Hoa Sữa - câu chuyện không chỉ của một loài cây

Tranh luận về hoa sữa không chỉ là câu chuyện yêu hay ghét một loài cây, mà còn đặt ra yêu cầu quy hoạch, quản lý cây xanh hài hòa giữa chất lượng sống, giá trị cảnh quan và gìn giữ bản sắc, ký ức đô thị Hà Nội.

Giá trị của một loài cây trong không gian đô thị

Dưới góc nhìn của người công tác lâu năm về quản lý hạ tầng đô thị trong đó có quản lý cây xanh đô thị, hoa sữa có những đặc điểm đáng chú ý: Cây có thân thẳng, dáng cao, tán lá xanh đậm; khi trưởng thành, tán cây có thể tạo bóng mát, góp phần giảm bức xạ mặt trời, điều hòa vi khí hậu và làm mềm những không gian vốn bị bê tông, nhựa đường hoá. 

Những hàng cây hoa sữa trưởng thành còn tạo nên nhịp điệu cảnh quan đặc trưng, góp phần định hình diện mạo của một số tuyến phố, góc phố Hà Nội.

Mỗi độ thu về, hương hoa sữa lại len lỏi khắp phố phường, gợi nhắc những ký ức thân thương và đặt ra câu chuyện hài hòa giữa gìn giữ bản sắc đô thị với chất lượng sống của người dân. Ảnh minh họa.

Tất nhiên, hoa sữa không phải loài cây phù hợp với mọi không gian, khi trồng quá dày, nhất là trên những tuyến phố hẹp hoặc gần nhà ở, hương hoa đậm vào mùa nở có thể gây khó chịu cho cư dân. 

Việc lựa chọn loài cây còn phải tính đến kích thước khi trưởng thành, điều kiện đất đai thổ nhưỡng, không gian phát triển của bộ rễ và yêu cầu bảo đảm an toàn. 

Không có loài cây nào hoàn hảo, cũng không có loài cây nào phù hợp với mọi tuyến phố, nhìn nhận những hạn chế không có nghĩa là phủ nhận giá trị của cây. Phần lớn thời gian trong năm, hoa sữa vẫn âm thầm góp bóng mát, màu xanh và giá trị cảnh quan cho thành phố. 

Độ an toàn của từng cây cần được đánh giá bằng tình trạng thân, cành, bộ rễ và điều kiện sinh trưởng thực tế, chứ không thể chỉ dựa vào tên loài để quyết định giữ hay loại bỏ.

Hoa sữa - một phần ký ức không thể quên của người Hà Nội

Với nhiều người Hà Nội, hoa sữa không chỉ là một loài cây. Đó là mùa thu, là con phố cũ, là những buổi tan trường, những cuộc hẹn đầu đời và những tháng năm tuổi trẻ đã lùi xa. Có người đi xa nhiều năm, chỉ cần bắt gặp mùi hương hoa sữa là ký ức Hà Nội bỗng ùa về.

Thực tế những ngôi nhà có thể đổi thay, những con đường có thể mở rộng, nhưng một hàng cây quen thuộc vẫn có thể neo giữ tình cảm của con người với nơi mình từng sống, đó là giá trị không dễ đo đếm bằng những chỉ tiêu thông thường của quy hoạch đô thị. 

Cây xanh đô thị không chỉ có chức năng sinh thái và cảnh quan, mà còn góp phần tạo nên bản sắc, ký ức và sự gắn bó của cộng đồng với nơi chốn. 

Dĩ nhiên, ký ức không thể là lý do để giữ lại mọi cây bằng mọi giá. Nhưng trước khi thay đổi một cảnh quan đã hình thành qua nhiều năm tháng, những giá trị tinh thần ấy xứng đáng được cân nhắc một cách nghiêm túc.

Mười hai tháng lặng lẽ, vài tuần tỏa hương

Thử nghĩ về đời sống của một cây hoa sữa, suốt phần lớn thời gian trong năm, cây lặng lẽ đứng bên đường, tỏa bóng trong những ngày nắng, chịu mưa gió theo mùa, tác động khắc nghiệt của biến đổi thời tiết cây vẫn âm thầm góp màu xanh cho phố phường. 

Cây không đòi hỏi một lời cảm ơn khi người đi đường được hưởng bóng mát, chỉ đến mùa hoa, khi hương thơm lan tỏa, cây mới trở thành tâm điểm của những lời khen chê. 

Người yêu hoa thấy hương thơm gợi nhớ, người không thích lại cảm thấy nồng nàn, khó chịu, không ai buộc phải yêu một mùi hương và những phản ánh chính đáng của cư dân về chất lượng sống cần được tôn trọng.

Nhưng liệu có công bằng không nếu chỉ vì một vài tuần hương hoa đậm mà chúng ta quên đi những đóng góp âm thầm của cây trong phần lớn thời gian còn lại? 

Hoa sữa không thể tự điều chỉnh hương thơm theo mong muốn của con người. Việc lựa chọn loài cây, xác định mật độ và bố trí vị trí trồng cây là trách nhiệm của các nhà quy hoạch đô thị và quản lý cây xanh.

Những hàng hoa sữa không chỉ góp bóng mát, tạo cảnh quan xanh mà còn lưu giữ ký ức, làm nên nét đặc trưng của phố phường Hà Nội. Ảnh: Bảo Hân.

Một cây trưởng thành có thể mất hàng chục năm để hình thành tán lớn và tạo nên cảnh quan đặc trưng, chặt bỏ một cây chỉ mất vài giờ, nhưng trồng cây mới không thể lập tức bù đắp bóng mát, giá trị sinh thái và ký ức mà cây cũ để lại. 

Bởi vậy, mọi quyết định thay đổi hệ thống cây xanh cần có tầm nhìn xa hơn những bất cập trước mắt, cân bằng giữa lợi ích hiện tại và giá trị lâu dài của đô thị.

Câu chuyện hoa sữa, suy cho cùng, có lẽ không chỉ là câu chuyện nên hay không nên trồng một loài cây mà đó còn là câu chuyện về cách chúng ta lựa chọn, tổ chức và quản lý không gian xanh; về khả năng dung hòa những nhu cầu khác nhau của cộng đồng; và về trách nhiệm gìn giữ những giá trị đã góp phần tạo nên bản sắc Hà Nội.

Hoa sữa có thể không phù hợp với mọi con phố và không phải ai cũng yêu thích hương hoa nồng nàn mỗi độ thu về. 

Nhưng có lẽ, điều đáng mong muốn không phải là buộc tất cả mọi người phải yêu hoa sữa, mà là tìm được cách để người yêu hoa vẫn có cơ hội gặp lại mùa hương thân thuộc, người không yêu hoa vẫn được sống thoải mái, và Hà Nội vẫn giữ được những khoảng không gian xanh mang dấu ấn riêng của mình. 

Để rồi, mỗi độ thu về, giữa phố phường thân quen, hương hoa sữa lại gợi lên những câu hát da diết:

"Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm

Có lẽ nào, anh lại quên em…".

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng