trực tiếp từ âm nhạc.

Anh Minh Hải, chủ một siêu thị tại xã Bình Minh (Hà Nội) cho biết, trước đây anh không biết đến quy định về nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Sau khi tìm hiểu thông tin, anh quyết định không tiếp tục mở nhạc tại cửa hàng, tránh những rắc rối không đáng có.

Không phải quy định mới

Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh đã được quy định từ lâu trong Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Điểm mới đáng chú ý của Nghị định 134 không phải là đặt ra nghĩa vụ trả tiền bản quyền, mà là chuẩn hóa và minh bạch hóa cơ chế xác định mức tiền bản quyền đối với một số trường hợp sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh.

Khi có tiêu chí xác định mức tiền bản quyền rõ ràng, cả đơn vị sử dụng và chủ sở hữu quyền đều có cơ sở để thực hiện và giám sát việc thực hiện nghĩa vụ, giảm đáng kể những tranh chấp không cần thiết.

"Nghị định bổ sung biểu mức tiền bản quyền và công thức tính cụ thể dựa trên mức lương cơ sở kết hợp với hệ số điều chỉnh theo loại hình kinh doanh, diện tích hoặc quy mô cơ sở. Điều này giúp các bên có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn để xác định mức chi trả, hạn chế tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau hoặc phát sinh tranh cãi", luật sư Hà phân tích.

Ở góc độ rộng hơn, luật sư Hà cho rằng, quy định này phản ánh thay đổi đáng kể trong tư duy phát triển. Trước đây, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực F&B thường coi âm nhạc chỉ là một yếu tố phụ trợ, có thể sử dụng gần như miễn phí.

Song, trong nền kinh tế sáng tạo, âm nhạc là một loại tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế. Một bản nhạc phù hợp có thể góp phần tạo nên không gian, xây dựng nhận diện thương hiệu, kéo dài thời gian lưu trú của khách hàng và gián tiếp làm gia tăng doanh thu. Khi doanh nghiệp thu được lợi ích thương mại từ việc khai thác tài sản trí tuệ của người khác thì việc chia sẻ một phần giá trị đó thông qua tiền bản quyền là nguyên tắc công bằng và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Luật sư cũng lưu ý, mục tiêu của quy định không phải tăng gánh nặng cho doanh nghiệp mà là thiết lập sự cân bằng giữa quyền của người sáng tạo và lợi ích của đơn vị khai thác.

Khi doanh nghiệp hình thành thói quen sử dụng tài sản trí tuệ một cách hợp pháp, họ sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình, từ thương hiệu, kiểu dáng đến bí quyết kinh doanh. Đây là nền tảng để phát triển một môi trường kinh doanh văn minh, cạnh tranh lành mạnh.

"Khi âm nhạc trở thành yếu tố tạo doanh thu hoặc nâng cao giá trị dịch vụ, việc trả tiền bản quyền là phù hợp với thông lệ quốc tế và là động lực để ngành công nghiệp sáng tạo phát triển bền vững", luật sư Hà nói.

Xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền

Ở góc độ người sáng tạo, nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo cho rằng, việc hoàn thiện cơ chế thực thi bản quyền là bước tiến tích cực của thị trường âm nhạc, dù giai đoạn đầu triển khai chắc chắn sẽ có những khó khăn.

"Giai đoạn đầu sẽ có bỡ ngỡ, bởi quy định mới nào cũng cần thời gian để làm quen. Nhưng giống như việc đội mũ bảo hiểm, lúc đầu ai cũng thấy lạ, sau dần trở thành thói quen. Nếu thực hiện tốt, quy định này sẽ góp phần xây dựng một môi trường âm nhạc chuyên nghiệp hơn", ông nói.

Theo nhạc sĩ, việc trả tiền bản quyền không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo mà còn từng bước hình thành văn hóa sử dụng âm nhạc có bản quyền trong cộng đồng.

"Đây là quy định hợp lý, giúp người dân dần hình thành ý thức nghe nhạc có bản quyền, nghe nhạc có trả phí. Khi đó, tất cả đều được hưởng lợi. Khán giả được tiếp cận những sản phẩm âm nhạc chất lượng hơn, nghệ sĩ có thêm nguồn lực để tái đầu tư, tiếp tục sáng tạo và cống hiến", ông chia sẻ.

Theo nhạc sĩ, về lâu dài, việc quản lý bản quyền nên được số hóa thông qua tài khoản hoặc mã định danh đối với cả người sử dụng và các cơ sở kinh doanh. Khi mọi hoạt động sử dụng âm nhạc đều được ghi nhận trên nền tảng số, việc thống kê, thu và phân phối tiền bản quyền sẽ minh bạch, chính xác hơn.